Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Αίσθηση προκάλεσε δημοσίευμα της Independent για προσχέδιο του ΟΗΕ στο Κυπριακό, το οποίο φέρεται να επεξεργάζεται η Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Το προσχέδιο παρουσιάζει αποκλίσεις από το ομοσπονδιακό μοντέλο, στρεφόμενο προς μια πιο χαλαρή δομή.
- Η Λευκωσία διαψεύδει την ύπαρξη επίσημης πρότασης του ΟΗΕ, χαρακτηρίζοντας τις πληροφορίες ως εικασίες. Ο ΟΗΕ, από την πλευρά του, δεν επιβεβαιώνει ούτε διαψεύδει το δημοσίευμα της Independent.
- Ο τουρκοκυπριακός ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν μιλά για συζήτηση ιδεών και όχι σχεδίου, ενώ η Τουρκία επιμένει στη λύση δύο κρατών και χαρακτηρίζει τον διορισμό του νέου απεσταλμένου της ΕΕ «εσωτερική υπόθεση» της Ένωσης.
Σε νέα φάση κινητικότητας εισέρχεται το Κυπριακό, με τα Ηνωμένα Έθνη να αναζητούν, όπως φαίνεται, έναν νέο οδικό χάρτη διαπραγματεύσεων, την ώρα που η Άγκυρα επιμένει ότι οποιαδήποτε εξέλιξη προϋποθέτει την αποδοχή της «ίσης κυριαρχίας» των Τουρκοκυπρίων.
Αίσθηση προκάλεσε το δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας Independent που αποκάλυψε το προσχέδιο που φέρεται να επεξεργάζεται η προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο, Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το υπό επεξεργασία προσχέδιο παρουσιάζει σημαντικές αποκλίσεις από το παραδοσιακό ομοσπονδιακό μοντέλο, στρεφόμενο προς μια σαφώς πιο χαλαρή δομή, με τον ΟΗΕ πάντως να μην επιβεβαιώνει ούτε να διαψεύδει τις λεπτομέρειες που δημοσιεύονται.
«Η προοπτική μιας συμφωνίας θα ήταν εξαιρετικά σημαντική για το Ηνωμένο Βασίλειο, λόγω του καθεστώτος των δύο Κυρίαρχων Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο, οι οποίες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση των προβλημάτων και των κρίσεων στη Μέση Ανατολή», τονίζει η βρετανική εφημερίδα που αποκαλεί την τουρκική εισβολή του 1974 ως «επέμβαση» (intervension).
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το δημοσίευμα: «Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν εργάζεται πάνω σε μια συμφωνία αρκετά ευέλικτη ώστε και οι δύο πλευρές να μπορούν να ισχυριστούν ότι πέτυχαν αυτό που επιδίωκαν», προσθέτοντας πως «Ελπίζει ότι η δομή θα είναι τέτοια ώστε οι Ελληνοκύπριοι να μπορούν να την αποκαλούν ομοσπονδία και οι Τουρκοκύπριοι συνομοσπονδία, γεφυρώνοντας το χάσμα μέσω σκόπιμης “δημιουργικής ασάφειας” (constructive ambiguity)».
Τι προβλέπει η πρόταση
Σύμφωνα με τις πληροφορίες της Independent που αναφέρει ότι έχει γνώση του προσχεδίου, η πρόταση προβλέπει:
- δημιουργία δύο συνιστώντων κρατών με πολιτική ισότητα,
- σημαντικό περιορισμό των κοινών αρμοδιοτήτων,
- οι περισσότερες κυβερνητικές εξουσίες να ασκούνται από κάθε συνιστών κράτος ξεχωριστά,
- μικρή κεντρική κυβέρνηση μόνο για όσα ζητήματα δεν μπορούν να ασκούνται χωριστά.
Για τα κοινά ομοσπονδιακά όργανα προτείνονται:
- περιστρεφόμενο προεδρικό συμβούλιο, με αναλογία 2-1 ή 3-1 υπέρ της ελληνοκυπριακής πλευράς,
- κοινό συμβούλιο Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων βουλευτών αντί πλήρως εκλεγμένου ομοσπονδιακού κοινοβουλίου,
- κοινό υπουργικό συμβούλιο με περίπου πέντε ή έξι υπουργεία, μεταξύ των οποίων Εξωτερικών, Άμυνας, Εσωτερικών, Οικονομικών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων.
Επίσης, εξετάζεται όπως: «τουλάχιστον μία καθοριστική ψήφος Τουρκοκύπριου υπουργού στο Υπουργικό Συμβούλιο – στοιχείο που θεωρείται κεντρικό για την ουσιαστική πολιτική ισότητα – λειτουργεί ως δικλίδα ασφαλείας».
Επιστροφή Βαρωσίων και νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι, ως αντάλλαγμα για αναγνώριση και ευρεία αυτονομία, η τουρκοκυπριακή πλευρά θα πρέπει να επιστρέψει εδάφη, συμπεριλαμβανομένων των Βαρωσίων.
Παράλληλα εξετάζεται:
- αντικατάσταση του συστήματος των εγγυητριών δυνάμεων του 1960 από φόρμουλα του ΝΑΤΟ με περιορισμένη πολυεθνική παρουσία,
- μεταβατική περίοδος δύο έως τριών ετών,
- σταδιακή επιστροφή εδαφών,
- προώθηση των τουρκοκυπριακών αιτημάτων για «απευθείας εμπόριο, απευθείας πτήσεις και απευθείας επαφές».
Επιπλέον, γίνεται αναφορά σε πιθανή σύνδεση της λύσης του Κυπριακού με:
- την εκμετάλλευση του φυσικού αερίου,
- την αναβάθμιση των σχέσεων Ευρωπαϊκής Ένωσης – Τουρκίας,
- την τελωνειακή ένωση ΕΕ – Τουρκίας.
Η Independent αναφέρει ακόμη ότι: «Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν εμφανίζεται περισσότερο έτοιμος να διαπραγματευθεί ένα τέτοιο πλαίσιο, ενώ ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης εμφανίζεται πιο επιφυλακτικός, ισορροπώντας τη διαδικασία με τις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις.»
Διάψευση από τη Λευκωσία
Η εφημερίδα παραθέτει πάντως και τη θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας, με τον Αναπληρωτή Ύπατο Αρμοστής της Κύπρου στο Λονδίνο, Σπύρο Μιλτιάδη, να τονίζει: «Από όσο γνωρίζω, δεν υπάρχει καμία επίσημη πρόταση του ΟΗΕ στην οποία να έχει ζητηθεί από οποιαδήποτε πλευρά να απαντήσει. Οι ιδέες που κυκλοφορούν φαίνεται να είναι περισσότερο εικασίες παρά μια συγκεκριμένη πρόταση ή σχέδιο. Οποιαδήποτε ουσιαστική πρόοδος θα πρέπει να προκύψει μέσω της καθιερωμένης διαδικασίας υπό τον ΟΗΕ και εντός του συμφωνημένου πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών.»
Ο ΟΗΕ δεν επιβεβαιώνει, ούτε διαψεύδει το δημοσίευμα
Απαντώντας σε σχετική ερώτηση του Κυπριακού Πρακτορείου Ειδήσεων, ο Εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Στεφάν Ντουζαρίκ, αναγνώρισε ότι τα Ηνωμένα Έθνη έχουν λάβει γνώση του δημοσιεύματος.
«Το έχουμε δει, το έχουμε διαβάσει το δημοσίευμα», απάντησε σε ερώτηση του Κυπριακού Πρακτορείου Ειδήσεων ο εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Στεφάν Ντουζαρίκ, χωρίς ωστόσο να επιβεβαιώσει εάν οι προτάσεις που περιγράφονται σε αυτό αντανακλούν, εν όλω ή εν μέρει, την προσέγγιση του Γενικού Γραμματέα.
Ο Εκπρόσωπος του ΓΓ ΟΗΕ υπογράμμισε ότι «ο Γενικός Γραμματέας και η Προσωπική του Απεσταλμένη, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, παραμένουν προσηλωμένοι στην υποστήριξη των ηγετών στην Κύπρο προς την κατεύθυνση της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων», ενώ πρόσθεσε ότι το Κυπριακό συζητήθηκε κατά την τηλεφωνική επικοινωνία του Γενικού Γραμματέα με την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Τα δημοσιεύματα στον τουρκικό Τύπο
Τα δημοσιεύματα στα τουρκικά Μέσα Ενημέρωσης αποτυπώνουν μια διφορούμενη τακτική. Αν και προβάλλεται η προοπτική μιας «χαλαρής ομοσπονδίας» ως βάση για διάλογο, υπογραμμίζεται παράλληλα πως η Τουρκία δεν έχει κάνει πίσω από την πάγια αξίωσή της για λύση δύο κρατών.
Σύμφωνα με την εφημερίδα Hürriyet και το ρεπορτάζ του Ομέρ Μπιλγκέ από τα κατεχόμενα, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες επιχειρεί μια «ύστατη προσπάθεια» πριν τελειώσει η θητεία του, προωθώντας μια στρατηγική συμφωνία που θα λειτουργήσει ως βάση για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Όπως αναφέρει σε ρεπορτάζ του, το προτεινόμενο σχέδιο προβλέπει ένα μοντέλο αποκεντρωμένης, χαλαρής ομοσπονδίας με διευρυμένες εξουσίες στα δύο συνιστώντα κράτη. Παράλληλα, εισάγει τη δημιουργία ενός νέου προεδρικού συμβουλίου με δικοινοτική εκπροσώπηση, καθώς και έναν μηχανισμό λήψης αποφάσεων που θα βασίζεται στη συναίνεση και των δύο πλευρών.
Την ίδια στιγμή, η ανάλυση υπογραμμίζει την αμετακίνητη στάση της Άγκυρας, η οποία παραμένει πιστή στη γραμμή που χάραξε μετά το αδιέξοδο των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά το 2017. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η τουρκική πλευρά επιμένει ότι η κατοχύρωση των δικαιωμάτων της τουρκοκυπριακής κοινότητας είναι εφικτή μόνο μέσα από μια λύση δύο κρατών.
Μεταβατική περίοδος δύο ετών
Το ρεπορτάζ της Hürriyet αναφέρει ότι το προσχέδιο του ΟΗΕ εισάγει μια μεταβατική περίοδο δύο ετών, κατά την οποία θα εφαρμοστούν σταδιακά μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Μεταξύ των προτάσεων που φέρεται να εξετάζονται περιλαμβάνονται το άνοιγμα των λιμανιών και του αεροδρομίου της Τύμπου για τη διεθνή κυκλοφορία, η ενίσχυση των διεθνών επαφών της τουρκοκυπριακής πλευράς, αλλά και παράλληλη συζήτηση για εδαφικές αναπροσαρμογές που ζητεί η ελληνοκυπριακή πλευρά, με έμφαση σε περιοχές όπως τα Βαρώσια και η Μόρφου.
Κατά το ίδιο δημοσίευμα, μετά την ολοκλήρωση της μεταβατικής περιόδου και εφόσον υπάρξει συμφωνία σε όλα τα ζητήματα, η λύση θα μπορούσε να τεθεί σε δημοψήφισμα στις δύο κοινότητες.
Η πρόταση για το ζήτημα των εγγυήσεων και το νέο σχήμα
Κομβικό σημείο του φερόμενου σχεδίου αποτελεί η πρόταση για το ζήτημα των εγγυήσεων. Σύμφωνα με τη Hürriyet, το σχέδιο του ΟΗΕ εισηγείται την κατάργηση του υφιστάμενου καθεστώτος των εγγυητριών δυνάμεων και την αντικατάστασή του από έναν νέο μηχανισμό ασφάλειας υπό την αιγίδα του ΝΑΤΟ.
Στο νέο αυτό σχήμα, πέρα από την Ελλάδα, την Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο, προβλέπεται η συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών και της Γαλλίας, με παράλληλη σταδιακή απομείωση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί. Η εφημερίδα συνδέει άμεσα μια τέτοια εξέλιξη με το μέλλον των ευρωτουρκικών σχέσεων, σημειώνοντας ότι η Άγκυρα βλέπει τη λύση του Κυπριακού ως «κλειδί» για το ξεπάγωμα ζητημάτων όπως η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης, η απελευθέρωση της βίζας για Τούρκους πολίτες και η συμμετοχή της χώρας στο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE.
Ερχιουρμάν: «Συζητούνται ιδέες, όχι σχέδιο»
Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης, Τουφάν Ερχιουρμάν, σύμφωνα με τη Hürriyet, προσπάθησε να κρατήσει χαμηλούς τόνους, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει ακόμη ολοκληρωμένο σχέδιο, αλλά βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις για πιθανές ιδέες.
«Υποστηρίζουμε τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την επίλυση του ζητήματος. Καμία ιδέα στην οποία η ΤΔΒΚ και η εγγυήτρια Τουρκία δεν θα έλεγαν “ναι” δεν θα εφαρμοστεί» τόνισε.
Η τοποθέτηση αυτή ερμηνεύεται από τον τουρκικό Τύπο ως προσπάθεια του Ερχιουρμάν να διατηρήσει ισορροπίες ανάμεσα στη διεθνή πίεση για επανέναρξη των συνομιλιών και στις τουρκικές κόκκινες γραμμές.
Το δημοσίευμα της Milliyet
Παράλληλα, πληροφορίες από την εφημερίδα Milliyet και την ανταποκρίτριά της στις Βρυξέλλες, Γκιουλντενέρ Σονουμούτ, κάνουν λόγο για ένα κλίμα συγκρατημένης αισιοδοξίας που διαμορφώνεται το τελευταίο διάστημα στις Βρυξέλλες και τη Νέα Υόρκη αναφορικά με την επανέναρξη των συνομιλιών.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Αντόνιο Γκουτέρες εκφράζει την πρόθεση να επαναφέρει τη διαδικασία στο προσκήνιο, ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εμφανίζεται διατεθειμένη να στηρίξει τη διαδικασία, υπό τον όρο ότι η προτεινόμενη λύση θα είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Η τουρκική ανάλυση εκτιμά ότι, αν και αυτή η ευρωπαϊκή προϋπόθεση φαίνεται εκ πρώτης όψεως να περιορίζει τα περιθώρια ελιγμών της τουρκοκυπριακής πλευράς, στην πραγματικότητα θα μπορούσε να μειώσει τις πιθανότητες απόρριψης μιας συμφωνίας από την ελληνοκυπριακή πλευρά με το επιχείρημα ότι δεν συνάδει με το δίκαιο της ΕΕ.
Νέα προσπάθεια προσέγγισης Άγκυρας – Βρυξελλών
Παράλληλα, το δημοσίευμα της Milliyet εστιάζει στο πρόσωπο του νέου εκπροσώπου της ΕΕ, Φίτο, σημειώνοντας ότι η επιλογή του κρίνεται από την Άγκυρα ως σαφώς πιο αποδεκτή σε σύγκριση με τον προκάτοχό του, Γιοχάνες Χαν, ο οποίος είχε δεχθεί έντονη κριτική από την Τουρκία για παλαιότερες τοποθετήσεις του. Αν και ο Φίτο δεν αντιμετωπίζεται ως «φιλοτουρκική επιλογή», η τουρκική πλευρά τον θεωρεί μια πραγματιστική προσωπικότητα που δεν προκαλεί εκ των προτέρων αρνητικές αντιδράσεις.
Τουρκία για νέο απεσταλμένο της ΕΕ στο Κυπριακό: «Εσωτερική υπόθεση της Ένωσης»
Σημειώνεται ότι επισήμως η Τουρκία χαρακτήρισε ως «εσωτερική υπόθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης» τον διορισμό του νέου ειδικού απεσταλμένου, επαναλαμβάνοντας παράλληλα τις πάγιες θέσεις της ότι η ΕΕ έχει απολέσει την ουδετερότητά της στο Κυπριακό από το 2004.
Σε δήλωσή του, ο εκπρόσωπος του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί, τόνισε ότι η Άγκυρα αντιμετωπίζει τον νέο διορισμό με τον ίδιο τρόπο που αντιμετώπισε και προηγούμενες αντίστοιχες αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο Τούρκος αξιωματούχος υποστήριξε ότι η ΕΕ έχασε την ουδετερότητά της όταν ενέταξε την Κυπριακή Δημοκρατία στην Ένωση το 2004, παρά – όπως υποστηρίζει – την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν από την ελληνοκυπριακή πλευρά. Παράλληλα, άσκησε κριτική στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και ιδιαίτερα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάνοντας λόγο για «πλήρως μεροληπτική στάση» στο Κυπριακό.
Ο Κετσελί εξέφρασε την προσδοκία ότι ο νέος απεσταλμένος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα συμβάλλει στην αλλαγή της στάσης της ΕΕ και θα αναγνωρίσει, όπως ανέφερε, ότι «μια λύση μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω διαπραγματεύσεων μεταξύ δύο κυρίαρχων και ισότιμων κρατών, στη βάση των πραγματικοτήτων στο νησί». Επιπλέον, η ανακοίνωση επαναφέρει την πάγια τουρκική ρητορική για τα γεγονότα του 1974, υποστηρίζοντας ότι η στρατιωτική επέμβαση της Τουρκίας πραγματοποιήθηκε υπό την ιδιότητά της ως εγγυήτριας δύναμης. Στο ίδιο πλαίσιο, γίνεται αναφορά και στην ανακήρυξη της μονομερούς ανεξαρτησίας του ψευδοκράτους το 1983.
Στο ίδιο μήκος κύματος ήταν και η δήλωση του τέως Ττουρκοκύπριου ηγέτη Ερσίν Τατάρ, ο οποίος ανέφερε ότι ο διορισμός νέου Ειδικού Απεσταλμένου της ΕΕ για το Κυπριακό αποτελεί, νέα ένδειξη της ίδιας «μεροληπτικής τακτικής απέναντι στον τουρκοκυπριακό λαό». Ο Ειδικός Απεσταλμένος που διορίστηκε υπό αυτές τις συνθήκες «δεν έχει καμία νομιμοποίηση για την τουρκοκυπριακή πλευρά και ότι δεν είναι ορθή η συνάντηση με εκπρόσωπο όσων αρνούνται την κυρίαρχη ισότητα και την ίση διεθνή υπόσταση του τουρκοκυπριακού λαού», συμπλήρωσε.
Η απάντηση της Κομισιόν στις αντιδράσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω της εκπροσώπου της Λουίζ Μπόζι, τόνισε ότι ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Ειδικός Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Κύπρο, Ραφαέλε Φίτο, θα έρθει σε επαφή με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και συνομιλητές, προκειμένου να προετοιμάσει το έδαφος για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων και να στηρίξει μια συνολική και βιώσιμη λύση, μεταξύ άλλων, μέσω της οικοδόμησης εμπιστοσύνης ανάμεσα σε όλους τους εμπλεκόμενους και συνομιλητές, διευκρινίζοντας πως αυτό αφορά ειδικότερα στις δύο κυπριακές κοινότητες.
Απαντώντας σε ερώτηση σε σχέση με καταγγελίες της τουρκοκυπριακής πλευράς ότι δεν είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για τον διορισμό του κ. Φίτο, με ισχυρισμούς πως η ΕΕ δεν συνεργάζεται με μια εκ των δυο πλευρών, η εκπρόσωπος είπε ότι «η ΕΕ παραμένει σταθερά προσηλωμένη στην επανένωση της Κύπρου σύμφωνα με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και σε ευθυγράμμιση με τις αρχές, τις αξίες και τη νομοθεσία της ΕΕ».
Όπως σημείωσε, ο κ. Φίτο, ως Ειδικός Εκπρόσωπος για την Κύπρο, «θα συμβάλλει στη διαδικασία διευθέτησης εντός του πλαισίου του ΟΗΕ, σε στενή συνεργασία με την Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο, Μαρία Άγχελα Ολγκίν Κουεγιαρ», σημειώνοντας ότι ο διορισμός του βασίστηκε επίσης σε εκτεταμένες επαφές με τους σχετικούς συνομιλητές.
Από την πλευρά του, ο αναπληρωτής εκπρόσωπος της Κομισιόν, Όλοφ Γκιλ, έκανε λόγο για έναν «έμπειρο πολιτικό με πλούσια σχετική εμπειρία σε θέματα διακυβέρνησης, περιφερειακής συνεργασίας και θεσμικού διαλόγου», τονίζοντας ότι διορίστηκε «γιατί πιστεύουμε ότι διαθέτει τις δεξιότητες και την εμπειρία για να προωθήσει τα πράγματα», δέσμευση που, όπως είπε, παραμένει προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση.