Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Οριστικοποιήθηκε η σύνθεση της ευρωπαϊκής εκπροσώπησης στις επόμενες ειρηνευτικές συνομιλίες για την Ουκρανία, με τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Πολωνία να αναλαμβάνουν κεντρικό ρόλο, μαζί με τους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
- Η ευρωπαϊκή πλευρά κατέληξε στη συγκρότηση πολυμελούς αντιπροσωπείας αντί στον ορισμό ενός και μοναδικού απεσταλμένου, επιδιώκοντας να διασφαλίσει κοινή στάση τόσο απέναντι στη Ρωσία όσο και στις αμερικανικές πρωτοβουλίες για τον τερματισμό του πολέμου.
- Παρά τη συμφωνία για τη συμμετοχή των Ευρωπαίων, η Μόσχα ζητά να προηγηθεί ευρύτερη συζήτηση για την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης, προκαλώντας τις έντονες αντιδράσεις των Ευρωπαίων ηγετών.
Οριστικοποιήθηκε η σύνθεση της ευρωπαϊκής εκπροσώπησης στις επόμενες ειρηνευτικές συνομιλίες για την Ουκρανία, με πέντε χώρες να αναλαμβάνουν κεντρικό ρόλο στη διαπραγματευτική διαδικασία, μαζί με τους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Πολωνία, όπως ανακοίνωσε την Παρασκευή (13/11) ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, μετά τη συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών στο Δουβλίνο. Η απόφαση έρχεται έπειτα από μήνες διαφωνιών για το ποιος θα εκπροσωπήσει την Ευρώπη στις διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα, ενώ αναμένεται να συμμετάσχει και το ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με το Reuters και το Associated Press, η ευρωπαϊκή πλευρά κατέληξε στη συγκρότηση πολυμελούς αντιπροσωπείας αντί στον ορισμό ενός και μοναδικού απεσταλμένου, επιδιώκοντας να διασφαλίσει κοινή στάση τόσο απέναντι στη Ρωσία όσο και στις αμερικανικές πρωτοβουλίες για τον τερματισμό του πολέμου.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τις δηλώσεις των Αμερικανών απεσταλμένων Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν συμφώνησε να επιτρέψει τη συμμετοχή ευρωπαϊκών εκπροσώπων στον επόμενο γύρο συνομιλιών.
Οι πέντε χώρες και ο ρόλος των ευρωπαϊκών θεσμών
Ο Αντόνιο Κόστα ανακοίνωσε ότι η ευρωπαϊκή ομάδα θα αποτελείται από εκπροσώπους της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Πολωνίας, καθώς και από εκπροσώπους των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι πέντε χώρες αποτελούν βασικούς στρατιωτικούς και πολιτικούς παράγοντες της ευρωπαϊκής υποστήριξης προς την Ουκρανία, ενώ η επιλογή του συγκεκριμένου σχήματος επιτρέπει και τη συμμετοχή της Βρετανίας, η οποία δεν είναι πλέον μέλος της ΕΕ.
Η επιλογή πολυμελούς αντιπροσωπείας επιτρέπει τη συμμετοχή χωρών που ανήκουν στον λεγόμενο «Συνασπισμό των Προθύμων», ο οποίος έχει δεσμευθεί να στηρίξει μια ενδεχόμενη μελλοντική κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία με στρατιωτική υποστήριξη.
Παράλληλα, η συμμετοχή της Πολωνίας εξασφαλίζει την εκπροσώπηση των χωρών της ανατολικής πτέρυγας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες αντιμετωπίζουν συστηματικά ρωσικές υβριδικές απειλές, μεταξύ των οποίων εκστρατείες επιρροής και περιστατικά με drones.
«Η Ευρώπη πρέπει να μιλά με μία σαφή και ενιαία φωνή σε όλες τις συζητήσεις που διαμορφώνουν το μέλλον της Ουκρανίας και την ασφάλεια της ηπείρου μας. Και αυτό, τελικά, είναι ομαδική προσπάθεια», δήλωσε ο Κόστα κατά τη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε μετά τη συνάντηση των ηγετών στο Δουβλίνο.
Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους που επικαλείται το Reuters, η αντιπροσωπεία αναμένεται να περιλαμβάνει συμβούλους εθνικής ασφάλειας των πέντε χωρών, καθώς και εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Στις μελλοντικές συνομιλίες αναμένεται επίσης εκπροσώπηση του ΝΑΤΟ.
Παρότι έχει καθοριστεί το σχήμα συμμετοχής, δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί όλα τα πρόσωπα που θα αναλάβουν τις επιμέρους διαπραγματευτικές θέσεις.
Το παρασκήνιο των διαφωνιών για την ευρωπαϊκή εκπροσώπηση
Η συμφωνία στο Δουβλίνο βάζει τέλος, τουλάχιστον σε επίπεδο διαπραγματευτικού σχήματος, σε μια μακρά περίοδο διαφωνιών μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Το βασικό ερώτημα ήταν εάν η Ευρώπη θα έπρεπε να εκπροσωπηθεί από ένα πρόσωπο με κοινή εντολή ή από ομάδα αξιωματούχων διαφορετικών χωρών και θεσμών.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι είχε ταχθεί υπέρ μιας ενιαίας εκπροσώπησης, υποστηρίζοντας ότι η ύπαρξη πολλών διαφορετικών σχημάτων συζητήσεων αποδυναμώνει την ευρωπαϊκή θέση.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν επίσης ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας.
Η Κάλας υποστήριξε την Παρασκευή ότι η εκπροσώπηση της Ευρώπης σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας εμπίπτει ήδη στις αρμοδιότητές της.
«Εγώ είμαι αυτή που εκπροσωπεί την Ευρώπη στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας», δήλωσε, σύμφωνα με το Associated Press.
Αναφερόμενη στην αντίθεση της Μόσχας απέναντι στο πρόσωπό της, πρόσθεσε: «Γνωρίζω ότι οι Ρώσοι δεν με θέλουν, αλλά έχουμε εμείς λόγο στο ποιος εκπροσωπεί τη Ρωσία;».
Η τελική επιλογή πολυμελούς ομάδας επιτρέπει την εκπροσώπηση διαφορετικών ευρωπαϊκών συμφερόντων, χωρίς να περιορίζεται η διαδικασία σε έναν μόνο διαπραγματευτή.
Η συμφωνία μετά τις επαφές Γουίτκοφ και Κούσνερ με τον Πούτιν
Η απόφαση των Ευρωπαίων ηγετών ακολούθησε την έντονη διπλωματική κινητικότητα των προηγούμενων ημερών, με επίκεντρο τις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι και τη συνάντηση των Αμερικανών απεσταλμένων με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στο Κρεμλίνο.
Στις 10 και 11 Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκαν στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαπραγματεύσεις μεταξύ αντιπροσωπειών της Ρωσίας, της Ουκρανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών, χωρίς να επιτευχθεί ουσιαστική πρόοδος στο εδαφικό ζήτημα.
Εκπρόσωποι της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονταν επίσης στο Άμπου Ντάμπι, χωρίς όμως να συμμετέχουν στις βασικές τριμερείς συνομιλίες.
Την Πέμπτη (12/11), οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ συναντήθηκαν με τον Ρώσο πρόεδρο στη Μόσχα, θέτοντας το ζήτημα της ευρωπαϊκής συμμετοχής στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
Μετά τη συνάντηση, ο Γουίτκοφ ανακοίνωσε ότι ο Πούτιν είχε συμφωνήσει στην ένταξη των Ευρωπαίων στη διαδικασία.
Αργότερα, οι δύο Αμερικανοί διαπραγματευτές συναντήθηκαν με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Δουβλίνο.
Ο Κούσνερ δήλωσε ότι η συμμετοχή των Ευρωπαίων είναι απαραίτητη για την επίτευξη μιας συνολικής συμφωνίας.
«Δεν μπορούμε να ολοκληρώσουμε αυτή τη συμφωνία χωρίς τους Ευρωπαίους στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», ανέφερε.
Ο Ζελένσκι χαιρέτισε την εξέλιξη, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη θα έχει πλέον ουσιαστικό ρόλο στις συνομιλίες.
«Θα έχουν φωνή», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η Μόσχα θέτει όρους για τη συμμετοχή των Ευρωπαίων
Παρά τις δηλώσεις των Αμερικανών διαπραγματευτών, η ρωσική πλευρά διατηρεί επιφυλάξεις απέναντι στον ρόλο των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Το Κρεμλίνο ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι η Ρωσία θα μπορούσε να αποδεχθεί τη συμμετοχή ευρωπαϊκών χωρών στις ειρηνευτικές συνομιλίες, εφόσον διαπιστώσει ότι επιδιώκουν πραγματικά την ειρήνη.
Παράλληλα, Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν ζητήσει να προηγηθεί ευρύτερη συζήτηση για την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης, προτού εξεταστούν επιμέρους ζητήματα που αφορούν τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η προσέγγιση αυτή προκαλεί αντιδράσεις μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών, οι οποίοι εκφράζουν ανησυχίες ότι η Μόσχα επιχειρεί να μεταφέρει το επίκεντρο των διαπραγματεύσεων από την κατάπαυση του πυρός και την ουκρανική κυριαρχία στη συνολική αναθεώρηση του ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλειας.
Μερτς: «Καμία συζήτηση για την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη»
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς απέρριψε την προσέγγιση του Κρεμλίνου, τονίζοντας ότι η Ευρώπη δεν πρόκειται να αποδεχθεί αποφάσεις για το μέλλον της ασφάλειάς της χωρίς τη δική της συμμετοχή.
«Δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία και δεν θα υπάρξουν συζητήσεις για την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη», δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος.
Παράλληλα, απέρριψε την ανάγκη επαναδιαπραγμάτευσης της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, υποστηρίζοντας ότι το σχετικό πλαίσιο υπάρχει ήδη.
«Δεν υπάρχει ανάγκη να συζητήσουμε για την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης. Την έχουμε ήδη», πρόσθεσε.
Ανάλογες επιφυλάξεις διατύπωσε και ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ, ο οποίος προειδοποίησε ότι οι Ευρωπαίοι δεν πρέπει να προχωρήσουν σε αδικαιολόγητες παραχωρήσεις προς τη Ρωσία.
«Δεν μπορεί να υπάρξει αναθεώρηση της αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ευρώπης. Αυτό είναι που απαιτεί ο Πούτιν», ανέφερε.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, προειδοποίησε επίσης ότι οι ρωσικές απαιτήσεις για ευρύτερες συζητήσεις σχετικά με την ευρωπαϊκή ασφάλεια ενδέχεται να αποσπάσουν την προσοχή από την άμεση ανάγκη επίτευξης κατάπαυσης του πυρός στην Ουκρανία.
Η ανησυχία για νέες παραχωρήσεις στη Ρωσία
Η συζήτηση στο Δουβλίνο ανέδειξε τις ανησυχίες ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ότι η Ρωσία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις διαπραγματεύσεις για να διεκδικήσει ευρύτερες αλλαγές στο σύστημα ασφάλειας της ηπείρου.
Πριν από την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Μόσχα είχε ζητήσει την αποχώρηση δυνάμεων του ΝΑΤΟ από χώρες που εντάχθηκαν στη Συμμαχία μετά το 1997, αίτημα που είχε απορριφθεί.
Σύμφωνα με το Reuters, ηγέτες της Πολωνίας, των χωρών της Βαλτικής και των σκανδιναβικών κρατών προειδοποίησαν κατά τη διάρκεια των συζητήσεων ότι δεν πρέπει να υπάρξει διαπραγμάτευση με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή τη Ρωσία για την αναμόρφωση του ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλειας.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εξέφρασε την ανησυχία ότι οι επόμενες διπλωματικές επαφές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια νέα «στιγμή Άνκορατζ», παραπέμποντας στη σύνοδο κορυφής στην Αλάσκα, όταν οι Ευρωπαίοι αιφνιδιάστηκαν από τις κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ προς τον Βλαντίμιρ Πούτιν, χωρίς τη συμμετοχή εκπροσώπων της Ουκρανίας και της Ευρώπης.
«Σας παρακαλώ, όχι εκπλήξεις. Συνεχίστε να λειτουργείτε ως ομάδα με την Ευρώπη και την Ουκρανία», δήλωσε ο Μερτς.
Ακόμη πιο αιχμηρός εμφανίστηκε ο πρωθυπουργός της Λετονίας, Άντρις Κούλμπεργκς, ο οποίος χαρακτήρισε «παγίδα» τις συζητήσεις για την αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.
Υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη υπερέχει της Ρωσίας σε πληθυσμό, οικονομική ισχύ και στρατιωτικές δυνατότητες, κάλεσε τους Ευρωπαίους ηγέτες να υιοθετήσουν πιο αποφασιστική στάση.
«Εμείς, ως Ευρώπη, πρέπει επιτέλους να αποκτήσουμε μεγαλύτερα κότσια», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Την Πέμπτη, 40 ευρωπαϊκές χώρες που συμμετείχαν στην ευρύτερη συνάντηση στο Δουβλίνο υπέγραψαν διακήρυξη, στην οποία υπογραμμίζεται ότι κάθε απόφαση που επηρεάζει την ευρωπαϊκή ασφάλεια πρέπει να λαμβάνεται με τη συμμετοχή των Ευρωπαίων.
Η απόφαση για τη συγκρότηση της πενταμερούς ευρωπαϊκής εκπροσώπησης αποτελεί πλέον το επόμενο βήμα αυτής της προσπάθειας, με τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Πολωνία να αναλαμβάνουν κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις.
Παρά τη συμφωνία για το σχήμα συμμετοχής, παραμένουν ανοιχτά τόσο ο ακριβής κατάλογος των εκπροσώπων όσο και η δυνατότητα επίτευξης ουσιαστικής προόδου στα βασικά ζητήματα που εξακολουθούν να χωρίζουν τη Ρωσία από την Ουκρανία.