Οι ΗΠΑ και το Ιράν φαίνεται πως απέχουν από την επίτευξη μιας οριστικής ειρηνευτικής συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου, παρά τις επανειλημμένες διαβεβαιώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για το αντίθετο.
Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα των New York Times, η Τεχεράνη επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τον de facto έλεγχο που απέκτησε στο στρατηγικό πέρασμα του Ορμούζ, ανοίγοντας δίαυλο επικοινωνίας με το Ομάν -έναν παραδοσιακό σύμμαχο των ΗΠΑ στην περιοχή- με σκοπό τη συνδιαχείριση και την επιβολή τελών στα εμπορικά πλοία, αγνοώντας πλήρως τις αυστηρές αμερικανικές προειδοποιήσεις.
Η γεωπολιτική μόχλευση και η εμπλοκή του Ομάν
Μετά τις αεροπορικές επιθέσεις που δέχθηκε από τις αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις στα τέλη Φεβρουαρίου, το Ιράν κατάφερε να εκμηδενίσει σχεδόν την εμπορική κίνηση στα Στενά του Ορμούζ, παραλύοντας τη διεθνή ναυσιπλοΐα και εκτοξεύοντας τις τιμές της ενέργειας.
Έχοντας εδραιώσει αυτή τη μόχλευση πίεσης, Ιρανοί αξιωματούχοι άρχισαν να αναζητούν τρόπους για να διατηρήσουν τον έλεγχό τους στο θαλάσσιο πέρασμα, μετατρέποντάς το σε πηγή εσόδων.
Την Τετάρτη, η νεοσύστατη «Αρχή Στενών Περσικού Κόλπου» του Ιράν ανακοίνωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι «καθόρισε τα όρια της περιοχής εποπτείας διαχείρισης των Στενών του Ορμούζ».
1/
جمهورى اسلامى ايران محدودهٔ نظارتى مديریت تنگه هرمز را به این شرح تعيین کرده است: «خط اتصال كوه مبارك درايران وجنوب فجيره درامارات در شرق تنگه تاخط اتصال انتهاى جزيره قشم درايران و ام القيوین امارات درغرب تنگه.» pic.twitter.com/3ELSwYx5Bp— PGSA | نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس (@PGSA_IRAN) May 20, 2026
Ανέφερε επίσης ότι η διέλευση θα απαιτεί πλέον σχετική άδεια.
Καθώς ο Κόλπος του Ομάν είναι εφαπτόμενος στα Στενά, κάθε πλοίο που προσεγγίζει από τα ανατολικά υποχρεούται να τον διασχίσει.
Αν και το Μασκάτ αρχικά είχε απορρίψει μια κοινή σύμπραξη, δύο Ιρανοί αξιωματούχοι με γνώση των συνομιλιών αποκάλυψαν ότι το Ομάν βρίσκεται πλέον σε διαβουλεύσεις για το μοίρασμα των εσόδων, έχοντας αντιληφθεί τα πιθανά οικονομικά οφέλη.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Ομάν μετέφερε στους Ιρανούς την προθυμία του να χρησιμοποιήσει την επιρροή του τόσο στους γείτονες του Κόλπου (Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Κατάρ, Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα) όσο και στις ΗΠΑ για να προωθήσει το σχέδιο.
«Φρένο» από τις ΗΠΑ
Η αντίδραση της Ουάσινγκτον ήταν άμεση και απόλυτη. Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος κατά το παρελθόν είχε αφήσει να εννοηθεί ότι οι ίδιες οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επιβάλουν διόδια ως «νικητές του πολέμου», ξεκαθάρισε την Πέμπτη από το Όβαλ Γραφείο ότι δεν πρόκειται να ανεχθεί καμία οικονομική επιβάρυνση στη ναυσιπλοΐα.
«Θέλουμε να είναι ελεύθερα», δήλωσε ο Τραμπ αναφερόμενος στα Στενά του Ορμούζ. «Δεν θέλουμε διόδια. Είναι διεθνή. Είναι μια διεθνής θαλάσσια οδός».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, αποκλείοντας κάθε ενδεχόμενο συμβιβασμού. «Δεν μπορεί να συμβεί», τόνισε.
«Θα ήταν απαράδεκτο. Θα καθιστούσε μια διπλωματική συμφωνία ανέφικτη, εάν επρόκειτο να συνεχίσουν να επιδιώκουν κάτι τέτοιο».
Παρά την εύθραυστη εκεχειρία, το κρατικά ελεγχόμενο ιρανικό δίκτυο Press TV μετέδωσε ότι έχει ήδη δημιουργηθεί ένας νέος μηχανισμός ελέγχου της θαλάσσιας κυκλοφορίας μέσω μιας καθορισμένης διαδρομής, με σκοπό τη χρέωση τελών για «εξειδικευμένες υπηρεσίες».
Από τα Στενά αυτά διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που μεταφέρονται παγκοσμίως μέσω θαλάσσης.
Η νομική παγίδα
Το Ιράν και το Ομάν επιχειρούν να εκμεταλλευτούν ένα νομικό παραθυράκι, δίνοντας έμφαση στον όρο «τέλη» (fees) και όχι «διόδια» (tolls).
Βάσει του διεθνούς δικαίου, η επιβολή διοδίων για την απλή διέλευση από ένα διεθνές στενό είναι παράνομη.
Αντίθετα, η χρέωση για πραγματικές παρεχόμενες υπηρεσίες προς τα πλοία, όπως η διαχείριση αποβλήτων, επιτρέπεται υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Πηγές με γνώση των συνομιλιών επιβεβαιώνουν ότι το σχέδιο αφορά χρεώσεις για υπηρεσίες ασφάλειας, διέλευσης ή περιβαλλοντικής προστασίας.
Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι αν πρόκειται απλώς για διόδια με «άλλο όνομα», το σύστημα δεν θα αναγνωριστεί ως νόμιμο.
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (1982) κατοχυρώνει το δικαίωμα της ανεμπόδιστης διέλευσης.
Το Ιράν δεν έχει προσχωρήσει στη συνθήκη -σε αντίθεση με το Ομάν- και υποστηρίζει ότι δεν δεσμεύεται νομικά, όμως οι κανόνες αυτοί αποτελούν εθιμικό διεθνές δίκαιο που υποχρεώνει όλα τα κράτη.
Ο Τζέιμς Κράσκα, καθηγητής διεθνούς ναυτικού δικαίου στο Ναυτικό Πολεμικό Κολλέγιο των ΗΠΑ και επισκέπτης καθηγητής στη Νομική Σχολή του Χάρβαρντ, επεσήμανε ότι το καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας είναι «σχεδόν καθολικά αποδεκτό» και ότι «το Ιράν έχει συναινέσει σε αυτό εδώ και δεκαετίες».
Σχετικά με τις τρέχουσες ιρανικές μεθοδεύσεις, ο Κράσκα σημείωσε: «Τα εύλογα τέλη επιτρέπονται σε ορισμένες περιπτώσεις».
Ωστόσο, εξήγησε ότι το μεγάλο πρόβλημα για την Τεχεράνη θα είναι να αποδείξει ότι αυτά τα τέλη είναι όντως εύλογα και ανταποκρίνονται σε πραγματικές υπηρεσίες.
«Προσπαθούν να προσαρμόσουν έξυπνα» την πρότασή τους στο νομικό πλαίσιο, ανέφερε.
«Το να χρεώνεις για τη διέλευση σε μια θαλάσσια οδό που ήταν πάντα ελεύθερη, αποκαλώντας το διόδιο “τέλος”, είναι σχεδόν σαν τη μαφία που σου λέει ότι πρέπει να πληρώσεις χρήματα για προστασία».