Η νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ αλλάζει τις πολιτικές ισορροπίες στην Ουάσινγκτον, καθώς το κόμμα αποκτά τον έλεγχο του Κογκρέσου και τη δυνατότητα να παρεμβαίνει αποφασιστικά στη νομοθετική ατζέντα του Ντόναλντ Τραμπ. Από την έγκριση του κρατικού προϋπολογισμού και τον διορισμό ανώτατων αξιωματούχων μέχρι τη χρηματοδότηση στρατιωτικών επιχειρήσεων και τον έλεγχο της προεδρικής εξουσίας, η νέα σύνθεση του αμερικανικού νομοθετικού σώματος μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το υπόλοιπο της θητείας του.
Όπως εξηγεί το φινλανδικό δημόσιο δίκτυο Yle, το αμερικανικό πολιτικό σύστημα διαφέρει από εκείνο πολλών ευρωπαϊκών χωρών, καθώς το Κογκρέσο αποτελείται από δύο ξεχωριστά νομοθετικά σώματα, τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, τα οποία διαθέτουν διαφορετικές αρμοδιότητες.
Τι είναι το Κογκρέσο και πώς λειτουργεί
Το Κογκρέσο αποτελεί το ομοσπονδιακό νομοθετικό σώμα των Ηνωμένων Πολιτειών και χωρίζεται σε δύο σώματα.
Η Βουλή των Αντιπροσώπων εκπροσωπεί τις πολιτείες ανάλογα με τον πληθυσμό τους, ενώ στη Γερουσία κάθε πολιτεία διαθέτει τον ίδιο αριθμό εκπροσώπων.
Κάθε μέλος του Κογκρέσου μπορεί να καταθέσει νομοσχέδια, τα οποία εξετάζονται από τις αρμόδιες κοινοβουλευτικές επιτροπές προτού οδηγηθούν σε ψηφοφορία.
Για να εγκριθεί ένας νόμος, πρέπει να υπερψηφιστεί με το ίδιο περιεχόμενο και από τα δύο σώματα. Στις περισσότερες περιπτώσεις απαιτείται απλή πλειοψηφία, αν και στη Γερουσία ισχύουν ειδικοί διαδικαστικοί κανόνες που μπορούν να απαιτήσουν ευρύτερη συναίνεση.
Βουλή των Αντιπροσώπων: 435 μέλη και καθοριστικός ρόλος στον προϋπολογισμό
Η Βουλή των Αντιπροσώπων αποτελείται από 435 εκλεγμένα μέλη, με κάθε πολιτεία να διαθέτει αριθμό εδρών ανάλογο με τον πληθυσμό της.
Οι εκλογές διεξάγονται κάθε δύο χρόνια και η θητεία των βουλευτών διαρκεί επίσης δύο χρόνια, χωρίς περιορισμό στον αριθμό των επανεκλογών τους.
Μία από τις σημαντικότερες αρμοδιότητές της αφορά τα δημόσια οικονομικά.
Η Βουλή έχει κεντρικό ρόλο στη διαδικασία κατάρτισης και έγκρισης των ομοσπονδιακών δαπανών, ενώ τα νομοσχέδια για την επιβολή φόρων πρέπει να ξεκινούν από αυτήν.
Αυτό σημαίνει ότι μια πλειοψηφία των Δημοκρατικών μπορεί να δυσκολέψει τη χρηματοδότηση κυβερνητικών πρωτοβουλιών με τις οποίες διαφωνεί.
Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Γερουσία: 100 μέλη που εγκρίνουν διορισμούς και διεθνείς συνθήκες
Η Γερουσία αποτελείται από 100 μέλη, καθώς καθεμία από τις 50 αμερικανικές πολιτείες εκλέγει δύο γερουσιαστές.
Η θητεία τους διαρκεί έξι χρόνια, ενώ περίπου το ένα τρίτο των εδρών ανανεώνεται κάθε δύο χρόνια.
Σε αντίθεση με τη Βουλή των Αντιπροσώπων, η Γερουσία έχει ιδιαίτερα σημαντικές αρμοδιότητες στον έλεγχο των προεδρικών διορισμών.
Μεταξύ άλλων, καλείται να εγκρίνει υπουργούς, ανώτατους κρατικούς αξιωματούχους, ομοσπονδιακούς δικαστές και πρεσβευτές.
Παράλληλα, έχει αρμοδιότητα να εγκρίνει διεθνείς συνθήκες που διαπραγματεύεται ο πρόεδρος, με την απαιτούμενη αυξημένη πλειοψηφία.
Με τους Δημοκρατικούς να αποκτούν την πλειοψηφία στη Γερουσία, ο Τραμπ μπορεί πλέον να αντιμετωπίσει σημαντικά εμπόδια στους διορισμούς και στις διεθνείς συμφωνίες που επιδιώκει.
Μπορούν οι Δημοκρατικοί να εμποδίσουν τον πόλεμο στο Ιράν;
Ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα αφορά τη δυνατότητα του Κογκρέσου να επηρεάσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών.
Παρότι ο πρόεδρος έχει σημαντικές εξουσίες ως αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, το Κογκρέσο διαθέτει την αρμοδιότητα κήρυξης πολέμου και ασκεί καθοριστικό έλεγχο στη χρηματοδότηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Μιλώντας στο φινλανδικό Yle, η καθηγήτρια Βορειοαμερικανικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Τούρκου, Μπενίτα Χεϊσκάνεν, εξήγησε ότι η εξουσία επί του προϋπολογισμού δίνει στη Βουλή των Αντιπροσώπων σημαντική επιρροή ακόμη και στην εξωτερική πολιτική.
Όπως επισήμανε, εάν το Κογκρέσο αποφασίσει να μη διαθέσει χρηματοδότηση για τον πόλεμο στο Ιράν, αυτό μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στη συνέχιση των επιχειρήσεων.
Η καθηγήτρια υπενθύμισε επίσης ότι το Κογκρέσο έχει συνταγματικό ρόλο στις αποφάσεις για την εμπλοκή των ΗΠΑ σε πολέμους.
Η προηγούμενη πλειοψηφία των Ρεπουμπλικανών δεν χρησιμοποίησε τις συγκεκριμένες εξουσίες για να αντιταχθεί στις αποφάσεις του Τραμπ.
Η νέα πολιτική κατάσταση δημιουργεί διαφορετικές προϋποθέσεις, ιδιαίτερα καθώς οι Δημοκρατικοί έχουν ήδη θέσει τον τερματισμό του πολέμου στο Ιράν μεταξύ των βασικών προτεραιοτήτων τους.
Τι συμβαίνει όταν ο Τραμπ αρνείται να υπογράψει έναν νόμο;
Για να τεθεί σε ισχύ ένα νομοσχέδιο, αφού εγκριθεί από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, αποστέλλεται στον πρόεδρο.
Ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να το υπογράψει ή να ασκήσει βέτο.
Εάν δεν προβεί σε καμία ενέργεια μέσα σε δέκα ημέρες, εξαιρουμένων των Κυριακών, το νομοσχέδιο μπορεί να γίνει νόμος χωρίς την υπογραφή του, εφόσον το Κογκρέσο δεν έχει διακόψει τις εργασίες του με τρόπο που να εμποδίζει την επιστροφή του.
Ωστόσο, το προεδρικό βέτο δεν είναι απόλυτο.
Το Κογκρέσο μπορεί να το παρακάμψει, εφόσον το νομοσχέδιο εγκριθεί εκ νέου με πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα.
Η διαδικασία αυτή απαιτεί συνήθως ευρύτερη διακομματική συνεργασία.
Με δεδομένη τη νέα σύνθεση του Κογκρέσου, ο Τραμπ δεν θα μπορεί να εξασφαλίζει την έγκριση της νομοθετικής του ατζέντας χωρίς συνεννόηση με τους Δημοκρατικούς.
Μπορεί το Κογκρέσο να ξεκινήσει διαδικασία καθαίρεσης του προέδρου;
Το αμερικανικό Σύνταγμα προβλέπει τη δυνατότητα παραπομπής του προέδρου για σοβαρά αδικήματα μέσω της διαδικασίας που είναι γνωστή ως impeachment.
Η Βουλή των Αντιπροσώπων μπορεί, με απλή πλειοψηφία, να εγκρίνει κατηγορίες κατά του προέδρου.
Εάν συμβεί αυτό, η υπόθεση μεταφέρεται στη Γερουσία, η οποία αναλαμβάνει τη διεξαγωγή της δίκης.
Για την καταδίκη και την απομάκρυνση του προέδρου από το αξίωμα απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων στη Γερουσία.
Όπως υπενθυμίζει η Μπενίτα Χεϊσκάνεν, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε παραπεμφθεί δύο φορές κατά την πρώτη προεδρική του θητεία, αλλά αθωώθηκε και στις δύο περιπτώσεις από τη Γερουσία, όπου τότε την πλειοψηφία είχαν οι Ρεπουμπλικανοί.
Ποιες εξουσίες εξακολουθεί να διατηρεί ο Τραμπ;
Παρά την αλλαγή των κοινοβουλευτικών συσχετισμών, ο Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικές προεδρικές αρμοδιότητες.
Μπορεί να εκδίδει εκτελεστικά διατάγματα για τη λειτουργία των ομοσπονδιακών υπηρεσιών και την εφαρμογή πολιτικών που δεν απαιτούν νέα νομοθεσία.
Τα διατάγματα αυτά, ωστόσο, υπόκεινται σε συνταγματικούς και νομικούς περιορισμούς, μπορούν να αμφισβητηθούν δικαστικά και ενδέχεται να τροποποιηθούν ή να καταργηθούν από μελλοντικές κυβερνήσεις.
Ο πρόεδρος διατηρεί επίσης κεντρικό ρόλο στην εξωτερική πολιτική, στη διπλωματία και στη διοίκηση των Ενόπλων Δυνάμεων.
Ως αρχηγός των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων μπορεί, εντός των προβλεπόμενων νομικών ορίων, να διατάσσει στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Παράλληλα, εξακολουθεί να ασκεί σημαντικές αρμοδιότητες στην εμπορική πολιτική, συμπεριλαμβανομένων αποφάσεων για δασμούς, στον βαθμό που αυτές επιτρέπονται από την ισχύουσα νομοθεσία.
Η μεγάλη αλλαγή μετά τις ενδιάμεσες εκλογές είναι ότι ο Λευκός Οίκος θα πρέπει πλέον να συνυπολογίζει ένα Κογκρέσο με ισχυρή δυνατότητα ελέγχου, το οποίο μπορεί να μπλοκάρει νομοθετικές πρωτοβουλίες, να περιορίσει τη χρηματοδότηση κυβερνητικών πολιτικών και να ασκήσει μεγαλύτερη πίεση στον Αμερικανό πρόεδρο.