Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Πέντε κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ανακοινώνουν σχέδια για την αποστολή απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε κέντρο επιστροφής στη Ρουάντα.
- Το πρώτο κέντρο επιστροφής θα αποτελεί «πιλοτικό έργο» ανοικτών δομών για λίγες εκατοντάδες ανθρώπους, οι οποίοι θα λαμβάνουν άδεια παραμονής με στόχο την ένταξη στην τοπική κοινωνία.
- Το σχέδιο αφορά αποκλειστικά όσους έχουν εξαντλήσει όλα τα νόμιμα μέσα παραμονής στην ΕΕ, εν μέσω ανησυχιών από οργανώσεις για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Πέντε κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρόκειται να ανακοινώσουν τη Δευτέρα σχέδια για την αποστολή απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε κέντρο επιστροφής (return hub) μεταναστών στη Ρουάντα, σύμφωνα με δύο πηγές που επικαλείται το Reuters.
Η Γερμανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Δανία και η Ολλανδία είχαν δηλώσει τον περασμένο Σεπτέμβριο ότι εργάζονται επί μιας συμφωνίας με μια τρίτη χώρα εκτός ΕΕ για τη φιλοξενία των αποκαλούμενων κέντρων επιστροφής, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής προσπάθειας για αύξηση των απελασεων και περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης.
Η συμφωνία, η οποία αναμένεται να ανακοινωθεί στη Βιέννη, ακολουθεί την έγκριση του νέου Κανονισμού Επιστροφών της ΕΕ, ο οποίος αποσκοπεί στην επιτάχυνση των απελασεων και επιτρέπει στα κράτη-μέλη να δημιουργούν κόμβους επιστροφής εκτός του μπλοκ.
Σύμφωνα με δύο πηγές που επικαλείται το Eurones, η συμφωνία έρχεται έπειτα από μήνες διαπραγματεύσεων με την κυβέρνηση του Κιγκάλι.
Κατά τη διάρκεια επίσκεψης στο Κιγκάλι τον Σεπτέμβριο, αναφέρει το Reuters, δύο ευρωβουλευτές είχαν την ευκαιρία να δουν τις εγκαταστάσεις που είχαν προοριστεί για το εγκαταλελειμμένο βρετανικό σχέδιο -συμπεριλαμβανομένου ενός ξενοδοχείου- οι οποίες θα μπορούσαν ενδεχομένως να στεγάσουν μετανάστες που θα μεταφερθούν από χώρες της ΕΕ.
Οι υπουργοί Εσωτερικών και Μετανάστευσης των πέντε κρατών-μελών (Γερμανία, Αυστρία, Ελλάδα, Δανία και Ολλανδία) συμμετέχουν σε σύνοδο στην αυστριακή πρωτεύουσα, όπου θα τους πλαισιώσει ο υπουργός Εσωτερικών της Ρουάντα, Βίνσεντ Μπιρούτα.
Επιπλέον, ο καγκελάριος της Αυστρίας, Κρίστιαν Στόκερ, και η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν, θα παραχωρήσουν το συνέντευξη Τύπου για να ανακοινώσουν επίσημα τη συμφωνία.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές που επικαλείται το Euronews, το πρώτο κέντρο επιστροφής μεταναστών θα είναι «πιλοτικό έργο», σχεδιασμένο να φιλοξενήσει λίγες εκατοντάδες ανθρώπους οι οποίοι θα απελαθούν από τις πέντε χώρες της ΕΕ, αρχής γενομένης από την άνοιξη ή το καλοκαίρι του 2027.
Θα αποτελείται από ανοικτές δομές φιλοξενίας μεταναστών, οι οποίοι θα λαμβάνουν άδεια παραμονής και θα είναι ελεύθεροι να κυκλοφορούν στην αφρικανική χώρα, με στόχο να ενταχθούν στην τοπική κοινωνία και στην αγορά εργασίας.
Η Frontex ενδέχεται να εμπλακεί στις απελάσεις προς τη Ρουάντα, μόλις το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη εγκρίνουν την σχεδιαζόμενη μεταρρύθμιση της εντολής της ευρωπαϊκής υπηρεσίας συνοριοφυλακής, που προτάθηκε πρόσφατα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναφέρει το ίδιο δημοσίευμα.
Με τις εκλογές να πλησιάζουν σε αρκετές χώρες της ΕΕ και το αντιμεταναστευτικό αίσθημα να είναι ευρέως διαδεδομένο, οι κυβερνήσεις βρίσκονται υπό πίεση να αποδείξουν ότι μπορούν να ελέγξουν τη μετανάστευση, σημειώνει το πρακτορείο ειδήσεων.
Τα κέντρα αυτά προσφέρουν μια εξαιρετικά ορατή επίδειξη αυτής της αποφασιστικότητας, υπογραμμίζουν οι αναλυτές.
Το συγκεκριμένο σχέδιο διαφέρει από το βρετανικό πρόγραμμα απέλασης στη Ρουάντα, που εγκαταλείφθηκε, καθώς θα εφαρμόζεται αποκλειστικά σε μετανάστες που έχουν εξαντλήσει όλα τα νόμιμα μέσα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και όχι σε όσους βρίσκονται ακόμη στη διαδικασία εξέτασης των αιτήσεών τους.
Δεκαεννέα από τις 27 κυβερνήσεις της ΕΕ θεωρούν ότι πρόκειται για μια «καινοτόμο λύση» στη διαχείριση της μετανάστευσης, όπως κατέστη σαφές σε κοινή επιστολή που εστάλη στους ηγέτες της ΕΕ τον περασμένο Ιούνιο.
Ερωτήματα και ανησυχίες
Οι ηγέτες των πέντε χωρών έχουν δηλώσει επανειλημμένα ότι τα σχέδιά τους θα συμμορφώνονται με το δίκαιο της ΕΕ και το διεθνές δίκαιο, ωστόσο οι υπέρμαχοι των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αμφισβητούν κατά πόσον τα δικαιώματα των μεταναστών ενδέχεται να παραβιαστούν εάν μεταφερθούν σε μια χώρα με την οποία δεν έχουν καμία απολύτως σύνδεση.
«Ποιες δυνατότητες προσφυγής έχουν οι άνθρωποι σε περίπτωση παραβίασης των δικαιωμάτων τους και ποιος φέρει την ευθύνη;», δήλωσε η Σελίν Μιάς, διευθύντρια της ΕΕ στο Δανικό Συμβούλιο Προσφύγων.
«Εάν η ευθύνη βαρύνει το κράτος-μέλος της Ευρώπης, πώς θα λειτουργούσε αυτό στην πράξη;».
Το Συμβούλιο της Ευρώπης, ένα πανευρωπαϊκό όργανο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, είχε επισημάνει τον περασμένο Ιούλιο ότι οι κόμβοι επιστροφής ενέχουν «σημαντικούς κινδύνους για τα ανθρώπινα δικαιώματα».
Από την πλευρά τους, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι που στηρίζουν τα σχέδια υποστηρίζουν ότι ο κύριος σκοπός της πολιτικής είναι η αποτροπή και όχι οι μαζικές απομακρύνσεις. Υποστηρίζουν ότι η προοπτική να πληρώσουν οι μετανάστες χιλιάδες ευρώ σε διακινητές για ένα επικίνδυνο ταξίδι στην Ευρώπη, το οποίο θα καταλήγει στην αποστολή τους σε μια τρίτη χώρα, θα μπορούσε να αποθαρρύνει ορισμένους από το να πραγματοποιήσουν το ταξίδι.
Ωστόσο, οι επικριτές επισημαίνουν ότι υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα αυστηρότερα μέτρα επιβολής του νόμου και τα προγράμματα απελάσεων μειώνουν τη μετανάστευση μακροπρόθεσμα.
«Η επιβολή του νόμου αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο ταξιδεύουν οι άνθρωποι, όχι το αν ταξιδεύουν. Ορισμένοι κάνουν παύση ή αλλάζουν διαδρομή, ενώ οι διακινητές προσαρμόζονται και αυξάνουν τις τιμές τους», δήλωσε ο Ρομπέρτο Φόριν από το Mixed Migration Centre, ένα ερευνητικό ινστιτούτο που συλλέγει δεδομένα κατά μήκος των μεταναστευτικών διαδρομών.
Η στάση της Ρουάντα
Η Ρουάντα έχει τοποθετηθεί ως προορισμός για μετανάστες που οι δυτικές χώρες θέλουν να απομακρύνουν, παρά τις μακροχρόνιες ανησυχίες σχετικά με το ιστορικό της στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Ο πρόεδρος Πολ Καγκάμε έχει αποσπάσει επαίνους από δυτικούς και περιφερειακούς ηγέτες για τη συμβολή του στον τερματισμό της γενοκτονίας στη Ρουάντα το 1994 και την ανοικοδόμηση της χώρας σε έναν προορισμό επενδύσεων και βοήθειας.
Ωστόσο, οι επικριτές κατηγορούν την κυβέρνησή του ότι καταστέλλει τις φωνές που διαφωνούν και στηρίζει την αντάρτικη οργάνωση M23 στη γειτονική Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η οποία, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έχει διαπράξει δολοφονίες, βιασμούς και άλλες καταπατήσεις.
Οι υπέρμαχοι των δικαιωμάτων επισημαίνουν επίσης τους περιορισμούς στις πολιτικές ελευθερίες και την ελευθερία του λόγου.
Η οργάνωση Freedom House τη βαθμολογεί ως «Μη Ελεύθερη» και επικαλείται αυτό που περιγράφει ως καταπίεση της πολιτικής διαφωνίας μέσω παρακολούθησης, εκφοβισμού, αυθαίρετης κράτησης και βασανιστηρίων.
Υπενθυμίζεται ότι πέρυσι οι ΗΠΑ ξεκίνησαν να μεταφέρουν μετανάστες στη Ρουάντα στο πλαίσιο συμφωνίας που επιτρέπει την απέλαση έως και 250 ατόμων.
Αντίθετα, η Βρετανία εγκατέλειψε το δικό της σχέδιο αποστολής αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα αφότου κρίθηκε παράνομο από το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας το 2023, με το Κιγκάλι να διεκδικεί αποζημίωση 50 εκατομμυρίων λιρών μετά την ακύρωση του βρετανικού προγράμματος.
