Αυτό που εξελίσσεται σήμερα, στο εμπόριο της Μέσης Ανατολής, δεν είναι ένας απλός σχεδιασμός, αλλά μια βαθύτερη γεωοικονομική αντιπαράθεση, όπου οι εμπορικές ροές μετατρέπονται σε εργαλείο ισχύος και οι διαδρομές μεταφοράς αγαθών αποκτούν στρατηγική σημασία αντίστοιχη με αυτήν των ενεργειακών αγωγών.
Στο επίκεντρο αυτής της νέας πραγματικότητας βρίσκεται η Τουρκία, η οποία νιώθοντας παραγκωνισμένη επιχειρεί να επανατοποθετηθεί στον παγκόσμιο χάρτη των μεταφορών και του εμπορίου.
Η Άγκυρα προωθεί ένα φιλόδοξο σχέδιο δημιουργίας ενός εκτεταμένου χερσαίου διαδρόμου που θα συνδέει την Ευρώπη με τον Περσικό Κόλπο, μέσω τουρκικού εδάφους και περιοχών της Μέσης Ανατολής. Πρόκειται για μια στρατηγική επιλογή που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια μιας απλής επενδυτικής πρωτοβουλίας.
Η λογική πίσω από αυτή την κίνηση είναι σαφής.
Η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως αναγκαίου ενδιάμεσου κόμβου μεταξύ Ανατολής και Δύσης.
Σε μια περίοδο όπου οι θαλάσσιες διαδρομές, από το Σουέζ έως την Ερυθρά Θάλασσα, εμφανίζουν αυξημένη αστάθεια και γεωπολιτικούς κινδύνους, οι χερσαίοι διάδρομοι αποκτούν νέα βαρύτητα. Η γεωγραφική θέση της Τουρκίας της επιτρέπει να διεκδικήσει αυτόν τον ρόλο, μετατρέποντας τη γεωγραφία σε πολιτικό και οικονομικό πλεονέκτημα.
Ο IMEC παρακάμπτει την Τουρκία
Ωστόσο, η τουρκική πρωτοβουλία δεν αναπτύσσεται σε κενό. Αντιθέτως, έρχεται σε άμεση σύγκρουση με τον IMEC, τον διεθνή εμπορικό διάδρομο που φιλοδοξεί να συνδέσει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω της Μέσης Ανατολής. Το σχέδιο αυτό, που στηρίζεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση, αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές προσπάθειες αναδιάταξης των παγκόσμιων εμπορικών ροών των τελευταίων δεκαετιών.
Η κρίσιμη παράμετρος είναι ότι ο IMEC παρακάμπτει την Τουρκία. Και αυτή ακριβώς η παράκαμψη είναι που δημιουργεί νέα γεωπολιτικά δεδομένα. Για την Άγκυρα, η απουσία της από έναν τόσο κομβικό διάδρομο δεν είναι απλώς οικονομικό ζήτημα, αλλά ζήτημα στρατηγικής θέσης και περιφερειακής επιρροής.
Η απάντηση της Τουρκίας διαμορφώνεται ως μια εναλλακτική πρόταση διασύνδεσης, η οποία επιχειρεί να λειτουργήσει ανταγωνιστικά προς τον IMEC. Ένας διάδρομος που δεν περιορίζεται στη μεταφορά εμπορευμάτων, αλλά στοχεύει στη δημιουργία ενός νέου πλαισίου εμπορικών και πολιτικών σχέσεων, με την Τουρκία στο κέντρο του συστήματος.
Πίσω από αυτή τη σύγκρουση σχεδίων κρύβεται μια ευρύτερη πραγματικότητα που είναι ο έλεγχος των ροών , ο οποίος έχει γίνει πλέον το νέο πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης. Ενέργεια, πρώτες ύλες, προϊόντα και κεφάλαια δεν κινούνται απλώς σε ουδέτερες διαδρομές. Αντιθέτως, διαμορφώνουν ισορροπίες ισχύος, δημιουργούν εξαρτήσεις και επανακαθορίζουν συμμαχίες.
Η αντιπαράθεση IMEC – τουρκικού διαδρόμου “antiIMEC” ή ” χερσαίου Σουέζ”, μεταξύ Τουρκίας- Συρίας – Ιορδανίας, δεν είναι στρατιωτική, αλλά βαθιά πολιτική και οικονομική. Πρόκειται για μια «σιωπηλή σύγκρουση», όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται μέσα από επενδυτικά σχέδια, διπλωματικές κινήσεις και στρατηγικές συνεργασίες.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η Τουρκία επιχειρεί να αποτρέψει τον γεωπολιτικό της εγκλωβισμό και να διατηρήσει τον ρόλο της ως βασικού κόμβου διαμετακόμισης. Το αν θα το πετύχει, θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τη γεωγραφία, αλλά κυρίως από τη δυνατότητά της να επιβληθεί ως αναγκαίος παίκτης σ’ ένα σύστημα που ήδη αναδιαμορφώνεται.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι εμπορικοί διάδρομοι του μέλλοντος δεν θα είναι απλώς υποδομές μεταφοράς.
Θα είναι γραμμές ισχύος πάνω στον παγκόσμιο χάρτη.