Στην κύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου προχώρησε την Τρίτη η Βουλή της Λιβύης, σε μια εξέλιξη που συνδέεται με τις πολιτικές ανακατατάξεις στο εσωτερικό της χώρας και τις πιέσεις της Τουρκίας προς την ανατολική Λιβύη.
Η απόφαση ακολούθησε της απομάκρυνσης του προέδρου του Κοινοβουλίου, Αγκίλα Σάλεχ, ενώ εκτιμάται ότι επηρεάζει αρνητικά τις προοπτικές των συνομιλιών Ελλάδας και Λιβύης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Ωστόσο η κύρωση δεν μεταβάλλει από μόνη της το διεθνές νομικό καθεστώς του μνημονίου ούτε αναιρεί τις αντιρρήσεις που έχουν διατυπώσει η Ελλάδα και άλλες χώρες.
Το παρασκήνιο της απομάκρυνσης Σάλεχ
Η απόφαση της Βουλής της Λιβύης, ήρθε έπειτα από μια διαδικασία ανατροπής των κοινοβουλευτικών ισορροπιών, η οποία είχε προηγηθεί κατά περίπου δύο εβδομάδες. Στο πλαίσιο αυτό, ο Αγκίλα Σάλεχ απομακρύνθηκε από την προεδρία του Κοινοβουλίου και αντικαταστάθηκε από πρόσωπο που συνδέεται με τον Σαντάμ Χαφτάρ.
Η απομάκρυνση του Σάλεχ δεν σχετίζεται αποκλειστικά με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, αλλά εντάσσεται σε ευρύτερες εσωτερικές πολιτικές διεργασίες στη Λιβύη.
Σύμφωνα με την ΕΡΤ και τον Νίκο Μελέτη, το περιβάλλον του Αγκίλα Σάλεχ είχε δεχθεί ασφυκτικές πιέσεις το προηγούμενο διάστημα, με στόχο να προχωρήσει η διαδικασία κύρωσης του μνημονίου. Ο ίδιος, ωστόσο, φέρεται να μην ενέδωσε στις πιέσεις αυτές, γεγονός που συνέβαλε στην όξυνση της αντιπαράθεσης.
Οι πιέσεις της Άγκυρας προς την ανατολική Λιβύη
Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις φέρεται να διαδραμάτισε η προσπάθεια της Τουρκίας να ενισχύσει τις σχέσεις της με την ανατολική Λιβύη και την πλευρά Χαφτάρ. Η Άγκυρα επιδίωκε τα τελευταία δύο χρόνια να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με την ανατολική πλευρά της χώρας, ασκώντας παράλληλα πιέσεις για την προώθηση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Κατά την ίδια ανάλυση, η Τουρκία φέρεται να είχε διαμηνύσει ότι, εάν δεν προχωρούσε η σχετική διαδικασία, θα μπορούσε να επαναπροσανατολίσει την υποστήριξή της προς την κυβέρνηση της Τρίπολης. Μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν ανεπιθύμητη για την πλευρά Χαφτάρ, η οποία επιδιώκει να διατηρήσει τις ισορροπίες στις σχέσεις της με την Άγκυρα.
Τι σημαίνει η κύρωση για την Ελλάδα
Σε ό,τι αφορά τις ελληνικές θέσεις, εκτιμάται ότι η κύρωση δεν προσδίδει αυτομάτως διεθνή νομική ισχύ στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, καθώς η κοινοβουλευτική διαδικασία αφορά το εσωτερικό της Λιβύης και δεν μεταβάλλει από μόνη της τις ενστάσεις που έχουν διατυπωθεί στο διεθνές πεδίο.
Σημειώνεται ότι η Τουρκία και η Λιβύη έχουν ήδη καταθέσει μονομερώς τις θέσεις τους στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, μέσω επιστολών και χαρτών, επικαλούμενες το μνημόνιο. Επομένως, η απουσία κύρωσης δεν είχε εμποδίσει την προβολή των σχετικών διεκδικήσεων.
Η νέα εξέλιξη, ωστόσο, ενδέχεται να δυσχεράνει τις προσπάθειες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης, καθώς επιβαρύνει το διπλωματικό περιβάλλον μέσα στο οποίο διεξάγονται οι σχετικές συνομιλίες.
Όπως επισημαίνει η ΕΡΤ, ακόμη και κατά το προηγούμενο διάστημα, όταν οι συνομιλίες διεξάγονταν σε θετικό κλίμα, η λιβυκή πλευρά δεν είχε αποκηρύξει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Οι επιπτώσεις στις περιφερειακές σχέσεις
Η κύρωση ενδέχεται να επηρεάσει και τις σχέσεις της Λιβύης με άλλες χώρες της περιοχής, καθώς και με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Αίγυπτος, ειδικότερα, ενδέχεται να αντιμετωπίσει με δυσαρέσκεια την απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ, καθώς ο πρώην πρόεδρος της λιβυκής Βουλής αποτελούσε συνομιλητή του Καΐρου. Παράλληλα, η Αίγυπτος και η Κύπρος, όπως και η Ελλάδα, είχαν εκφράσει την αντίθεσή τους στο τουρκολιβυκό μνημόνιο μετά την υπογραφή του το 2019.
Η εξέλιξη δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες στις σχέσεις της Λιβύης με τους γείτονές της και την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη διπλωματικές επαφές. Ενδεικτικά, ο νέος πρεσβευτής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Τρίπολη, Αλέξης Κωνσταντόπουλος, είχε επιδώσει τα διαπιστευτήριά του την Κυριακή, ενισχύοντας τη διπλωματική παρουσία της ΕΕ στη χώρα.
Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου προσθέτει, συνεπώς, μια νέα παράμετρο στις ήδη σύνθετες ισορροπίες της Λιβύης, με τις επιπτώσεις να αφορούν τόσο τις εσωτερικές πολιτικές σχέσεις όσο και τις διπλωματικές προσπάθειες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
ΥΠΕΞ: Απορρίπτει την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου – «Παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο»
Την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών απορρίπτει η Αθήνα, ξεκαθαρίζοντας ότι η εξέλιξη αυτή δεν μεταβάλλει τον «παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα» του και προαναγγέλλοντας τις ενδεδειγμένες ενέργειες για τη διασφάλιση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Σε ανακοίνωσή του, το Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτηρίζει το μνημόνιο «ψευδεπίγραφο» και σημειώνει ότι αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα κρατών της περιοχής.
«Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις», αναφέρει το ΥΠΕΞ, επισημαίνοντας ότι Τουρκία και Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να παρέχουν νόμιμη βάση για την επιχειρούμενη οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Παράλληλα, η Αθήνα επαναλαμβάνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραγνωρίζει τα ελληνικά νησιά και τα δικαιώματά τους σε θαλάσσιες ζώνες, όπως αυτά απορρέουν από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και το διεθνές εθιμικό δίκαιο.
Το υπουργείο Εξωτερικών αντιπαραβάλλει στην τουρκολιβυκή συμφωνία τις συμφωνίες οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών που έχει συνάψει η Ελλάδα με την Αίγυπτο και την Ιταλία, τονίζοντας ότι αυτές καταδεικνύουν τον σεβασμό της χώρας στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και στα κυριαρχικά δικαιώματα των γειτονικών κρατών.
Η Αθήνα καλεί τη λιβυκή πλευρά «να απόσχει από κάθε ενέργεια που αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και υπονομεύει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο».
Τέλος, το ΥΠΕΞ γνωστοποιεί ότι η Ελλάδα έχει ήδη ενημερώσει τους εταίρους και συμμάχους της για την απόφαση της λιβυκής Βουλής, διαμηνύοντας ότι «θα προβεί σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων».
Κύπρος: «Παραβιάζονται κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών»
Την απόφαση της Βουλής της Λιβύης για έγκριση του παράνομου τουρκολιβυκού «μνημονίου συναντίληψης» του 2019 καταδικάζει σε ανακοίνωση που εξέδωσε το απόγευμα της Τρίτης το Υπουργείο Εξωτερικών της Κύπρου.
Όπως αναφέρει το εν λόγω «μνημόνιο» παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και αντίκειται στις αναγνωρισμένες αρχές της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και του εθιμικού διεθνούς δικαίου, αναφορικά με τα δικαιώματα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες, περιλαμβανομένης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας.
«Ως εκ τούτου, το Υπουργείο Εξωτερικών εξακολουθεί να θεωρεί το εν λόγω “μνημόνιο” παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο, το οποίο δεν παράγει, καθ’ οιονδήποτε τρόπο, έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών», σημειώνεται.
Παρέμβαση της ΕΕ: «Είναι κενό περιεχομένου, αντίθετο με το Δίκαιο της Θάλασσας»
Με ανάρτησή τους στο Χ, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καταδίκασαν το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, τονίζοντας πως «η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη».
Ολόκληρη η δήλωση:
«Λυπούμαστε βαθύτατα για την επικύρωση σήμερα από το Κοινοβούλιο της Λιβύης του λεγόμενου Μνημονίου Συνεννόησης μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο Θάλασσα.
Υπενθυμίζουμε ότι η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης επί του ζητήματος αυτού διατυπώθηκε με σαφήνεια από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2019 και παραμένει αμετάβλητη.
Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη.
Επαναβεβαιώνουμε την αλληλεγγύη μας προς την Ελλάδα και την Κύπρο. Επαναλαμβάνουμε την πάγια και γνωστή θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά οποιασδήποτε εξωτερικής παρέμβασης στη Λιβύη» .
We deeply regret the ratification today by the Libyan Parliament of the so-called Libyan-Türkiye Memorandum of Understanding on the delimitation of maritime jurisdictions in the Mediterranean Sea.
We recall that the EU’s position on this matter was clearly stated by the European Council in 2019 and remains unchanged.
This agreement infringes upon the sovereign rights of third states, it does not comply with the Law of the Sea, and is null and void.
We reaffirm our solidarity with Greece and Cyprus.
We reiterate the EU’s well known position against any outside interference in Libya.
— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) October 20, 2026
We deeply regret the ratification today by the Libyan Parliament of the so-called Libyan-Türkiye Memorandum of Understanding on the delimitation of maritime jurisdictions in the Mediterranean Sea.
We recall that the EU’s position on this matter was clearly stated by the European Council in 2019 and remains unchanged. This agreement infringes upon the sovereign rights of third states, it does not comply with the Law of the Sea, and is null and void.
We reaffirm our solidarity with Greece and Cyprus.
We reiterate the EU’s well known position against any outside interference in Libya.
— António Costa (@eucopresident) October 20, 2026
Κωνσταντίνος Φλώρος: Αυτό που αλλάζει σίγουρα, είναι η αυτοπεποίθηση της Τουρκίας
Ο επίτιμος Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, Κωνσταντίνος Φλώρος, μίλησε στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΑΝΤ1 και στον Νίκο Χατζηνικολάου για την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου.
«Αναμφισβήτητα είναι μια κακή εξέλιξη. Πρακτικά βεβαίως δεν αλλάζει κάτι σε αυτό που είχαμε το 2019 όταν είχε ανακοινωθεί τότε το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Εξακολουθεί και είναι ανυπόστατο, παράνομο και απαράδεκτο. Αυτό που αλλάζει σίγουρα είναι η αυτοπεποίθηση της Τουρκίας κυρίως στο εσωτερικό της όπως αναδεικνύεται, η οποία αυτοπεποίθηση να την οδηγήσει ενδεχομένως να κάνει κάποιες ενέργειες επί του πεδίου, σε αυτό που η ίδια διακηρύσσει ως “Γαλάζια Πατρίδα” και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Αυτό το οποίο έχει σημασία, είναι ότι η ανατολική Λιβύη όταν είχε πόλεμο με τη δυτική Λιβύη, είχε την υποστήριξη της Ρωσίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Από αυτή την εξέλιξη εμείς είμαστε δυσαρεστημένοι, είναι γεγονός, αλλά νομίζω ότι δυσαρεστημένοι είναι και η Αίγυπτος και το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα», δήλωσε αρχικά ο κ. Φλώρος.
Και πρόσθεσε: «Αυτό το οποίο επίσης αναδεικνύεται είναι ο κομβικός και στρατηγικός ρόλος Κρήτης, ως σημείο συγκεντρώσεως προβολής δυνάμεων σημαίας εκεί που μας ενδιαφέρει, δηλαδή στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό που πρέπει να κάνει η Ελλάδα σε ό,τι αφορά το τουρκολιβυκό μνημόνιο, αν προκύψουν ενέργειες επί του πεδίου από την Τουρκία είναι δύο πράγματα. Άμεση αντίδραση και απάντηση επί του πεδίου με στρατιωτικές δυνάμεις σε ενέργειες της Τουρκίας και κατά την άποψή μου, μάλλον ήρθε η ώρα να προχωρήσουμε ενδεχομένως σε επέκταση των χωρικών υδάτων και ανακήρυξη ΑΟΖ νοτίως της Κρήτης και δυτικά, στη μέση γραμμή με τη Λιβύη και ας είναι η Λιβύη η διαμαρτυρόμενη πλέον. Δεν είναι πολεμικό το άρωμα το δικό μας, εμείς υπερασπιζόμαστε τα Εθνικά μας Δίκαια, το Εθνικό μας συμφέρον καθ’ απόλυτη εφαρμογή».
Αναφορικά με τα τουρκικά ΜΜΕ που καθημερινά κατηγορούν την Ελλάδα και τις δηλώσεις ότι η άσκηση “Ευνομία”, με πραγματικά πυρά την Πέμπτη, μπορεί να προκαλέσει επεισόδιο, ο Αρχηγός δήλωσε: «Με την Τουρκία πρέπει να ανησυχούμε πάντα, γιατί όπως έχουμε ξανά πει, είναι βαθιά δομικά αναθεωρητικό κράτος και ταραξίας στην περιοχή, προσπαθώντας να προωθήσει το εθνικό της συμφέρον όπως το νομίζει αυτή. Η άσκηση “Ευνομία” πρώτη φορά έγινε το 2020 κατά τη διάρκεια εκείνης της κρίσεως με την Ανατολική Μεσόγειο με το Root Race. Τότε την είχε οργανώσει και την είχε υλοποιήσει το ΓΕΕΘΑ και εμείς την ονομάσαμε “Ευνομία” και τότε είχε συμβεί και το περιστατικό που είχαμε στείλει οκτώ Ελληνικά F-16 χωρίς να πάρει χαμπάρι το τουρκικό σύστημα προειδοποιήσεως».
