Ισχυρό πολιτικό σεισμό προκάλεσαν τα αποτελέσματα των τοπικών εκλογών στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ στην ανατολική Γερμανία, όπου η ακροδεξιά «Εναλλακτική για τη Γερμανία» (AfD) πέτυχε μια σαρωτική νίκη, φέρνοντας το Βερολίνο και το πολιτικό σύστημα της χώρας αντιμέτωπα με πρωτοφανείς προκλήσεις.
Ειδικότερα, η αντιμεταναστευτική και φιλοκρεμλινική AfD κατέγραψε εντυπωσιακό ποσοστό 44%, τερματίζοντας στην πρώτη θέση.
Για πρώτη φορά από τη λήξη του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου, ένα γερμανικό κρατίδιο βρίσκεται στα πρόθυρα να εκλέξει μια ακροδεξιά κυβέρνηση, σε μια εκλογική αναμέτρηση που το ειδησεογραφικό περιοδικό Der Spiegel χαρακτήρισε ως «πολιτικό σεισμό» μεγέθους 9 Ρίχτερ.
Το AfD προηγήθηκε κατά σχεδόν 27 μονάδες από τους Χριστιανοδημοκράτες (CDU) -το συντηρητικό κόμμα του καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς- επιτυγχάνοντας μια επικράτηση οι μετασεισμοί της οποίας αναμένεται να γίνουν αισθητοί τόσο σε ολόκληρη τη Γερμανία όσο και εκτός των συνόρων της, σημειώνει ο Guardian.
Σε περίπτωση που καταφέρει να αναλάβει την εξουσία στο κρατίδιο, η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» θα αποκτήσει ευρείες εξουσίες στους τομείς της εκπαίδευσης, του πολιτισμού και της εσωτερικής ασφάλειας.
Μεταξύ άλλων, το κόμμα έχει υποσχεθεί να ξεκινήσει μια αντεπίθεση «επαναμετανάστευσης» (remigration) και απελάσεων, να απαγορεύσει τις ΛΟΑΤΚΙ σημαίες στα σχολεία και να παγώσει την κατασκευή νέων αιολικών πάρκων.
Παράλληλα, το αποτέλεσμα αυτό της δίνει ισχυρή ώθηση ενόψει των δύο επικείμενων κρατιδιακών εκλογικών αναμετρήσεων αργότερα αυτόν τον μήνα.
Ο θρίαμβος του AfD ήγειρε επίσης αμφιβολίες για το αν ο μη δημοφιλής Μερτς θα καταφέρει να διατηρηθεί στην εξουσία, ύστερα από μια τόσο ξεκάθαρη απόρριψη των πολιτικών και της ηγεσίας του έπειτα από μόλις 16 μήνες διακυβέρνησης.
Σε δηλώσεις της προς δημοσιογράφους στο Βερολίνο, η συν-αρχηγός του AfD, Αλίς Βάιντελ, δήλωσε ότι το κόμμα της στοχεύει σε ποσοστό 40% στις επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές που είναι προγραμματισμένες για το 2029, ενώ αυτή τη στιγμή καταγράφει 28% στις δημοσκοπήσεις.
Το δίλημμα των συμμαχιών και το «τείχος προστασίας»
Ωστόσο, το κόμμα υπολείπεται κατά τρεις έδρες από την απόλυτη πλειοψηφία, γεγονός που σημαίνει ότι πρέπει είτε να βρει εταίρο για σχηματισμό συνασπισμού είτε να επιχειρήσει να κυβερνήσει ως κυβέρνηση μειοψηφίας.
Και οι δύο επιλογές σημαίνουν ότι πολλές από τις προγραμματικές ιδέες του AfD ενδέχεται να μην υλοποιηθούν ποτέ, καθώς τα συστημικά κόμματα στη Γερμανία αρνούνται για χρόνια να συνεργαστούν μαζί του, δημιουργώντας αυτό που έχει ονομαστεί «τείχος προστασίας» απέναντι στην Ακροδεξιά.
Μία πιθανή διαδρομή θα μπορούσε να είναι μια συμφωνία με το αριστερό λαϊκιστικό κόμμα BSW, το οποίο άσκησε κριτική στο «τείχος προστασίας» και μοιράζεται ορισμένες από τις θέσεις του AfD σχετικά με τη μεταναστευτική πολιτική και την Ουκρανία.
Παράλληλα, στελέχη του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ φλερτάρουν με τις πιο δεξιές πτέρυγες των Χριστιανοδημοκρατών (CDU), αν και ο Φρίντριχ Μερτς έχει αποκλείσει κατηγορηματικά κάθε ενδεχόμενο συνεργασίας.
Οι συζητήσεις για πιθανές συμμαχίες τις επόμενες ημέρες θα είναι κρίσιμες για τη μελλοντική κατεύθυνση του κρατιδίου, καθώς το ομοσπονδιακό σύστημα της Γερμανίας εκχωρεί στα 16 κρατίδια σημαντικό έλεγχο σε τομείς όπως η εκπαίδευση, ο πολιτισμός, η αστυνόμευση και η δημόσια τηλεόραση.
Η «Εναλλακτική για τη Γερμανία», την οποία η γερμανική υπηρεσία εσωτερικής υποστήριξης της δημοκρατίας έχει κατατάξει ως «επιβεβαιωμένα ακραία δεξιά», δεν έκρυψε την επιθυμία της να χρησιμοποιήσει την εξουσία στη Σαξονία-Άνχαλτ ως προσχέδιο για την υπόλοιπη χώρα.
Ο υποψήφιος του κόμματος για την πρωθυπουργία του κρατιδίου, Ούλριχ Ζίγκμουντ, δήλωσε στο CNN κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ότι ελπίζει πως η νίκη του κόμματος θα σημάνει το τέλος ορισμένων «παράλογων» ομοσπονδιακών πολιτικών.
Πρώτα όμως, το κόμμα θα πρέπει να αντιμετωπίσει το δημοσιονομικό έλλειμμα στη Σαξονία-Άνχαλτ, καθώς και τις προκλήσεις της μετάβασης από την αντιπολίτευση στη διακυβέρνηση.
Καθώς το κόμμα βρίσκεται στο κατώφλι της εξουσίας, ακολουθεί μια αναλυτικότερη ματιά στο 258 σελίδων μανιφέστο του — ένα ριζοσπαστικό όραμα που αποκαλύπτει τους στόχους του για το κρατίδιο και όχι μόνο.
«Επαναμετανάστευση»
Στην καρδιά του μανιφέστου του κόμματος βρίσκεται η ριζική αναθεώρηση της μεταναστευτικής πολιτικής, που περιλαμβάνει την άμεση απέλαση των παράτυπων μεταναστών, την επέκταση των εγκαταστάσεων μαζικής κράτησης και την επιστροφή των μη εθνικά Γερμανών πολιτών στη χώρα καταγωγής τους — μια πολιτική την οποία αποκαλεί «επαναμετανάστευση».
Το AfD υποστηρίζει ότι η περιοχή έχει «εξαντλήσει» τη δυνατότητά της να δέχεται προσφύγες, «όχι μόνο όσον αφορά την πολιτική ασφάλειας, αλλά και την ταυτότητα».
«Τα άτομα που υποχρεούνται να εγκαταλείψουν τη χώρα πρέπει να τίθενται υπό κράτηση προς απέλαση υπό την κυβέρνησή μας», δήλωσε ο Ζίγκμουντ σε πρόσφατη συνέντευξή του.
Ένα τμήμα του μανιφέστου του AfD καλεί σε «αντεπίθεση επαναμετανάστευσης» κατά των Ουκρανών, υποστηρίζοντας ότι πρέπει να επιστρέψουν στην πατρίδα τους επειδή «μεγάλα τμήματα της Ουκρανίας θεωρούνται ασφαλή».
Ωστόσο, ο Γιοχάνες Κίες, Αναπληρωτής Διευθυντής του Ινστιτούτου Ερευνών για τη Δημοκρατία Else-Frenkel-Brunswik (EFBI) στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας, σημειώνει ότι η μεταναστευτική πολιτική είναι ένας από τους πιο δύσκολους τομείς για την εφαρμογή μέτρων, καθώς τα κρατίδια περιορίζονται από ομοσπονδιακούς νόμους και κανονισμούς.
«Θα περιέμενα μεγάλη νομική αβεβαιότητα και χάος», δήλωσε ο Κίες.
Το AfD έχει επίσης ζητήσει επανειλημμένα από τη Γερμανία να τερματίσει την υποστήριξη προς την Ουκρανία και να αναπτύξει στενότερες σχέσεις με τη Ρωσία, ερχόμενη σε σύγκρουση με τα άλλα μεγάλα κόμματα και την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, η οποία αποτελεί τον μεγαλύτερο υποστηρικτή της Ουκρανίας μετά την εισβολή της Ρωσίας το 2022.
«Περισσότερος Μπίσμαρκ, λιγότερος Χίτλερ»
Η εκπαίδευση αποτελεί έναν ακόμη τομέα προτεραιότητας για το AfD. Ο Ζίγκμουντ έχει δεσμευτεί να αναμορφώσει το σχολικό πρόγραμμα της Σαξονίας-Άνχαλτ και να «απο-ιδεολογικοποιήσει» το σχολείο, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης της σημαίας Pride και της προώθησης των «παραδοσιακών» γερμανικών αξιών.
Πολιτικοί της «Εναλλακτικής για τη Γερμανία» στη Σαξονία-Άνχαλτ θέλουν τα σχολικά μαθήματα να εστιάζουν στις περιόδους της γερμανικής ιστορίας πριν από τον Πρώτο και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, και λιγότερο στο ναζιστικό παρελθόν της Γερμανίας, σε ευθυγράμμιση με τη δεδηλωμένη επιθυμία του κόμματος οι Γερμανοί να ξεπεράσουν τις ενοχές και να εστιάσουν στην εθνική υπερηφάνεια.
«Περισσότερος Μπίσμαρκ, λιγότερος Χίτλερ», ήταν η φράση με την οποία συνόψισε τη θέση αυτή ο Χανς-Τόμας Τίλσναϊντερ, εκπρόσωπος του κόμματος για θέματα πολιτισμού στην περιοχή, σε συνέντευξή του σε γερμανικά μέσα ενημέρωσης.
«Θέλουμε μια εντελώς νέα, μια εντελώς διαφορετική εκπαιδευτική πολιτική», δήλωσε. «Η πολιτική επιρροή στα παιδιά, όπως τη βιώνουμε —η πολιτική κατήχηση— δεν είναι δουλειά των σχολείων».
Το μανιφέστο του κόμματος καλεί επίσης για διαχωρισμένες τάξεις, όπου τα παιδιά των προσφύγων θα διδάσκονται ξεχωριστά από άλλους πρόσφυγες, με τη διδασκαλία να έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να μεταδίδει το μήνυμα ότι η παραμονή στη Γερμανία είναι προσωρινή.
Τα παιδιά με αναπηρία θα διδάσκονται επίσης ξεχωριστά σύμφωνα με τα σχέδια αυτά.
Καταστολή της «αντιγερμανικής τέχνης»
Το AfD υποσχέθηκε αυτό που αποκαλεί «νέα, πατριωτική πολιτιστική πολιτική», υποστηρίζοντας ότι τα κρατικά ιδρύματα θα πρέπει να διαδραματίζουν πιο ενεργό ρόλο στην προώθηση της γερμανικής εθνικής ταυτότητας.
Στο πλαίσιο του προγράμματός της για το κρατίδιο, το AfD δεσμεύτηκε να διακόψει τη χρηματοδότηση αυτού που αποκαλεί «αντιγερμανική» τέχνη.
Όταν κλήθηκε να διευκρινίσει τι σημαίνει αυτό, ο Τίλσναϊντερ είπε: «Αντιγερμανική τέχνη, είναι η γερμανική τέχνη που δεν θέλει να είναι γερμανική» και ανέφερε ως παράδειγμα μια παράσταση που είχε δει, όπου το έργο ενός κλασικού Γερμανού συνθέτη αναθεωρήθηκε μέσα από την οπτική γωνία της «φεμινιστικής αποδόμησης».
Το AfD δήλωσε ότι οι καλλιτέχνες και τα ιδρύματα που επιθυμούν κρατική χρηματοδότηση θα υποχρεούνται να υπογράψουν μια δεσμευτική δήλωση ότι δεν περιφρονούν τη Γερμανία και τον πολιτισμό της.
Το μανιφέστο του κόμματος αναφέρει ότι η προηγούμενη κυβέρνηση του κρατιδίου απέδωσε υπερβολική πολιτιστική σημασία στο Μπαουχάους (Bauhaus), τη διάσημη σχολή τεχνών της Γερμανίας, ως μέρος της ατζέντας «μοντέρνας σκέψης». Για το AfD, το κίνημα αυτό στερείται επαρκούς γερμανικής ταυτότητας.
Οι επικριτές σημειώνουν τις σαφείς απηχήσεις στον τρόπο με τον οποίο οι Ναζί επιτέθηκαν στη μοντέρνα τέχνη.
«Το AfD επιτίθεται στο Μπαουχάους, χρησιμοποιώντας τις ίδιες ακριβώς λέξεις που χρησιμοποίησαν οι Ναζί πριν από 100 χρόνια», δήλωσε στο Associated Press ο υπουργός Πολιτισμού, Βόλφγκραμ Βάιμερ.
«Και γι’ αυτό οι δημοκράτες, είτε κλίνουν προς τον συντηρητισμό είτε προς την αριστερά, αμύνονται απέναντι σε αυτό».
Ο Κίες δήλωσε στο CNN ότι η Σαξονία-Άνχαλτ θα γινόταν γρήγορα «φτωχότερη, τόσο υλικά όσο και πολιτιστικά» εξαιτίας των πολιτικών της «Εναλλακτικής για τη Γερμανία».
Το τέλος του «τείχους προστασίας»;
Ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα που αντιμετωπίζει η Γερμανία μετά την εκλογική επιτυχία του AfD είναι η αποτελεσματικότητα του λεγόμενου «τείχους προστασίας» απέναντι στην Ακροδεξιά.
Πλέον θεωρείται ευρέως αποδεκτό ότι η πολιτική αυτή μπορεί να συνέβαλε στην άνοδο της Ακροδεξιάς, προστατεύοντάς την από τη λογοδοσία που συνεπάγεται η ανάληψη της εξουσίας και η αντιμετώπιση της πραγματικότητας της διακυβέρνησης.
Το «τείχος» οδηγεί επίσης σε εύθραυστους συνασπισμούς συστημικών κομμάτων, οι οποίοι δυσκολεύονται να καταλήξουν σε προγραμματικές συμφωνίες και να παραγάγουν έργο.
Παρ’ όλα αυτά, η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς και τα άλλα συστημικά κόμματα έχουν δεσμευτεί να διατηρήσουν το «τείχος προστασίας» στη θέση του.
«Εάν αυτό το αποτέλεσμα δεν αποτελεί εντολή διακυβέρνησης, τότε τι είναι;», δήλωσε ο Ζίγκμουντ σε συνέντευξη Τύπου τη Δευτέρα.
«Γι’ αυτό και τώρα στόχος μας είναι να οργανώσουμε ακριβώς μια τέτοια σταθερή πλειοψηφία τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες… Υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους θα μπορούσε να συμβεί αυτό: Είτε μέσω της υποστήριξης, και μάλιστα της πλήρους υποστήριξης, μιας κοινοβουλευτικής ομάδας είτε μεμονωμένων βουλευτών».
Πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα στη Σαξονία-Άνχαλτ θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις για δύο άλλες περιφερειακές εκλογικές αναμετρήσεις στη Γερμανία αυτόν τον μήνα.
Στο βορειοανατολικό κρατίδιο του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας, το AfD προηγείται με περίπου 35%, σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση της Infratest dimap. Μια άλλη ισχυρή παρουσία του AfD θα μπορούσε επίσης να έχει ευρύτερες επιπτώσεις για τις επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές της Γερμανίας, που αναμένονται το 2029.
Παρόλο που η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» εμφανίστηκε μόλις το 2013, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι αν διεξάγονταν εθνικές εκλογές σήμερα, θα συγκέντρωνε τις περισσότερες ψήφους.
Τι συμβαίνει με τις επόμενες δύο κρατιδιακές εκλογές;
Οι ψηφοφόροι στη γερμανική πρωτεύουσα, το Βερολίνο, και στο παραθαλάσσιο κρατίδιο της Βαλτικής, Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία —δύο από τα 16 κρατίδια της Γερμανίας— προσέρχονται στις κάλπες στις 20 Σεπτεμβρίου.
Η προφανής δυναμική του AfD, καθώς και η ευρεία δυσαρέσκεια των Γερμανών με τον Μερτς και τη δεξιοαριστερή κυβέρνησή του με το SPD, σημαίνουν ότι και αυτές οι κάλπες εγκυμονούν μεγάλους κινδύνους για τα κόμματα του ομοσπονδιακού συνασπισμού.
Το AfD διατηρεί αυτή τη στιγμή οριακό προβάδισμα απέναντι στο συγκυβερνών SPD στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, αλλά προς το παρόν φαίνεται αμφίβολο να κερδίσει την απόλυτη πλειοψηφία.
Η κατάσταση στο Βερολίνο —άλλοτε διαιρεμένο μεταξύ Ανατολής και Δύσης— φαίνεται περίπλοκη, με το CDU, την αριστερή Linke και το AfD να δίνουν μάχη για την πρώτη θέση.
Ακόμη και αν το CDU καταφέρει να διατηρήσει το προβάδισμά του την ημέρα των εκλογών, θα δυσκολευτεί να σχηματίσει έναν ιδεολογικά συμπαγή συνασπισμό, καταφέρνοντας ένα ακόμα βαρύ πλήγμα στον Μερτς και το κόμμα του, το οποίο θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω την κυβέρνησή του.
