Η σφοδρή βιαιότητα της έκρηξης του Βεζούβιου το 79 μ.Χ., η οποία παγίδευσε σε μια γεωλογική στιγμή τη ζωή της Πομπηίας και του Ερκολάνο, δεν έθαψε μόνο την καθημερινή δραστηριότητα αλλά επίσης, όπως επιβεβαιώνεται τώρα, και τα ημιτελή σχέδια των πλουσιότερων κατοίκων τους.
Τρεις δεκαετίες μετά τις τελευταίες συστηματικές έρευνες, η Villa Sora, μία από τις πιο πολυτελείς παραθαλάσσιες κατοικίες στον Κόλπο της Νάπολης, άρχισε να αφηγείται την τελευταία της ιστορία μέσα από τα ερείπια μιας ημιτελούς ανακαίνισης.
Η Ανακάλυψη της Villa Sora: Ένα παγωμένο στιγμιότυπο από την καθημερινή ζωή στην Πομπηία
Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που ξεκίνησαν εκ νέου τον περασμένο Νοέμβριο από το Αρχαιολογικό Πάρκο του Ερκολάνο στο βορειοανατολικό μέτωπο της έπαυλης, έφεραν στο φως έναν μικρό χώρο, μεγέθους περίπου δέκα τετραγωνικών μέτρων.
Η εξαιρετική διακοσμητική ποιότητα και το περιεχόμενο αυτού του χώρου προσφέρουν ένα ακριβές και συγκινητικό στιγμιότυπο μιας παγωμένης στιγμής: εκείνης μιας αποθήκης εργοταξίου, η οποία ήταν ενεργή ακριβώς τη στιγμή της καταστροφής.
Η ανακάλυψη, η οποία εντάσσεται στο πλαίσιο της Εθνικής Εκστρατείας Αρχαιολογικών Ανασκαφών που προωθείται από τη Γενική Διεύθυνση Μουσείων, ξεπερνά την απλή συσσώρευση πολυτελών αντικειμένων.
Παρέχει μια σαφή στρωματογραφική αλληλουχία που ανασυνθέτει την επίδραση των πυροκλαστικών ροών, των οποίων η δύναμη προκάλεσε την κατάρρευση στεγών και τοίχων, θάβοντας αυτόν τον χώρο και το περιεχόμενό του κάτω από μέτρα ηφαιστειακού υλικού.
Ο
Γενικός Διευθυντής Μουσείων, Massimo Osanna, τόνισε ότι τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν την αρχαιολογική έρευνα ως απαραίτητο εργαλείο γνώσης, όχι μόνο για την απόκτηση πρωτόγνωρων δεδομένων αλλά και για την αποκατάσταση συγκεκριμένων πτυχών της καθημερινής ζωής σε μια μεγάλη έπαυλη, προσφέροντας πιο στέρεες βάσεις για την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου και τη διαμόρφωση της δημόσιας αφήγησής του.
Villa Sora: Η αιώνια μαρτυρία μιας ημιτελούς ανακαίνισης πριν από την καταστροφή
Το διακοσμητικό πρόγραμμα που ανακτήθηκε από το μικρό δωμάτιο είναι εξαιρετικά εκλεπτυσμένο, ενδεικτικό του πολύ υψηλού επιπέδου της κατοικίας, η οποία κτίστηκε γύρω στα μέσα του 1ου αιώνα π.Χ. και υποβλήθηκε σε διαδοχικές ανακαινίσεις μέχρι την καταστροφή της. Τα εικονογραφικά σπαράγματα από τους τοίχους αποκαλύπτουν ένα σκοτεινό φόντο που διαρθρώνεται από λωρίδες κιννάβαρης (ερυθρού χρώματος), το οποίο ζωντανεύει από παραστατικά στοιχεία, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζουν ερωδιοί τοποθετημένοι γύρω από ένα επιχρυσωμένο κηροπήγιο.
Η θολωτή οροφή, με ανοιχτόχρωμο φόντο, ήταν διακοσμημένη με γιρλάντες, ζωφόρους και μυθολογικές μορφές· ανάμεσα στις τελευταίες ξεχωρίζουν γρύπες ενταγμένοι σε πλούσια διακοσμητική γκάμα και η μορφή ενός κενταύρου σε κίνηση, φιλοτεχνημένη με εξαιρετική εικονογραφική ποιότητα.
Ωστόσο, η πρωταρχική σημασία της ανακάλυψης δεν έγκειται αποκλειστικά στην ομορφιά αυτών των εικονογραφικών συνόλων, αλλά στο πλαίσιο μέσα στο οποίο βρέθηκαν.
Το δάπεδο του δωματίου δεν παρουσίαζε τη διάταξη που προσιδιάζει σε έναν χώρο σε χρήση, αλλά αντίθετα, τη συστηματική συσσώρευση πολύτιμων υλικών που προορίζονταν για μια αρχιτεκτονική παρέμβαση.
Τρεις λεπτομερώς διακοσμημένες μολύβδινες κίστες (δοχεία), που αποδίδονται σε ένα συγκεκριμένο εργαστήριο, βρίσκονταν δίπλα σε αρχιτεκτονικά μέλη από λευκό μάρμαρο υψηλής ποιότητας.
Ανάμεσα σε αυτά ξεχωρίζει ένα κιονόκρανο που διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση, καθώς και ένα δεύτερο θραύσμα άλλου κιονοκράνου, όλα τους δουλεμένα αποκλειστικά με σμίλη.
Villa Sora: Μια ελλιπής… ανάσταση μέσα από τα ερείπια της Καταστροφής
Η παρουσία αυτών των στοιχείων, εσκεμμένα αποθηκευμένων μαζί με τις τοιχογραφίες —οι οποίες πιθανότατα αφαιρέθηκαν από την αρχική τους θέση για να επιτραπεί η εκτέλεση των εργασιών— επιβεβαιώνει απερίφραστα την υπόθεση ότι η Villa Sora βρισκόταν σε διαδικασία ανακαίνισης ή επέκτασης όταν την αιφνιδίασε η έκρηξη.
Η εικόνα που αποδίδει η στρωματογραφία είναι αυτή ενός αποθηκευτικού χώρου ή ενός εργαστηρίου κατασκευών, ένα αρχαιολογικό «κόσμημα» (chaton) που εσωκλείει το τελευταίο ημιτελές έργο των ιδιοκτητών του.
Η Villa Sora, της οποίας η εκτιμώμενη έκταση κατά μήκος της ακτογραμμής φτάνει τα εκατόν πενήντα μέτρα, αναπτύχθηκε με μια σκηνογραφική διάταξη διαρθρωμένη σε αναβαθμίδες (άνδηρα) που κατηφόριζαν προς τη θάλασσα, συνθέτοντας την εικόνα μιας ελίτ κατοικίας εξοπλισμένης με εξαιρετικά εξεζητημένους χώρους διαμονής και υποδοχής.
Αυτή η νέα ανακάλυψη στον βορειοανατολικό τομέα της διευρύνει σημαντικά τη γνωστική εικόνα του συγκροτήματος, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητο, επιτρέποντας μια ακριβέστερη ανασύνθεση των φάσεων της ζωής του.
Κάθε θραύσμα κονιάματος, κάθε φολίδα αποθηκευμένου μαρμάρου, κάθε πινελιά του κενταύρου που πάγωσε στον καλπασμό του, συμβάλλει στην αποκατάσταση —με σχεδόν απτή ακρίβεια— της βίαιης διακοπής όλων των σχεδίων, πολυτελών ή καθημερινών, από την τυφλή δύναμη του ηφαιστείου.
Η έπαυλη, τη στιγμή του τέλους της, δεν ήταν απλώς κατοικημένη.
Βρισκόταν υπό κατασκευή, μια προσωπική λεπτομέρεια την οποία η καταστροφή μεταμόρφωσε σε μια αιώνια μαρτυρία.