Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo εισέρχεται στην τελική φάση των υποθαλάσσιων βυθομετρικών ερευνών ανατολικά της Κρήτης και νότια της Κάσου, υπό τη διακριτική επιτήρηση ελληνικών ναυτικών μονάδων.
- Παρά την άμεση έκδοση τουρκικής αντι-NAVTEX στη βάση του ανυπόστατου τουρκολιβυκού μνημονίου, η ελληνική πλευρά ξεκαθαρίζει ότι οι έρευνες συνεχίζονται κανονικά βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
- Το έργο του Great Sea Interconnector αποτελεί κομβική ευρωπαϊκή προτεραιότητα, αποσκοπώντας στην άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου και στην ασφάλεια του εφοδιασμού στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo εισέρχεται στην τελική φάση των υποθαλάσσιων βυθομετρικών ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Η παρουσία του ανατολικά της Κρήτης και νότια της Κάσου δοκιμάζει τις ισορροπίες στην περιοχή, αναδεικνύοντας τις διπλωματικές, νομικές και επιχειρησιακές παραμέτρους ενός έργου με τεράστια στρατηγική σημασία.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Η αποστολή του γαλλικού ερευνητικού σκάφους Abeille Marengo αποτελεί ένα καθοριστικό βήμα για την υλοποίηση του Great Sea Interconnector, του μεγαλόπνοου έργου που αποσκοπεί στην ενεργειακή άρση της απομόνωσης της Κύπρου και τη σύνδεσή της με το ευρωπαϊκό και το ισραηλινό ηλεκτρικό δίκτυο. Το πλοίο απέπλευσε από το λιμάνι του Ηρακλείου τις απογευματινές ώρες της Τρίτης, αφού ολοκλήρωσε σειρά τεχνικών ελέγχων και απαραίτητων δοκιμών βαθμονόμησης των εξειδικευμένων συστημάτων βυθομετρικής χαρτογράφησης εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Με την ολοκλήρωση των προπαρασκευαστικών αυτών διαδικασιών, το σκάφος έβαλε πλώρη για τις προκαθορισμένες συντεταγμένες στις οποίες πρόκειται να διεξαχθούν οι εξειδικευμένες μελέτες του υποθαλάσσιου αναγλύφου. Οι εργασίες επικεντρώνονται στη θαλάσσια περιοχή που εκτείνεται ανατολικά της Κρήτης, νότια της Κάσου και νοτιοανατολικά της Καρπάθου, ένα θαλάσσιο πεδίο υψηλής γεωπολιτικής ευαισθησίας αλλά και εξαιρετικά απαιτητικής μορφολογίας πυθμένα. Ουσιαστικά, σήμερα το γαλλικό πλοίο πιάνει το νήμα των ερευνών από εκεί που το είχε αφήσει το Ievoli Relume τον Ιούλιο του 2024, μετά το επεισόδιο με τα τουρκικά πολεμικά πλοία.
Στο πλαίσιο αυτό, η επιχειρησιακή σχεδίαση προβλέπει την πλήρη παρακολούθηση της πορείας του πλοίου από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές. Επί του Abeille Marengo επιβαίνει αξιωματικός του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, ο οποίος εκτελεί χρέη συνδέσμου για την αδιάλειπτη επικοινωνία με τα κέντρα επιχειρήσεων. Παράλληλα, ναυτικές μονάδες επιτηρούν διακριτικά αλλά αποτελεσματικά την περιοχή, προκειμένου να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη διεξαγωγή των εργασιών και να αποτραπεί οποιαδήποτε απόπειρα παρεμπόδισης ή προκλητικής προβολής σημαίας από τουρκικά πολεμικά σκάφη, τα οποία συχνά επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα.
Η διπλωματική σκακιέρα
Η δραστηριοποίηση του γαλλικού ερευνητικού πλοίου στην περιοχή ανατολικά της Κρήτης αποτελεί το πεδίο στο οποίο δοκιμάζεται στην πράξη η εφαρμογή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας απέναντι στις αναθεωρητικές αξιώσεις της Άγκυρας. Η ελληνική και η κυπριακή πλευρά κινούνται με βάση έναν απόλυτα συντονισμένο σχεδιασμό, υπογραμμίζοντας ότι οι έρευνες αφορούν ένα έργο κοινού ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διεξάγονται με πλήρη σεβασμό στις προβλεπόμενες διεθνείς διαδικασίες.
Για τον συντονισμό και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, οι αρμόδιοι ελληνικοί και κυπριακοί σταθμοί εξέδωσαν τις προβλεπόμενες ναυτικές οδηγίες (NAVTEX), οριοθετώντας με ακρίβεια τις θαλάσσιες ζώνες στις οποίες κινείται και ποντίζει τον εξοπλισμό του το Abeille Marengo. Η Αθήνα και η Λευκωσία υποστηρίζουν τη θέση ότι για τη διενέργεια βυθομετρικών ερευνών που σχετίζονται με την πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων σε διεθνή ύδατα δεν απαιτείται καμία άδεια από τρίτα κράτη, ούτε πολύ περισσότερο από την Τουρκία, κάτι που προβλέπεται από το Δίκαιο της Θάλασσας.
Από την πλευρά της, η τουρκική διοίκηση αντέδρασε άμεσα εκδίδοντας απαντητική αντι-NAVTEX μέσω του σταθμού της Αττάλειας. Στο εν λόγω κείμενο, η Άγκυρα υποστηρίζει ότι τμήμα της περιοχής ερευνών εμπίπτει στη δική της υφαλοκρηπίδα, επικαλούμενη το παράνομο και ανυπόστατο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Παρά τις τουρκικές αιτιάσεις, η ελληνική πλευρά διατηρεί την ψυχραιμία της, ξεκαθαρίζοντας ότι οι έρευνες θα συνεχιστούν κανονικά βάσει του διεθνούς νομικού πλαισίου και ότι η παρουσία των ελληνικών αρχών εγγυάται την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας.
Το Διεθνές Νομικό Πλαίσιο
Το νομικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο εδράζεται η δραστηριότητα του Abeille Marengo και συνολικά το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης καθορίζεται με σαφήνεια από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS του 1982), η οποία αποτελεί τον θεμελιώδη πυλώνα του διεθνούς εθιμικού και γραπτού δικαίου.
Ειδικότερα, το Άρθρο 79 της UNCLOS κατοχυρώνει ρητά το δικαίωμα όλων των κρατών να τοποθετούν υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς στην υφαλοκρηπίδα άλλων κρατών. Το παράκτιο κράτος δεν δικαιούται να εμποδίσει την τοποθέτηση ή τη συντήρηση τέτοιων καλωδίων, παρά μόνο να λάβει λογικά μέτρα για την εξερεύνηση της υφαλοκρηπίδας του, την εκμετάλλευση των φυσικών της πόρων και την πρόληψη της ρύπανσης. Συνεπώς, η διενέργεια προκαταρκτικών βυθομετρικών ερευνών που είναι τεχνικά απαραίτητες για τη χαρτογράφηση της διαδρομής ενός καλωδίου συνιστά αναφαίρετο δικαίωμα και δεν υπόκειται στη συγκατάθεση όμορων κρατών όταν διεξάγεται σε διεθνή ύδατα.
Επιπλέον, όσον αφορά την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ), το Άρθρο 58 της ίδιας Σύμβασης ορίζει ότι όλα τα κράτη απολαμβάνουν τις ελευθερίες της ναυσιπλοΐας, της υπερτήρησης και της πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών, καθώς και άλλες διεθνώς νόμιμες χρήσεις της θάλασσας που σχετίζονται με αυτές τις ελευθερίες. Η διεξαγωγή ερευνών για την τοποθέτηση καλωδίου διαφοροποιείται ουσιωδώς από την επιστημονική θαλάσσια έρευνα που αφορά τη λήψη πόρων ή την εξερεύνηση του βυθού για εκμετάλλευση (Άρθρο 246), η οποία ενδέχεται να απαιτεί την έγκριση του παράκτιου κράτους.
Η ελληνική θέση ενισχύεται περαιτέρω από την οριοθέτηση ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, η οποία έχει συναφθεί σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας και επικυρωθεί από τα κοινοβούλια των δύο χωρών. Αντίθετα, οι τουρκικές αμφισβητήσεις στηρίζονται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως νομικά άκυρο και ανυπόστατο από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και σειρά τρίτων κρατών, καθώς εξαφανίζει πλήρως την επήρεια των ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Κάσος και η Κάρπαθος.
Η στρατηγική σημασία του GSI για την ΕΕ
Πέρα από τις νομικές και διπλωματικές διαστάσεις, η αποστολή του Abeille Marengo υπηρετεί έναν μείζονα γεωοικονομικό στόχο. Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά έργα υποδομής στην Ανατολική Μεσόγειο, έχοντας ενταχθεί στα Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI) της Ευρωπαϊκής Ένωσης και λαμβάνοντας γενναία ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Η ολοκλήρωση του καλωδίου θα επιτρέψει την τερμάτιση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου, η οποία παραμένει το τελευταίο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με το ηπειρωτικό δίκτυο. Παράλληλα, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ενίσχυση της ασφάλειας του εφοδιασμού στην περιοχή, την ενσωμάτωση μεγάλων ποσοτήτων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και την εξαγωγή πράσινης ενέργειας από τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο προς την υπόλοιπη Ευρώπη.
Η συνέχιση των ερευνών εντός του χρονοδιαγράμματος αποτελεί έμπρακτη επιβεβαίωση της βούλησης της Αθήνας, της Λευκωσίας αλλά και των Ευρωπαίων εταίρων να προχωρήσουν στην υλοποίηση του έργου, παρά τις εξωτερικές πιέσεις και τις αμφισβητήσεις. Η επιτυχής ολοκλήρωση της αποστολής του Abeille Marengo τις επόμενες ημέρες θα σηματοδοτήσει ένα αποφασιστικό βήμα προς την τελική φάση κατασκευής της ιστορικής αυτής ηλεκτρικής γέφυρας.