Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Οι διάχυτοι φόβοι για μια ολοκληρωτική περιφερειακή σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αποκλιμακώθηκαν προσωρινά, καθώς το Ισραήλ και το Ιράν ανακοίνωσαν την παύση των εκατέρωθεν επιθέσεων. Ωστόσο, πίσω από την προσωρινή ηρεμία κρύβεται μια εξαιρετικά ασταθής ισορροπία.
- Η κρίση αυτή έφερε στο φως την εξαιρετικά περίπλοκη σχέση μεταξύ Ντόναλντ Τραμπ και Μπενιαμίν Νετανιάχου, με τον Αμερικανό πρόεδρο να αποκαλεί τον Ισραηλινό πρωθυπουργό «τρελό» και να τον προειδοποιεί να μην επιτεθεί στη Βηρυτό.
- Οι πολιτικές επιδιώξεις των δύο ηγετών κρατούν την εκεχειρία «όμηρο», με τον Νετανιάχου να επιδιώκει περαιτέρω επιθέσεις λόγω εκλογικών πιέσεων και τον Τραμπ να επιθυμεί αποφυγή παγκόσμιων αντιπερισπασμών. Το βαρύτερο τίμημα πληρώνει ο Λίβανος, με χιλιάδες νεκρούς από ισραηλινά πλήγματα.
Οι διάχυτοι φόβοι για μια ολοκληρωτική περιφερειακή σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αποκλιμακώθηκαν προσωρινά, καθώς το Ισραήλ και το Ιράν ανακοίνωσαν την παύση των εκατέρωθεν επιθέσεων.
Η εξέλιξη αυτή σημειώθηκε έπειτα από μια δημόσια έκκληση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να «σταματήσουν αμέσως οι επιθέσεις». Ωστόσο, πίσω από την προσωρινή ηρεμία κρύβεται μια εξαιρετικά ασταθής ισορροπία, με την ένταση στο Λίβανο και τη βαθιά δυσπιστία μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών να απειλούν ανά πάσα στιγμή την υφιστάμενη εκεχειρία.
Σκληρή γραμμή απέναντι στην Τεχεράνη
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου, αναγνώρισε την παύση των εχθροπραξιών με το Ιράν σε τηλεοπτικό του διάγγελμα, ξεκαθάρισε όμως ότι δεν θα διστάσει να χρησιμοποιήσει βία στο μέλλον.
«Προς το παρόν, τα πυρά σε αυτό το μέτωπο έχουν σταματήσει, επειδή αφού το τρομοκρατικό καθεστώς στην Τεχεράνη επλήγη, σταμάτησε να μας επιτίθεται. Εάν αυτό το τρομοκρατικό καθεστώς κάνει το λάθος να μας επιτεθεί ξανά, θα απαντήσουμε με δύναμη», δήλωσε.
Το πρόσφατο κύμα ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων και τα ισραηλινά αντίποινα —που περιλάμβαναν πλήγματα σε πετροχημικό συγκρότημα και συστήματα αεράμυνας— αποτέλεσαν την πιο άμεση αναμέτρηση των δύο χωρών μετά την εκεχειρία του Απριλίου.
Οι εκρήξεις συγκλόνισαν τις περιοχές Ισφαχάν, Καράτζ, Ταμπρίζ και Τεχεράνη, αφήνοντας πίσω τους 15 τραυματίες στο Ιράν (14 εκ των οποίων στην κομητεία Μαχσάρ), χωρίς ευτυχώς να αναφερθούν θάνατοι.
Στο Ισραήλ, θραύσμα ιρανικού πυραύλου προκάλεσε ζημιές σε σπίτια σε οικισμό της Δυτικής Όχθης, χωρίς τραυματισμούς.
Την ίδια ώρα, η ισραηλινή ηγεσία απορρίπτει κατηγορηματικά τις προσπάθειες του Ιράν να συνδέσει την εκεχειρία με τον Λίβανο, όπου ο ισραηλινός στρατός (IDF) συνεχίζει τις επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ.
Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Ισραέλ Κατζ, προειδοποίησε: «Οποιαδήποτε ιρανική απόπειρα να συνδέσει τον Λίβανο και το Ιράν και να επιτεθεί στο Ισραήλ θα αντιμετωπιστεί με μεγάλη δύναμη, όπως συνέβη χθες».
Η Τεχεράνη απαντά και οι Χούθι απειλούν
Από την πλευρά του, το Ιράν παραμένει ανένδοτο, με τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC) να δηλώνουν ότι πέτυχαν «ένα επώδυνο πλήγμα» στο Ισραήλ στοχεύοντας δύο στρατιωτικές βάσεις.
Ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και κορυφαίος διαπραγματευτής, διεμήνυσε μέσω του X: «Όσο σας λείπει η γνήσια θέληση για οικοδόμηση εμπιστοσύνης, η απάντηση του Ιράν θα παραμένει η ίδια».
Παράλληλα, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ, εξέφρασε την έντονη καχυποψία της Τεχεράνης απέναντι στην Ουασινγκτον, κατηγορώντας το Ισραήλ για σαμποτάζ της διπλωματίας.
«Κανείς δεν πιστεύει ότι το σιωνιστικό καθεστώς θα προέβαινε σε οποιαδήποτε ενέργεια χωρίς προηγούμενο συντονισμό και συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες… Είναι απολύτως φυσικό ότι η διπλωματική διαδικασία που ξεκίνησε για να δοθεί ένα τέλος σε αυτόν τον επιβεβλημένο πόλεμο θα επηρεαζόταν».
Στο παιχνίδι των απειλών μπήκαν ενεργά και οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης, οι οποίοι εκτόξευσαν πυραύλους κατά του Ισραήλ και δεσμεύτηκαν σε ανακοίνωσή τους «να σταματήσουν τη ναυσιπλοΐα του Ισραήλ στην Ερυθρά Θάλασσα».
Η εμπλοκή τους προκαλεί τρόμο στις αγορές, καθώς ελέγχουν μια κρίσιμη εναλλακτική δίοδο, δεδομένου ότι τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ουσιαστικά κλειστά από το Ιράν. Η ξαφνική κλιμάκωση εκτίναξε προσωρινά τις τιμές του πετρελαίου κατά 5%, αν και οι διεθνείς δείκτες σταθεροποιήθηκαν μόλις διαφάνηκε η παύση των πυρών.
Η κόντρα Τραμπ – Νετανιάχου
Η κρίση αυτή έφερε στο φως την εξαιρετικά περίπλοκη σχέση μεταξύ Ντόναλντ Τραμπ και Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Παρότι ξεκίνησαν μαζί έναν πόλεμο κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, που οδήγησε στον θάνατο του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, οι δρόμοι τους γρήγορα χώρισαν όταν έγινε σαφές ότι η γρήγορη πτώση του καθεστώτος της Τεχεράνης δεν θα επιτυγχανόταν.
Ο Τραμπ, που αρέσκεται να πιέζει δημόσια τους συμμάχους του, δήλωσε χαρακτηριστικά στους Financial Times: «Εγώ παίρνω όλες τις αποφάσεις. Εκείνος δεν παίρνει τις αποφάσεις».
Λιγότερο από μία εβδομάδα νωρίτερα, ο Λευκός Οίκος είχε διαρρεύσει λεπτομέρειες από ένα υβριστικό ξέσπασμα του Τραμπ, ο οποίος αποκάλεσε τον Νετανιάχου «τρελό», υπονοώντας ότι δεν ξέρει τι κάνει και ενημερώνοντάς τον ότι «όλοι σε μισούν τώρα».
Αυτή η σκληρή επίπληξη είχε ως στόχο να προειδοποιήσει το Ισραήλ να μην επιτεθεί στη Βηρυτό κατά την καταδίωξη της Χεζμπολάχ —μια κόκκινη γραμμή για το Ιράν όσον αφορά την παραβίαση της ευρύτερης περιφερειακής εκεχειρίας.
Σύμφωνα μάλιστα με δημοσίευμα του ιστότοπου Axios, ο Αμερικανός Πρόεδρος χρησιμοποίησε σκληρή γλώσσα σε τηλεφωνική επικοινωνία, προειδοποιώντας τον Νετανιάχου να σταματήσει τις πρόσφατες επιθέσεις στον Λίβανο για να αφήσει περιθώριο στις διαπραγματεύσεις.
«Είπα: “Μπίμπι, καλύτερα να προσέχεις, διαφορετικά θα μείνεις μόνος σου πολύ σύντομα”».
Οι πιέσεις για τον Τραμπ
Από τη στιγμή που το Ιράν έκλεισε το Ορμούζ, η εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου και η διακοπή στη ροή προϊόντων παγκοσμίως μετατράπηκαν σε πολιτική απειλή για τον Αμερικανό Πρόεδρο.
Οι Δημοκρατικοί έχουν σοβαρές πιθανότητες να κερδίσουν τουλάχιστον ένα σώμα του Κογκρέσου στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, ενώ ο ίδιος ο Τραμπ επιθυμεί να αποφύγει τους παγκόσμιους αντιπερισπασμούς καθώς προετοιμάζεται να φιλοξενήσει στις ΗΠΑ το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου.
Οι πιέσεις για τον Νετανιάχου
Η εκλογική πίεση ωθεί τον Ισραηλινό Πρωθυπουργό στην αντίθετη κατεύθυνση.
Αν δεν καταφέρει να ανατρέψει το κλίμα, ο κυβερνητικός του συνασπισμός οδεύει προς ήττα στις εκλογές που πρέπει να διεξαχθούν πριν από τα τέλη Οκτωβρίου.
Παρά τους βομβαρδισμούς των τελευταίων τριών ετών, δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι εκπλήρωσε καμία από τις υποσχέσεις του για την εξουδετέρωση των κύριων αντιπάλων του Ισραήλ: του Ιράν, της Χεζμπολάχ και της Χαμάς.
Η πολιτική λογική του Νετανιάχου τον οδηγεί λοιπόν σε περαιτέρω επιθέσεις, με την ελπίδα μιας ρηξικέλευθης εξέλιξης, όπως η κατάρρευση του καθεστώτος στην Τεχεράνη.
Έτσι, την Κυριακή διέταξε τον βομβαρδισμό του προπυργίου της Χεζμπολάχ στη Νταχίγια της Βηρυτού, πυροδοτώντας τα ιρανικά αντίποινα.
Πολιτικό μπα ντε φερ
Από την άλλη, ο Τραμπ επιχειρεί να εμφανίσει την εκεχειρία ως δικό του επίτευγμα, γράφοντας στην πλατφόρμα Truth Social ότι και οι δύο πλευρές θέλουν «άμεση εκεχειρία! Οι τελικές διαπραγματεύσεις για την “ειρήνη” προχωρούν, με την επιφύλαξη ότι η άγνοια ή η βλακεία δεν θα μπουν εμπόδιο στο δρόμο τους», ενώ διευκρίνισε ότι ο ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών θα διατηρηθεί μέχρι την επίτευξη μιας «τελικής συμφωνίας».
«Τα πράγματα θα πρέπει να κινηθούν γρήγορα», υποσχέθηκε ο Τραμπ.
Πρόκειται για μια χιλιοειπωμένη διαβεβαίωση που επαναλαμβάνει τους τελευταίους δύο μήνες της εκεχειρίας, η οποία όμως έχει πλέον όλο και μικρότερη επίδραση στις εξελίξεις.
Μέχρι στιγμής φέτος, οι δύο ηγέτες βρήκαν ένα κοινό «φάρμακο» για τα εσωτερικά τους προβλήματα μέσω του πολέμου. Ο Νετανιάχου παραμένει αποφασισμένος να προχωρήσει παρασύροντας μαζί του την αμερικανική στρατιωτική ισχύ, ενώ ο Τραμπ αμφιταλαντεύεται. Όσο αυτό το δράμα για δύο ρόλους παραμένει ανεπίλυτο, η Μέση Ανατολή θα συνεχίσει να πληρώνει το τίμημα, σημειώνει ο Guardian.
Ενώ οι δύο ηγέτες επιδίδονται σε αυτό το πολιτικό μπρα ντε φερ, το βαρύτερο τίμημα πληρώνει ο Λίβανος.
Από την έναρξη της ισραηλινής εισβολής τον Μάρτιο, περισσότεροι από 3.500 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από ισραηλινά πλήγματα.
Το βράδυ της Δευτέρας, το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου ανακοίνωσε ότι ισραηλινή επιδρομή στην Τύρο σκότωσε πέντε ανθρώπους και τραυμάτισε οκτώ, ανάμεσά τους τέσσερις διασώστες του Ερυθρού Σταυρού, ενώ πλήγμα στη Μαρουανίγια στοίχισε τη ζωή σε δύο ανθρώπους, ανάμεσά τους ένα παιδί, τραυματίζοντας άλλους δέκα.
Στον αντίποδα, η Χεζμπολάχ έχει σκοτώσει τουλάχιστον 29 Ισραηλινούς στρατιώτες και τρεις πολίτες, συνεχίζοντας τις εκτοξεύσεις ρουκετών στο βόρειο Ισραήλ.