Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Πίσω από την ουδέτερη στάση που κράτησε το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών για το τουρκολιβυκό μνημόνιο βρίσκεται ο σύμβουλος και συμπέθερος του Ντόναλντ Τραμπ, Μασάντ Μπούλος.
- Οι ΗΠΑ προωθούν σχέδιο ενοποίησης της Λιβύης μέσω συνεννόησης των οικογενειών Χαφτάρ και Ντμπεϊμπά, παρακάμπτοντας τον ΟΗΕ με στόχο τον έλεγχο των λιβυκών υδρογονανθράκων.
- Στο περιθώριο των αμερικανικών μεθοδεύσεων, η Άγκυρα βρήκε την ευκαιρία να περάσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο από τη Βουλή της Βεγγάζης, καθώς η στήριξή της κρίθηκε απαραίτητη στα σχέδια της Ουάσιγκτον.
Πίσω από την ουδέτερη στάση που κράτησε το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών αναφορικά με την απόφαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο φαίνεται να βρίσκεται ο δισεκατομμυριούχος συγγενής του Προέδρου Τραμπ.
Του ΠΑΝΑΓΗ ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΥ – ΠΗΓΗ: Realnews
Aπαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου για την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ… νίπτει τας χείρας του. «Ενθαρρύνουμε τους εταίρους μας στην ανατολική Μεσόγειο να επιλύουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω καλόπιστων διαπραγματεύσεων», ήταν η απάντηση, που πρέπει να ξένισε τους ανταποκριτές, αφού αλλάζει τη θέση που είχε πάρει το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών για το ίδιο θέμα το 2020. Η απάντηση αυτή, όμως, δεν ξένισε όσους ασχολούνται με τα λυβικά πράγματα. Αλλωστε η απόφαση της Βουλής της Λιβύης για το τουρκολιβυκό μνημόνιο συνδέεται ευθέως με τις αμερικανικές μεθοδεύσεις στη χώρα και σε μεγάλο βαθμό αποτελεί ένα παράπλευρο αποτέλεσμά τους.
Πίσω από τις μεθοδεύσεις αυτές βρίσκεται μια αμφιλεγόμενη φιγούρα, ο Αμερικανολιβανέζος Μασάντ Μπούλος, επιχειρηματίας (κατά δήλωσή του δισεκατομμυριούχος) και συμπέθερος του Ντόναλντ Τραμπ, αφού ο γιος του, Μάικλ, παντρεύτηκε το 2022 την κόρη του Αμερικανού Προέδρου, Τίφανι.
Το 2024, ο συμπέθερος ορίστηκε σύμβουλος του Τραμπ για τις αραβικές και τις αφρικανικές υποθέσεις. Στα καθ’ ημάς, έλαμψε με τις διπλωματικές του επαφές σε Λιβύη, Τουρκία, Αίγυπτο και Ελλάδα ώστε να επιλυθούν τα ζητήματα των θαλάσσιων ζωνών στην ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο, το κύριο ενδιαφέρον του αφορά τη Λιβύη. Η διοίκηση Τραμπ θεωρεί τη χώρα αυτή ως τη σημαντικότερη της Μεσογείου, αφού διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα υδρογονανθράκων στην Αφρική, τα οποία θέλει να ελέγξει. Θέλει επίσης να αποτρέψει τη διείσδυση της Κίνας και να περιορίσει τα ερείσματα της Ρωσίας.
Ισορροπία εξουσίας
Προτού αναλάβει ο Μπούλος, στη Λιβύη είχε διαμορφωθεί μια ισορροπία των κέντρων εξουσίας, μετά τον αιματηρό εμφύλιο του 2020. Στην Τρίπολη και στη δυτική Λιβύη κυβερνά ο διεθνώς αναγνωρισμένος πρωθυπουργός Αμπντουλχαμίντ Ντμπεϊμπά, ενώ εκεί εδρεύουν δύο θεσμικά όργανα του κράτους με σημαντική ισχύ. Πρόκειται για το Προεδρικό Συμβούλιο με επικεφαλής τον Μοχάμεντ αλ Μένφι και το Ανώτατο Κρατικό Συμβούλιο (που πήρε την απόφαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο το 2020) με πρόεδρο τον Μοχάμεντ Τακάλα. Στην ανατολική Λιβύη (Τομπρούκ) έδρευε το Κοινοβούλιο με επικεφαλής τον Αγκίλα Σαλέχ.
Το Κοινοβούλιο είχε χρίσει τον Χαλίφα Χαφτάρ επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων και από το 2022 μέχρι τώρα έχει ανακηρύξει δύο πρωθυπουργούς απέναντι στον Ντμπεϊμπά, τον Φάτι Μπασάγκα και μετά τον Οσάμα Χαμάντ, χωρίς ωστόσο να καταφέρει να εκδιώξει τον ισχυρό άνδρα της δυτικής Λιβύης από το αξίωμά του. Ωστόσο ο Χαφτάρ με την πάροδο των ετών κατάφερε να ενισχύσει την εξουσία του και να αναδειχθεί σε de facto δικτάτορα της ανατολικής Λιβύης. Σε εξέλιξη ήταν από το 2011 και μια ειρηνευτική διαδικασία του ΟΗΕ σε τρία στάδια (υιοθέτηση άρτιας εκλογικής νομοθεσίας και εκλογή Προέδρου από τον λαό, ενοποίηση των θεσμών και δομημένος διάλογος) με στόχο την επανένωση της χώρας, χωρίς κάποιο αποτέλεσμα.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον τα κέντρα εξουσίας της ανατολικής Λιβύης χρησιμοποιούσαν την απόφαση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως διαπραγματευτικό χαρτί για να κερδίσουν ανταλλάγματα. Ο πρώτος… διδάξας ήταν ο ίδιος ο Σαλέχ, που το καλοκαίρι του 2022 συναντήθηκε με τον Ερντογάν στην Αγκυρα και του ζήτησε να άρει την υποστήριξή του προς τον Ντμπεϊμπά και να προωθήσει στη θέση του τον Μπασάγκα, με αντάλλαγμα «ό,τι εκείνος θα του ζητούσε». Το 2025 -και ενώ η Τουρκία είχε ρίξει γέφυρες και στην ανατολική Λιβύη- το ίδιο μοτίβο ακολούθησε η οικογένεια Χαφτάρ που το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς προώθησε το τουρκολιβυκό μνημόνιο στη Βουλή με σκοπό να αποσπάσει χρήματα, όπλα και επενδύσεις από την Τουρκία, αλλά και από την Ελλάδα. Οι Χαφτάρ αντιμετώπιζαν πάντως το τουρκολιβυκό με τον ίδιο τρόπο που αντιμετώπιζαν το μεταναστευτικό, ως ένα εργαλείο για εκβιασμούς και απόσπαση ανταλλαγμάτων.
Τα πράγματα πήραν, όμως, διαφορετική τροπή από τον Σεπτέμβριο τον 2025, όταν ο Μπούλος, ο γιος και «διάδοχος» του Χαφτάρ, Σαντάμ, και ο ανιψιός του Ντμπεϊμπά, Ιμπραήμ, συναντήθηκαν μυστικά στη Ρώμη. Εκεί έγινε η αρχή της συνεννόησης ανάμεσα στις δύο ισχυρές οικογένειες και από εκεί ξεκινά η παράκαμψη της διαδικασίας του ΟΗΕ. Κοινωνός των σχεδίων του Μπούλος πρέπει να ήταν από την αρχή η Τουρκία – ο συμπέθερος του Τραμπ, άλλωστε, επισκέφθηκε την Αγκυρα και συναντήθηκε με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, λίγες ημέρες νωρίτερα, τον Αύγουστο του 2025.
Τον Φεβρουάριο του 2026, ο Μπούλος πήρε ο ίδιος τον λόγο στο Συμβούλιο Ασφαλείας (παραγκωνίζοντας τους παραδοσιακούς διπλωμάτες) και δήλωσε επίσημα ότι οι ΗΠΑ εργάζονται για συγκεκριμένα βήματα οικονομικής και στρατιωτικής ενοποίησης και προωθούν τη διεξαγωγή κοινών στρατιωτικών ασκήσεων της AFRICOM με δυνάμεις τόσο από την Τρίπολη όσο και από τη Βεγγάζη.
Οι λεπτομέρειες του σχεδίου άρχισαν να γίνονται γνωστές αργότερα, τον Ιούνιο του 2026, από δημοσιεύματα του Reuters και των «Financial Times». Το σχέδιο προέβλεπε μια ενιαία κυβέρνηση με πρόεδρο του Προεδρικού Συμβουλίου τον Σαντάμ Χαφτάρ, ενώ ο Ντμπεϊμπά θα παρέμενε στη θέση του πρωθυπουργού. Μέσα από τη συνεννόηση των δύο οικογενειών και την ενοποίηση της χώρας τα όποια εμπόδια για τη δραστηριοποίηση των ΗΠΑ στους λιβυκούς υδρογονάνθρακες θα παραμερίζονταν. Εννοείται πως δεν προβλέπονται εκλογές, ούτε κάποιος ρόλος για τα υπόλοιπα κέντρα εξουσίας.
Κατοχύρωση
Για τον 81χρονο στρατάρχη Χαφτάρ το σχέδιο προσέφερε την κατοχύρωση του ρόλου της οικογένειάς του στα λιβυκά πράγματα (μέσω του Σαντάμ) και -ακόμα σημαντικότερο- τη διεθνή αναγνώριση που δεν είχε ποτέ, παρά την ισχύ και τα πλούτη του (από το πλιάτσικο). Το δέχθηκε ασμένως, όπως ασμένως έσπευσαν να το μποϊκοτάρουν και προσπάθησαν να το ακυρώσουν οι θιγόμενοι Μένφι, Τακάλα και Σαλέχ. Ωστόσο αποδείχθηκε πως οι ΗΠΑ έχουν καταλυτική επιρροή στα λιβυκά πράγματα και δεν σηκώνουν αντιρρήσεις. Η δυναμική των εξελίξεων είχε μεταβάλει τις ισορροπίες και το «ξήλωμα» ξεκίνησε από τον Σαλέχ. Σύμφωνα με λιβυκές πηγές, σειρά έχει τώρα ο Μένφι.
Στο περιθώριο αυτών των εξελίξεων, ο Χ. Φιντάν βρήκε την ευκαιρία να περάσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο από τη Βουλή της Βεγγάζης. Είχε συναντηθεί άλλωστε με τον Μπούλος άλλες τρεις φορές μέσα στο καλοκαίρι – την τελευταία φορά τον Σεπτέμβριο, λίγο πριν από την αποπομπή του Σαλέχ. Πρέπει να είχαν συζητήσει για την επικείμενη απόφαση.
Ο Αμερικανός καταλαβαίνει από θαλάσσιες ζώνες, ήταν όμως σημαντικότερη για τα σχέδιά του η στήριξη της Άγκυρας, η οποία άλλωστε συνέβαλε σημαντικά και στην πρώτη κοινή άσκηση των ενόπλων δυνάμεων της ανατολικής και της δυτικής Λιβύης τον Απρίλιο του 2026. Η υφαλοκρηπίδα της Κρήτης ήταν απλώς μια παράπλευρη απώλεια…