Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Η συζήτηση για τους Χούθι δεν αφορά πλέον μόνο την Υεμένη, αλλά τον έλεγχο δύο θαλάσσιων αρτηριών, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν, και τελικά την ασφάλεια της Ευρώπης.
- Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι η Σομαλία, καθώς καταγράφονται επαφές Χούθι και al-Shabaab, δημιουργώντας ενιαίο χώρο κινδύνου από την Ερυθρά Θάλασσα έως τον Ινδικό Ωκεανό.
- Η Ερυθρά Θάλασσα δεν αποτελεί πια «μακρινό» θέατρο επιχειρήσεων, αλλά άμεση προέκταση της ασφάλειας της Ανατολικής Μεσογείου, του Σουέζ, της ελληνικής ναυτιλίας και των ευρωπαϊκών εφοδιαστικών αλυσίδων.
Η συζήτηση για τους Χούθι δεν αφορά πλέον μόνο την Υεμένη. Αφορά τον έλεγχο δύο θαλάσσιων αρτηριών, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Σομαλία και τελικά την ασφάλεια της Ευρώπης. Η κατάληψη παράκτιων περιοχών της Υεμένης και της νήσου Περίμ, ακριβώς στο Bab el-Mandeb, επαναφέρει το ερώτημα ποιος μπορεί να επηρεάζει, να απειλεί ή ακόμη και να διακόπτει μια από τις σημαντικότερες εμπορικές διόδους του πλανήτη.
Οι Χούθι, ή Ansar Allah, ξεκίνησαν ως ζαϊντικό σιιτικό κίνημα στη βόρεια Υεμένη. Από το 2004 συγκρούστηκαν επανειλημμένα με την κεντρική κυβέρνηση και το 2014 κατέλαβαν τη Σαναά. Η σαουδαραβική επέμβαση άρχισε το 2015, με στόχο την αποκατάσταση της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης και τον περιορισμό της ιρανικής επιρροής. Έκτοτε όμως οι Χούθι εξελίχθηκαν από τοπικό αντάρτικο σε δύναμη που διαθέτει βαλλιστικούς πυραύλους, drones και αντιπλοϊκά μέσα. Αμερικανικές και διεθνείς εκθέσεις έχουν καταγράψει παροχή ιρανικών εξαρτημάτων, τεχνογνωσίας, εκπαίδευσης και υποστήριξης από τους Φρουρούς της Επανάστασης. Η σχέση δεν σημαίνει ότι η Τεχεράνη αποφασίζει κάθε επιχειρησιακή κίνηση, σημαίνει όμως ότι οι δυνατότητες των Χούθι έχουν πολλαπλασιαστεί μέσα σε ένα ευρύτερο ιρανικό δίκτυο ισχύος.
Η Σαουδική Αραβία προσπάθησε ήδη από το 2015 να οργανώσει ευρύτερη ισλαμική στρατιωτική συνεργασία κατά της τρομοκρατίας. Η αρχική συμμαχία ανακοινώθηκε με 34 κράτη και κοινό κέντρο στο Ριάντ. Η φιλοδοξία ήταν μεγάλη, αλλά η λειτουργική συνοχή παρέμεινε περιορισμένη. Το ίδιο ερώτημα επανέρχεται σήμερα με τη νέα συμφωνία Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν. Η συμφωνία του Αυγούστου 2026 προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Ωστόσο, όταν οι Χούθι έπληξαν σαουδαραβικούς στόχους, το Πακιστάν δήλωσε ότι δεν συζητεί άμεση στρατιωτική αντίδραση. Άρα υπάρχει πολιτικό σύμβολο και αποτρεπτική πρόθεση, αλλά δεν έχει ακόμη αποδειχθεί πραγματικός επιχειρησιακός μηχανισμός.
Το Ριάντ έχει επιπλέον ένα διαχρονικό δίλημμα: χρειάζεται να προστατεύσει τη δυτική του ακτή και τις εξαγωγές του χωρίς να επιτρέψει σε μια εχθρική δύναμη να κυριαρχήσει στο Bab el-Mandeb. Η πρόσφατη επίθεση στον αγωγό Ανατολής-Δύσης, που μεταφέρει πετρέλαιο προς τη Yanbu και μπορεί να παρακάμψει τα Στενά του Ορμούζ, έδειξε πόσο ευάλωτο γίνεται το σαουδαραβικό ενεργειακό μοντέλο όταν ταυτόχρονα πιέζονται Ορμούζ και Ερυθρά Θάλασσα. Η κατάληψη της Περίμ από τους Χούθι έχει γι’ αυτό πολύ μεγαλύτερη σημασία από το μέγεθος του νησιού.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ακολούθησαν διαφορετική πορεία. Διατήρησαν επιρροή στη νότια Υεμένη μέσω τοπικών εταίρων και ενδιαφέρθηκαν έντονα για λιμένες, νησιά και θαλάσσιες οδούς, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Σοκότρα. Παρά τη συνεργασία τους με τη Σαουδική Αραβία κατά των Χούθι, Ριάντ και Άμπου Ντάμπι στήριξαν διαφορετικούς παίκτες στον νότο. Οι ίδιες οι επιθέσεις των Χούθι κατά των Εμιράτων, ιδιαίτερα το 2022, απέδειξαν ότι η γεωγραφική απόσταση δεν αποτελεί ασπίδα απέναντι σε πυραύλους και μη επανδρωμένα συστήματα.
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο είναι όμως η Σομαλία. Έκθεση των Ηνωμένων Εθνών κατέγραψε επαφές Χούθι και al-Shabaab, αιτήματα για προηγμένα όπλα και εκπαίδευση, μεταφορά ελαφρού οπλισμού και τεχνικής τεχνογνωσίας, καθώς και συνεχιζόμενες ροές όπλων από την Υεμένη προς περιοχές που ελέγχει η al-Shabaab. Νεότερη έκθεση σημειώνει αύξηση λαθρεμπορίου και συνεργασίας, ακόμη και έρευνα για δεκάδες Σομαλούς που φέρονται να εμπλέκονται σε δίκτυα μεταφοράς όπλων. Η σχέση περιγράφεται από τον ΟΗΕ ως κυρίως συναλλακτική και ευκαιριακή, όχι ιδεολογική. Αυτό όμως δεν την κάνει λιγότερο επικίνδυνη: συνδέει την Υεμένη με το Κέρας της Αφρικής και δημιουργεί ενιαίο χώρο κινδύνου από την Ερυθρά Θάλασσα έως τον Ινδικό Ωκεανό.
Το Ριάντ επιχειρεί παράλληλα να επανακτήσει πρωτοβουλία. Τον Ιούλιο πρότεινε πολυεθνικό μηχανισμό θαλάσσιας άμυνας για Ερυθρά Θάλασσα, Bab el-Mandeb και Κόλπο του Άντεν, με στήριξη 14 κρατών. Η κίνηση δείχνει ότι η Σαουδική Αραβία αντιλαμβάνεται το πρόβλημα ως περιφερειακή αρχιτεκτονική και όχι μόνο ως πόλεμο στην Υεμένη. Όμως οι επιμέρους συμμαχίες, οι διαφορετικές προτεραιότητες του Ριάντ και του Άμπου Ντάμπι και η διστακτικότητα τρίτων κρατών να εμπλακούν στρατιωτικά αποκαλύπτουν το κενό ανάμεσα στη διπλωματική ανακοίνωση και στην κοινή επιχειρησιακή δράση. Αυτό είναι σήμερα το βασικό τεστ για κάθε νέα συμφωνία ασφαλείας στην περιοχή.
Η γεωγραφία των νησιών εξηγεί γιατί η σύγκρουση αποκτά δυσανάλογη στρατηγική αξία. Η Περίμ βρίσκεται μέσα στο Bab el-Mandeb, ενώ η Σοκότρα ελέγχει οπτικά και επιχειρησιακά την είσοδο του Κόλπου του Άντεν. Όποιος αποκτά πρόσβαση, επιτήρηση ή δυνατότητα προσβολής γύρω από αυτά τα σημεία δεν χρειάζεται να «κλείσει» πλήρως ένα στενό για να δημιουργήσει αποτέλεσμα. Αρκεί να αυξήσει τον κίνδυνο, τα ασφάλιστρα, τον χρόνο μεταφοράς και το κόστος συνοδείας. Στις 18 Σεπτεμβρίου, 23 εμπορικά πλοία πέρασαν από το Bab el-Mandeb, κάτω από τον δεκαήμερο μέσο όρο των 26, ενώ η διεθνής ανησυχία είχε ήδη οδηγήσει την Ιταλία να προετοιμάζει πρόσθετη ναυτική παρουσία. Η θαλάσσια ασφάλεια μετατρέπεται έτσι σε οικονομική ασφάλεια σε πραγματικό χρόνο.
Εδώ βρίσκεται και η ουσία για την Ελλάδα. Η χώρα έχει ήδη πραγματική παρουσία: συμμετέχει στην ευρωπαϊκή επιχείρηση ASPIDES, διατηρεί συστοιχία Patriot στη Σαουδική Αραβία και από το 2025 λειτουργεί Ανώτατο Συμβούλιο Στρατηγικής Συνεργασίας με το Ριάντ, με 46 συμφωνημένες πρωτοβουλίες σε άμυνα, επενδύσεις, ενέργεια και εμπόριο. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει βάση συνεργασίας. Υπάρχει. Το ερώτημα είναι πόσο μπορεί να μετατραπεί σε μετρήσιμη θαλάσσια επίγνωση, ανταλλαγή πληροφοριών, προστασία κρίσιμων υποδομών, αντιμετώπιση drones, ασφάλεια λιμένων και συντονισμό με Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Αίγυπτο και άλλους εταίρους.
Η Ελλάδα, όμως, πρέπει επιτέλους να σχεδιάσει και πέρα από τις παραδοσιακές καταστάσεις, τις γνώριμες συμμαχικές φόρμες και τη λογική της απλής συμμετοχής σε πρωτοβουλίες άλλων. Η μεταβολή του γεωπολιτικού χάρτη απαιτεί ουσιαστική στρατηγική παρουσία: διμερείς και πολυμερείς συνεργασίες με συγκεκριμένο επιχειρησιακό περιεχόμενο, κοινή θαλάσσια επιτήρηση, ανταλλαγή πληροφοριών, συνδεδεμένη αεράμυνα και αντι-drone δυνατότητες, συνεργασία σε λιμένες και υποδομές και σταθερούς μηχανισμούς συντονισμού με τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Κύπρο και άλλους περιφερειακούς εταίρους. Δεν αρκεί να είμαστε παρόντες όταν προκύπτει η κρίση. Χρειάζεται η Ελλάδα να συνδιαμορφώνει από πριν το πλαίσιο ασφάλειας, να δημιουργεί πραγματικές σχέσεις αμοιβαίου συμφέροντος και να αποκτά στρατηγικό αποτύπωμα εκεί όπου διασταυρώνονται η Ανατολική Μεσόγειος, το Σουέζ, η Ερυθρά Θάλασσα και ο Ινδικός Ωκεανός.
Η αλλαγή του χάρτη είναι ήδη ορατή. Η Ερυθρά Θάλασσα δεν αποτελεί πια «μακρινό» θέατρο επιχειρήσεων. Είναι άμεση προέκταση της ασφάλειας της Ανατολικής Μεσογείου, του Σουέζ, της ελληνικής ναυτιλίας και των ευρωπαϊκών εφοδιαστικών αλυσίδων. Οι Χούθι απέδειξαν ότι μια περιφερειακή ένοπλη δύναμη μπορεί, με τεχνολογία χαμηλότερου κόστους και εξωτερική υποστήριξη, να παράγει στρατηγικό αποτέλεσμα πολύ μεγαλύτερο από το γεωγραφικό της αποτύπωμα. Αυτό είναι το πραγματικό μάθημα της Ερυθράς Θάλασσας: οι συμμαχίες κρίνονται όχι από τις τελετές υπογραφής, αλλά από το εάν μπορούν να λειτουργήσουν όταν ξεκινά η κρίση.