Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας και η διαρκώς εξελισσόμενη αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή συνιστούν δύο επιχειρησιακά θέατρα που εντάσσονται στο ίδιο στρατηγικό πλαίσιο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.
- Μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς, κυβερνοεπιθέσεις, τεχνητή νοημοσύνη και επιχειρήσεις γνωστικού πολέμου συνθέτουν τη νέα μορφή των συγκρούσεων. Η Μαύρη Θάλασσα, η Ανατολική Μεσόγειος, η Ερυθρά Θάλασσα και τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν πλέον ένα ενιαίο γεωστρατηγικό τόξο.
- Για την Ελλάδα, η απάντηση βρίσκεται στη στρατηγική πρόβλεψη, στην εθνική ανθεκτικότητα και στην ενίσχυση όλων των συντελεστών εθνικής ισχύος.
Η ανάλυση των διεθνών εξελίξεων δεν μπορεί πλέον να πραγματοποιείται με τη λογική των απομονωμένων περιφερειακών συγκρούσεων. Ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας και η διαρκώς εξελισσόμενη αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή συνιστούν δύο επιχειρησιακά θέατρα που εντάσσονται στο ίδιο στρατηγικό πλαίσιο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.
Οι δύο συγκρούσεις λειτουργούν ως αλληλοτροφοδοτούμενα συστήματα ασφαλείας, επηρεάζοντας τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, τις ενεργειακές αγορές, τη ναυσιπλοΐα, τις στρατιωτικές ισορροπίες και τη συνοχή της Δύσης.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει πλέον μετατραπεί σε κλασικό πόλεμο φθοράς υψηλής έντασης. Η Ρωσία έχει αναδιαρθρώσει σημαντικό μέρος της οικονομίας της σε πολεμική βάση, αυξάνοντας την παραγωγή πυραύλων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών, τεθωρακισμένων και πυρομαχικών. Παρά τις κυρώσεις, η Μόσχα διατηρεί σημαντικές δυνατότητες αναπλήρωσης απωλειών, ενώ η Ουκρανία εξακολουθεί να εξαρτάται από τη δυτική στρατιωτική και οικονομική υποστήριξη.
Παράλληλα, στη Μέση Ανατολή, το Ιράν συνεχίζει να αξιοποιεί το δίκτυο των περιφερειακών του εταίρων και πληρεξουσίων, ενώ το Ισραήλ επιχειρεί να διατηρήσει την αποτρεπτική του αξιοπιστία μέσω πληροφοριακής υπεροχής, αεροπορικής ισχύος και επιχειρήσεων ακριβείας. Η παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών παραμένει καθοριστικός παράγοντας ισορροπίας χωρίς να εξαλείφει τον κίνδυνο ευρύτερης ανάφλεξης.
Η σύνδεση των δύο πολέμων
Η ουσιαστική σύνδεση των δύο πολέμων βρίσκεται στον τρόπο διεξαγωγής τους. Μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς, κυβερνοεπιθέσεις, τεχνητή νοημοσύνη και επιχειρήσεις γνωστικού πολέμου συνθέτουν τη νέα μορφή των συγκρούσεων.
Η Μαύρη Θάλασσα, η Ανατολική Μεσόγειος, η Ερυθρά Θάλασσα και τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν πλέον ένα ενιαίο γεωστρατηγικό τόξο. Η διατάραξη των θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας επηρεάζει τις ενεργειακές ροές, το διεθνές εμπόριο και τις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Σύνθετο περιβάλλον ασφαλείας για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές δημιουργούν ένα σύνθετο περιβάλλον ασφαλείας. Η χώρα βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο του ΝΑΤΟ, αποτελεί εξωτερικό σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και διαθέτει κρίσιμες ενεργειακές, ναυτιλιακές και στρατιωτικές υποδομές.
Η ελληνική στρατηγική πρέπει να κινηθεί σε πέντε παράλληλους άξονες: ενίσχυση της αποτροπής και δυνατοτήτων A2/AD, ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, ολοκληρωμένη θαλάσσια ασφάλεια, εμβάθυνση των στρατηγικών συνεργασιών και περαιτέρω αξιοποίηση της αξιοπιστίας της χώρας που εδράζεται στον διαχρονικό σεβασμό του διεθνούς δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.
Η «κανονικότητα του πολέμου» δεν σημαίνει αναπόφευκτη γενικευμένη σύγκρουση. Σημαίνει όμως ότι η διαρκής γεωπολιτική αστάθεια θα αποτελεί το βασικό χαρακτηριστικό του διεθνούς συστήματος. Για την Ελλάδα, η απάντηση βρίσκεται στη στρατηγική πρόβλεψη, στην εθνική ανθεκτικότητα και στην ενίσχυση όλων των συντελεστών εθνικής ισχύος.
Γράφει ο Δρ. Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος, Διευθυντής, Strategy International, Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής, Vytautas Magnus University – School of Politics and Diplomacy