Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου, ανέδειξαν την Ελλάδα σε απαραίτητο στρατηγικό εταίρο των ΗΠΑ.
- Η συνεργασία επεκτείνεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα που περιλαμβάνει την άμυνα με πωλήσεις 4 δισ. δολαρίων, την ενέργεια με την Ελλάδα ως πύλη εισόδου LNG, και την τεχνολογία ως νέο στρατηγικό πεδίο.
- Η στρατηγική αναβάθμιση αποτελεί αφετηρία μιας νέας πρόκλησης για την Αθήνα, που συνίσταται στην αξιοποίηση του ενισχυμένου ρόλου της με συνεκτική στρατηγική, αποφεύγοντας την εξάρτηση από τρίτους.
Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ, ανέδειξαν την αναβάθμιση του γεωπολιτικού ρόλου της Ελλάδας στον αμερικανικό σχεδιασμό.
Συγκεκριμένα, τόσο στην ομιλία του στην Πνύκα όσο και στις δηλώσεις του μετά τη συνάντησή του με τον υπουργό Εξωτερικών κ. Γεραπετρίτη, ο κ. Ρούμπιο ανέδειξε τον πολυδιάστατο ρόλο της Ελλάδας στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας και της ενέργειας.
Ειδικότερα, στην ομιλία του στην Πνύκα, ο Μάρκο Ρούμπιο χαρακτήρισε την Ελλάδα «έναν απαραίτητο φίλο τόσο για την Ευρώπη όσο και για τις Ηνωμένες Πολιτείες» (an indispensable friend to Europe and to the United States alike) και την παρουσίασε ως «σύμμαχο πρότυπο» στον τομέα της άμυνας (a model ally).
Οι διατυπώσεις αυτές δεν αποτελούν απλώς διπλωματικές φιλοφρονήσεις.
Αποτυπώνουν την αναγνώριση της ελληνικής συνεισφοράς σε τομείς που συνδέονται με την ευρωπαϊκή και περιφερειακή ασφάλεια.
Επίσης, ενισχύουν την εκτίμηση ότι η Ελλάδα αναδεικνύεται σταδιακά από πολύτιμος σύμμαχος σε απαραίτητο στρατηγικό εταίρο των ΗΠΑ, με αυξανόμενη σημασία για την Ανατολική Μεσόγειο και την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η εξέλιξη αυτή, δεν αποτελεί απλώς αποτέλεσμα της διαχρονικής συμμαχικής σχέσης των δύο χωρών.
Αντανακλά ευρύτερες μεταβολές στο διεθνές περιβάλλον ασφάλειας και στην αρχιτεκτονική των αμερικανικών στρατηγικών προτεραιοτήτων.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος, η Μέση Ανατολή και η ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια συνδέονται όλο και περισσότερο, η Ελλάδα αποκτά αυξημένη σημασία λόγω της γεωγραφικής της θέσης, των υποδομών της, της πολιτικής της σταθερότητας και της δυνατότητάς της να λειτουργεί ως κόμβος πολλαπλών στρατηγικών λειτουργιών.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται παράλληλα, με τη συστηματική προσπάθεια της ελληνικής κυβέρνησης και του Πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη να εμβαθύνουν τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις, διευρύνοντας το πεδίο συνεργασίας πέρα από την παραδοσιακή αμυντική διάσταση και ενισχύοντας τη θέση της Ελλάδας ως αξιόπιστου εταίρου σε ζητήματα ευρωπαϊκής και περιφερειακής ασφάλειας, ενέργειας και στρατηγικών υποδομών.
Ευρύτερο πλέγμα συνεργασίας
Η σημασία της Ελλάδας επομένως, δεν περιορίζεται πλέον στη συμμετοχή της στις συμμαχικές δομές του ΝΑΤΟ ή στην παροχή διευκολύνσεων για την εξυπηρέτηση αμυντικών και επιχειρησιακών αναγκών των ΗΠΑ.
Επεκτείνεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα συνεργασίας που περιλαμβάνει την άμυνα, την ενέργεια, τις μεταφορές, τις υποδομές, την τεχνολογία και την περιφερειακή σταθερότητα.
Αυτή ακριβώς η πολυδιάστατη χρησιμότητα ενισχύει το στρατηγικό αποτύπωμα της χώρας και αποτυπώθηκε και στα αποτελέσματα του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ.
Συγκεκριμένα, στον τομέα της άμυνας, οι δύο πλευρές ανακοίνωσαν πωλήσεις στρατιωτικού υλικού ύψους 4 δισ. δολαρίων μέσω του αμερικανικού προγράμματος Foreign Military Sales (FMS), προς υποστήριξη του μακροπρόθεσμου ελληνικού αμυντικού σχεδιασμού, με στόχο την περαιτέρω ενίσχυση της διαλειτουργικότητας των Ενόπλων Δυνάμεων.
Παράλληλα, προχώρησαν στην παραχώρηση τεθωρακισμένων οχημάτων Stryker.
Επιπλέον, οριστικοποιήθηκε η συμμετοχή της Ελλάδας στο State Partnership Program του Γραφείου Εθνοφρουράς των ΗΠΑ, μέσω της συνεργασίας με την Πολιτεία της Φλόριντα, ενισχύοντας τις δυνατότητες στρατιωτικής συνεργασίας και διαλειτουργικότητας.
Οι εξελίξεις αυτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια εμβάθυνσης της αμυντικής συνεργασίας, η οποία περιλαμβάνει και τη διερεύνηση νέων ευκαιριών για συνεργασία μεταξύ των αμυντικών βιομηχανιών των δύο χωρών, ιδίως στον τομέα των καινοτόμων τεχνολογιών.
Η ενεργειακή διάσταση της εταιρικής σχέσης Ελλάδας – ΗΠΑ
Εξίσου σημαντική είναι η ενεργειακή διάσταση της εταιρικής σχέσης Ελλάδας – ΗΠΑ.
Συγκεκριμένα, η Ελλάδα εξελίσσεται σε πύλη εισόδου αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, ενώ ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου ενισχύει τις δυνατότητες μεταφοράς ενέργειας προς τα Βαλκάνια και την ευρύτερη περιοχή.
Η εν λόγω ενεργειακή υποδομή αποκτά επομένως, όχι μόνο οικονομική αλλά και γεωπολιτική σημασία, καθώς συνδέεται με τη διαφοροποίηση των πηγών και των οδεύσεων εφοδιασμού και με την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια.
Νέο πεδίο στρατηγικής συνεργασίας και η τεχνολογία
Παράλληλα, η τεχνολογία αναδεικνύεται σε νέο πεδίο στρατηγικής συνεργασίας, καθώς η κοινή δήλωση του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου περιλαμβάνει την υπολογιστική υψηλών επιδόσεων, την κυβερνοασφάλεια, τις προηγμένες τεχνολογίες και την υπερνοημοσύνη, ενώ αναγνωρίζει τη συμμετοχή της Ελλάδας στην πρωτοβουλία Pax Silica.
Η προστασία κρίσιμων υποδομών, η ασφάλεια των αλυσίδων εφοδιασμού και ο έλεγχος των επενδύσεων εντάσσονται πλέον στην ευρύτερη έννοια της οικονομικής ασφάλειας.
Η τεχνολογική συνεργασία δεν αποτελεί συνεπώς, μια απομονωμένη δραστηριότητα, αλλά μέρος της συνολικής ανθεκτικότητας και της στρατηγικής ασφάλειας των δύο χωρών.
Η διεύρυνση της συνεργασίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία και στο περιφερειακό επίπεδο.
Συγκεκριμένα, η ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, η συνεργασία σε ζητήματα παράνομης μετανάστευσης και η θαλάσσια ασφάλεια αναδεικνύουν τον ρόλο της Ελλάδας ως εταίρου στη διαχείριση σύνθετων προκλήσεων.
Η χώρα διαθέτει τη δυνατότητα να συνδέει διαφορετικά πεδία πολιτικής όπως την άμυνα, την ενέργεια, τις μεταφορές και γενικότερα την ασφάλεια, με αποτέλεσμα, αυτή η διασύνδεση να ενισχύει τη στρατηγική της χρησιμότητα.
Αυτό δεν σημαίνει βεβαίως, ότι η αναβάθμιση της ελληνοαμερικανικής σχέσης πρέπει να ερμηνευθεί ως αυτόματη εγγύηση αμερικανικής υποστήριξης σε κάθε ζήτημα που αφορά την Ελλάδα.
Οι ΗΠΑ διαμορφώνουν την πολιτική τους με βάση ένα ευρύ πλέγμα συμφερόντων και επιδιώκουν να διατηρούν διαύλους επικοινωνίας με όλους τους σημαντικούς περιφερειακούς δρώντες, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας.
Η μεγάλη πρόκληση για την Αθήνα
Στα ελληνοτουρκικά επομένως, η αυξημένη στρατηγική αξία της Ελλάδας δεν υποκαθιστά την ανάγκη συνεπούς διπλωματίας, αποτροπής και προάσπισης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της.
Η συνεργασία με τις ΗΠΑ μπορεί να ενισχύσει τη θέση της Αθήνας, αλλά η ειρηνική διαχείριση των διαφορών προϋποθέτει διάλογο, αποφυγή ενεργειών που οδηγούν σε κλιμάκωση και σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου.
Η στρατηγική αναβάθμιση συνεπώς, δεν πρέπει να συγχέεται με την προσδοκία ότι τρίτοι (π.χ. ΗΠΑ, Γαλλία, Ισραήλ κ.λπ.), θα επιλύσουν τις διαφορές για λογαριασμό της Ελλάδας.
Εδώ ακριβώς, βρίσκεται η επόμενη μεγάλη πρόκληση για την Αθήνα.
Συγκεκριμένα, η γεωπολιτική αξία μιας χώρας δεν εξαντλείται στη γεωγραφία της, στις υποδομές της ή στη σημασία που της αποδίδουν οι εταίροι της.
Κρίνεται και από την ικανότητά της να μετατρέπει αυτά τα πλεονεκτήματα σε μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις, επενδύσεις, συνεργασίες και απτά αποτελέσματα.
Η Ελλάδα χρειάζεται επομένως, μια συνεκτική και ολιστική στρατηγική αξιοποίησης της ελληνοαμερικανικής σχέσης βάσει συγκεκριμένων στόχων στην αμυντική βιομηχανία, με αναβάθμιση των ενεργειακών και μεταφορικών υποδομών, με ουσιαστική συμμετοχή σε τεχνολογικά προγράμματα και με σταθερή διπλωματική παρουσία στην Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, οφείλει να διατηρεί την ικανότητα αυτόνομης αξιολόγησης των εθνικών της συμφερόντων και να αποφεύγει την εξάρτηση της από δεσμεύσεις τρίτων.
Η επίσκεψη Ρούμπιο επιβεβαίωσε ότι η Ελλάδα διαθέτει αυξημένη στρατηγική σημασία για τις ΗΠΑ.
Το ζητούμενο πλέον, δεν είναι απλώς να αναγνωρίζεται αυτή η σημασία, αλλά να αξιοποιηθεί με συνέπεια και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Κοντολογίς, για την Ελλάδα, η ενίσχυση του ρόλου της από αξιόπιστος σύμμαχος σε απαραίτητο πολυδιάστατο στρατηγικό εταίρο των ΗΠΑ, δεν συνιστά την ολοκλήρωση της στρατηγικής σχέσης με την Ουάσινγκτον.
Αποτελεί την αφετηρία μιας νέας στρατηγικής πρόκλησης, η οποία συνίσταται στην αξιοποίηση του ενισχυμένου στρατηγικού της ρόλου, με στόχο την περαιτέρω ενδυνάμωση της διεθνούς της θέσης, της αποτρεπτικής της ικανότητας και της διπλωματικής της επιρροής, καθώς και την εδραίωση του ρόλου της ως πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, η Ελλάδα καλείται να ενισχύσει τη συμβολή της στην ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια, στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας και στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, αξιοποιώντας τις νέες δυνατότητες που διαμορφώνει η στρατηγική συνεργασία με τις ΗΠΑ προς όφελος της ελληνικής οικονομίας και των εθνικών συμφερόντων.
Γιατί η πραγματική αξία μιας στρατηγικής σχέσης δεν αποτυπώνεται μόνο στις διακηρύξεις, αλλά κυρίως στα απτά αποτελέσματα που παράγει για τα εθνικά συμφέροντα.
Γράφει ο Δρ. Κωνσταντίνος Π. Μπαλωμένος, Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος