Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Το 2026 το παιχνίδι έχει αλλάξει στα ελληνοτουρκικά, με τη μάχη για τις υποδομές της Ανατολικής Μεσογείου (καλώδια, αγωγοί) να προστίθεται στις παραδοσιακές διαφορές.
- Ο Great Sea Interconnector, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, προχωρά ως ευρωπαϊκό σχέδιο ενεργειακής ασφάλειας, αλλά η Τουρκία απαντά με δικό της υποθαλάσσιο αγωγό προς τα κατεχόμενα.
- Πρόκειται για δύο διαφορετικές γεωπολιτικές αντιλήψεις για την Ανατολική Μεσόγειο, με τον «πόλεμο» να διεξάγεται παράλληλα και στα έγγραφα του ΟΗΕ.
Υπάρχει ένα λάθος στον τρόπο με τον οποίο εξακολουθούμε να βλέπουμε τα ελληνοτουρκικά. Τα αντιμετωπίζουμε σαν να βρισκόμαστε ακόμη στη δεκαετία του ’90: Αιγαίο, 12 μίλια, υφαλοκρηπίδα, «γκρίζες ζώνες», Κύπρος και, όταν η ένταση ανεβαίνει, φρεγάτες και μαχητικά.
Όμως το 2026 το παιχνίδι έχει αλλάξει. Το Αιγαίο παραμένει. Η Κύπρος παραμένει. Η διαφορά για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ παραμένει. Αλλά πάνω σε αυτά προστέθηκε κάτι πολύ σημαντικότερο: η μάχη για τις υποδομές της Ανατολικής Μεσογείου.
Καλώδια, αγωγοί, έρευνες βυθού, NAVTEX, ενεργειακές διασυνδέσεις, θαλάσσιες ζώνες και, φυσικά, στρατιωτική ισχύς. Όλα πλέον συνδέονται. Και ίσως αυτή είναι η σημαντικότερη εξέλιξη των ελληνοτουρκικών σήμερα.
Η Αθήνα και η Άγκυρα συνομιλούν. Διατηρούν ανοικτούς διαύλους. Υπάρχει πολιτικός διάλογος και Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι λύθηκαν οι διαφορές. Σημαίνει ότι, προς το παρόν, επιχειρείται η διαχείρισή τους χωρίς να οδηγηθούν σε ανεξέλεγκτη κρίση.
Την ίδια στιγμή, όμως, ο ανταγωνισμός συνεχίζεται κανονικά στο πεδίο. Και το πεδίο αυτό είναι πλέον πολύ μεγαλύτερο.
Από το Αιγαίο στα καλώδια
Ο Great Sea Interconnector, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και στη συνέχεια Κύπρου–Ισραήλ, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Τυπικά είναι ένα ενεργειακό έργο. Στρατηγικά όμως είναι κάτι πολύ περισσότερο.
Συνδέει την Κύπρο με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα, δημιουργεί ενεργειακό δεσμό Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ και εντάσσεται σ’ ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό σχέδιο ενεργειακής ασφάλειας. Τον Αύγουστο η γαλλική Meridiam μπήκε ως πλειοψηφικός μέτοχος και προχώρησε συμφωνία για τις έρευνες βυθού με τη Nexans.
Η ελληνική κυβέρνηση δηλώνει ότι το έργο θα προχωρήσει σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και ότι δεν απαιτείται τουρκική άδεια. Η Τουρκία, φυσικά, βλέπει τα πράγματα διαφορετικά. Και εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα. Γιατί ένα καλώδιο δεν είναι πλέον απλώς ένα καλώδιο όταν περνά από θαλάσσιες περιοχές στις οποίες δύο κράτη έχουν διαφορετικές αντιλήψεις για τα δικαιώματά τους.
Και η Άγκυρα απαντά με δικό της αγωγό. Προχωρά στην ενεργειακή σύνδεση της ίδιας της Τουρκίας με τα κατεχόμενα. Τον Ιούνιο 2026, υπεγράφη μνημόνιο για υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου περίπου 97 χιλιομέτρων, αμφίδρομης λειτουργίας. Και τώρα, σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, η Άγκυρα προετοιμάζει νέα NAVTEX και έρευνες για τη χάραξή του από το «Oruç Reis», με πιθανή συνοδεία τουρκικών πολεμικών πλοίων.
Εδώ δεν πρέπει να χαθεί η μεγάλη εικόνα. Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία προωθούν έναν ευρωπαϊκό ενεργειακό διάδρομο. Η Τουρκία δημιουργεί έναν δικό της άξονα προς τα κατεχόμενα. Δεν πρόκειται απλώς για δύο διαφορετικά ενεργειακά έργα. Είναι δύο διαφορετικές γεωπολιτικές αντιλήψεις για την Ανατολική Μεσόγειο.
Η μία στηρίζεται στην Κυπριακή Δημοκρατία ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η άλλη επιχειρεί να ενισχύσει την εξάρτηση των κατεχομένων από την Τουρκία. Και αυτό εξηγεί γιατί η εξέλιξη είναι σημαντική πολύ πέρα από την οικονομική της διάσταση.
ΟΗΕ: ο πόλεμος γίνεται και στα έγγραφα
Παράλληλα, υπάρχει ένας λιγότερο θεαματικός αλλά απολύτως κρίσιμος πόλεμος: ο πόλεμος των επιστολών στον ΟΗΕ. Ελλάδα, Τουρκία και Κυπριακή Δημοκρατία καταθέτουν τις θέσεις τους, καταγράφουν τις διαφωνίες τους και επιχειρούν να δημιουργήσουν το διεθνές «αρχείο» πάνω στο οποίο θα στηριχθούν οι μελλοντικές νομικές και διπλωματικές τους κινήσεις.
Στην Κύπρο, η UNFICYP εξακολουθεί να αποτελεί τον διεθνή μηχανισμό παρουσίας του ΟΗΕ, ενώ η προσπάθεια επανεκκίνησης της πολιτικής διαδικασίας παραμένει ανοικτή. Άρα, το Κυπριακό δεν είναι παγωμένο. Είναι σε αναμονή, ενώ ταυτόχρονα δημιουργούνται νέα δεδομένα επί του εδάφους και στη θάλασσα.
*Γράφει ο Δημήτρης Σταθακόπουλος, Δρ Παντείου Πανεπιστημίου, Συνεργάτης του Εργαστηρίου Τουρκικών & Ευρασιατικών Μελετών (ΕΤΕΜ) του Πανεπιστημίου Πειραιά, Νομικός, Οθωμανολόγος – Τουρκολόγος