Νέα διπλωματική ένταση ξέσπασε ανάμεσα στην Πολωνία και την Ουκρανία, με τη Βαρσοβία να κινεί διαδικασίες για την απαγόρευση εισόδου στη χώρα Ουκρανού περιφερειακού συμβούλου, ο οποίος πρότεινε να αφιερωθεί το 2027 στη μνήμη ενός αμφιλεγόμενου διοικητή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Πρόκειται για τον Ρομάν Σούχεβιτς, επικεφαλής του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού (UPA), τις δυνάμεις του οποίου η Πολωνία θεωρεί υπεύθυνες για τη σφαγή περίπου 100.000 Πολωνών αμάχων. Η απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου του Λβιβ προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση της πολωνικής κυβέρνησης, ενώ το ουκρανικό υπουργείο Εξωτερικών προειδοποίησε ότι τέτοιες πρωτοβουλίες υπονομεύουν τις προσπάθειες αποκατάστασης της εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο χωρών.
Σύμφωνα με το TVP World, ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, ανακοίνωσε την Τετάρτη (21/10) ότι υπέγραψε αίτημα για την ένταξη του Σβιατοσλάβ Σερεμέτα, μέλους του Περιφερειακού Συμβουλίου του Λβιβ, στον κατάλογο ανεπιθύμητων αλλοδαπών.
Η κίνηση ακολούθησε την απόφαση του ουκρανικού περιφερειακού συμβουλίου, την Τρίτη (20/10), να εγκρίνει πρόταση του Σερεμέτα για την ανακήρυξη του 2027 ως έτους αφιερωμένου στον Ρομάν Σούχεβιτς.
Η απαγόρευση εισόδου δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, καθώς η τελική απόφαση ανήκει στον επικεφαλής της πολωνικής Υπηρεσίας Αλλοδαπών.
Σικόρσκι: «Έδινε εντολές για εκδίωξη και δολοφονίες Πολωνών»
Ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών καταδίκασε την πρωτοβουλία, συνδέοντας τον Σούχεβιτς με τις μαζικές δολοφονίες Πολωνών αμάχων κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ο Σικόρσκι κατηγόρησε τον Ουκρανό περιφερειακό σύμβουλο ότι συμμετέχει σε αναπαραστάσεις της μεραρχίας Waffen-SS «Γαλικία», μιας μονάδας Ουκρανών εθελοντών που είχε συγκροτηθεί από τη ναζιστική Γερμανία.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι ο Σούχεβιτς είχε εκδώσει εντολές για την «εκδίωξη και δολοφονία Πολωνών».
Η αντίδραση της Βαρσοβίας αντανακλά τη σημασία που εξακολουθεί να έχει η ιστορική μνήμη στις σχέσεις των δύο χωρών, παρά τη στενή συνεργασία τους μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Ο Σερεμέτα, ο οποίος προεδρεύει της επιτροπής Πολιτισμού του Περιφερειακού Συμβουλίου του Λβιβ, υπερασπίστηκε την πρότασή του.
«Αυτή είναι η ιστορία μας, αυτοί είναι οι ήρωές μας και πρέπει να τιμούμε κατάλληλα τη μνήμη τους», δήλωσε.
Η τοποθέτησή του αναδεικνύει τις διαφορετικές προσεγγίσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στην Πολωνία και την Ουκρανία σχετικά με την ιστορική κληρονομιά του ουκρανικού εθνικιστικού κινήματος.
Ουκρανικό ΥΠΕΞ: «Η απόφαση θα έχει τα αντίθετα αποτελέσματα»
Το ουκρανικό υπουργείο Εξωτερικών επιχείρησε να διαχωρίσει την κεντρική κυβέρνηση από την απόφαση που ελήφθη σε περιφερειακό επίπεδο.
Σε ανακοίνωσή του την Τετάρτη, διευκρίνισε ότι η πρωτοβουλία του Περιφερειακού Συμβουλίου του Λβιβ δεν είχε αποτελέσει αντικείμενο διαβούλευσης με την κυβέρνηση στο Κίεβο.
Κατά συνέπεια, δεν είχε προηγηθεί αξιολόγηση των πιθανών επιπτώσεών της στις διμερείς σχέσεις με την Πολωνία.
Το υπουργείο αναγνώρισε ότι η απόφαση κινείται σε αντίθετη κατεύθυνση από τις προσπάθειες βελτίωσης των σχέσεων των δύο χωρών, εκφράζοντας ανησυχία για τις συνέπειές της.
Παράλληλα, κάλεσε την πολωνική κυβέρνηση να αποφύγει βεβιασμένες ενέργειες που θα μπορούσαν να διαταράξουν την πορεία εξομάλυνσης των σχέσεων.
«Καλούμε την πολωνική πλευρά να απέχει από αιφνιδιαστικές ενέργειες που θα μπορούσαν να διαταράξουν την εξομάλυνση των σχέσεων», αναφέρεται στην ανακοίνωση.
Η ουκρανική διπλωματία επανέλαβε επίσης ότι παραμένει διαθέσιμη για την εποικοδομητική επίλυση όλων των προβληματικών ζητημάτων μέσω διπλωματικών διαύλων και σε πνεύμα καλής γειτονίας.
Ποιος ήταν ο Ρομάν Σούχεβιτς – Οι σφαγές στη Βολυνία
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται ο Ρομάν Σούχεβιτς, μία από τις πλέον αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της ουκρανικής ιστορίας του 20ού αιώνα.
Ο Σούχεβιτς ανέλαβε τη διοίκηση του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού (UPA) το 1943, την περίοδο κατά την οποία βρίσκονταν ήδη σε εξέλιξη επιθέσεις εναντίον πολωνικών πληθυσμών στις περιοχές της Βολυνίας και της Ανατολικής Γαλικίας.
Ο UPA πολέμησε για την ουκρανική ανεξαρτησία κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και συνέχισε τη δράση του εναντίον της σοβιετικής εξουσίας μετά το τέλος του πολέμου.
Ωστόσο, η ιστορική κληρονομιά της οργάνωσης παραμένει εξαιρετικά αμφιλεγόμενη λόγω της συμμετοχής μελών και μονάδων της σε μαζικές δολοφονίες αμάχων.
Σύμφωνα με το πολωνικό Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης (IPN), περίπου 100.000 Πολωνοί άμαχοι δολοφονήθηκαν από δυνάμεις του UPA στη Βολυνία και την Ανατολική Γαλικία μεταξύ 1943 και 1945.
Το Ινστιτούτο έχει χαρακτηρίσει τον Σούχεβιτς «αρχιτέκτονα της γενοκτονίας στη Βολυνία».
Η Πολωνία αναγνωρίζει τις συγκεκριμένες σφαγές ως γενοκτονία και θεωρεί ότι η δημόσια απόδοση τιμών στους υπευθύνους τους προσβάλλει τη μνήμη των θυμάτων.
Αντίθετα, πολλοί Ουκρανοί αντιμετωπίζουν την ιστορία του UPA μέσα από το πρίσμα του αγώνα για την ανεξαρτησία της χώρας, εντάσσοντας τα αιματηρά γεγονότα στο ευρύτερο πλαίσιο των συγκρούσεων της εποχής, κατά τις οποίες σημειώθηκαν βιαιοπραγίες τόσο από ουκρανικές όσο και από πολωνικές δυνάμεις.
Οι διαφορετικές αυτές ιστορικές προσεγγίσεις αποτελούν διαχρονική πηγή έντασης στις σχέσεις Βαρσοβίας και Κιέβου.
Πολωνός υπουργός Άμυνας: «Απαράδεκτη η απόφαση του Λβιβ»
Στην αντιπαράθεση παρενέβη και ο υπουργός Άμυνας της Πολωνίας, Βουαντίσλαβ Κοσινιάκ-Καμίς, ο οποίος χαρακτήρισε την απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου του Λβιβ «απαράδεκτη».
«Οι ουκρανικές Αρχές πρέπει να αποστασιοποιηθούν από αυτή τη θέση», δήλωσε, ζητώντας σαφή αντίδραση από την κυβέρνηση του Κιέβου.
Παράλληλα, ο υφυπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας, Μάρτσιν Μποσάτσκι, ανέφερε ότι το σχετικό ψήφισμα είχε πλέον αφαιρεθεί από την ιστοσελίδα του Περιφερειακού Συμβουλίου του Λβιβ.
Δεν διευκρινίστηκε, ωστόσο, εάν η αφαίρεση από την ιστοσελίδα σημαίνει και επίσημη ανάκληση της απόφασης.
Οι πολωνικές αντιδράσεις αποτυπώνουν την αυξανόμενη πίεση προς το Κίεβο να αποστασιοποιηθεί από δημόσιες πρωτοβουλίες που τιμούν πρόσωπα συνδεδεμένα με τις ιστορικές σφαγές Πολωνών αμάχων.
Δεν είναι η πρώτη διπλωματική σύγκρουση για τον UPA
Η νέα διαμάχη έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά προηγούμενων επεισοδίων που έχουν επηρεάσει τις πολωνοουκρανικές σχέσεις.
Τον Μάιο, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι ενέκρινε την απονομή του τιμητικού τίτλου «Ήρωες του UPA» σε ουκρανική στρατιωτική μονάδα.
Η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις στην Πολωνία, όπου η μνήμη των σφαγών της Βολυνίας εξακολουθεί να αποτελεί ιδιαίτερα ευαίσθητο ιστορικό και πολιτικό ζήτημα.
Σύμφωνα με το TVP World, τον Ιούνιο ο Πολωνός πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι προχώρησε στην ανάκληση του Τάγματος του Λευκού Αετού, της ανώτατης κρατικής τιμητικής διάκρισης της Πολωνίας, που είχε απονεμηθεί στον Ζελένσκι, ως αντίδραση στην απόφαση.
Ο Ουκρανός πρόεδρος επέστρεψε τη διάκριση την επόμενη ημέρα. Τα περιστατικά αυτά είχαν ήδη προκαλέσει ένταση ανάμεσα στις δύο κυβερνήσεις, παρά τις προσπάθειες να διατηρηθεί η στρατηγική συνεργασία τους.
Νέα δοκιμασία για τις σχέσεις Βαρσοβίας και Κιέβου
Η Πολωνία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους υποστηρικτές της Ουκρανίας μετά την έναρξη της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής το 2022.
Ωστόσο, οι διαφωνίες για την ιστορική μνήμη και την απόδοση τιμών σε αμφιλεγόμενες προσωπικότητες εξακολουθούν να προκαλούν σοβαρά διπλωματικά προβλήματα.
Η απόφαση του Λβιβ αναζωπυρώνει μια αντιπαράθεση που σχετίζεται με τη συλλογική μνήμη, τις ιστορικές ευθύνες και την αναγνώριση των θυμάτων των εθνοτικών συγκρούσεων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Για τη Βαρσοβία, η δημόσια τιμή προς τον Σούχεβιτς αποτελεί προσβολή απέναντι στους Πολωνούς που δολοφονήθηκαν στη Βολυνία και την Ανατολική Γαλικία.
Για την ουκρανική πλευρά, η πρόκληση είναι να διαχειριστεί τις διαφορετικές αντιλήψεις για το ιστορικό παρελθόν, χωρίς να υπονομεύσει τις σχέσεις με έναν σημαντικό σύμμαχο.
Η αίτηση για την απαγόρευση εισόδου του Σβιατοσλάβ Σερεμέτα στην Πολωνία αποτελεί πλέον το νεότερο επεισόδιο αυτής της αντιπαράθεσης, με τη Βαρσοβία να ζητά σαφή αποστασιοποίηση από την απόφαση του Λβιβ και το Κίεβο να προειδοποιεί ότι οι μονομερείς κινήσεις μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο χωρών.
