Οι «300» πριν από τον Λεωνίδα: Η μάχη της μιας ημέρας με μόλις 3 επιζώντες

Περίπου 66 χρόνια πριν από τις Θερμοπύλες, γύρω στο 546 π.Χ., 300 επίλεκτοι Σπαρτιάτες και 300 Αργείοι συγκρούστηκαν σε μια ολοήμερη μάχη στη Θυρέα με στόχο να αποφευχθεί ένας γενικευμένος πόλεμος. Η εξαιρετικά ισοδύναμη σύγκρουση άφησε μόλις τρεις επιζώντες, τον Σπαρτιάτη Οθρυάδη και τους Αργείους Αλκήνορα και Χρόμιο, προκαλώντας νέα διαφωνία για τον νικητή που οδήγησε τελικά σε σύρραξη των δύο στρατών και επικράτηση της Σπάρτης. Το ιστορικό αποτέλεσμα επηρέασε τα έθιμα των δύο πόλεων, από το κόψιμο των μαλλιών έως τη γιορτή των Γυμνοπαιδιών, ενώ η διεκδίκηση της περιοχής επανήλθε κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο.

300 Μάχη της Θυρέας Σπάρτη Άργος

Τα βασικά σημεία του άρθρου

  • Γύρω στο 546 π.Χ., 300 επίλεκτοι Σπαρτιάτες αναμετρήθηκαν με 300 Αργείους στη μάχη της Θυρέας, μια σύγκρουση διάρκειας μίας ημέρας με μόλις τρεις επιζώντες.
  • Οι δύο πλευρές διεκδίκησαν τη νίκη όμως οδηγήθηκαν σε γενικευμένο πόλεμο, όπου τελικά επικράτησαν οι Σπαρτιάτες.
  • Η έκβαση της μάχης άφησε το αποτύπωμά της στα έθιμα των δύο πόλεων, με τους Σπαρτιάτες να υιοθετούν έκτοτε τα μακριά μαλλιά και τους Αργείους να τα κόβουν.

Συνήθως όταν ακούμε για τους «300 Σπαρτιάτες», το μυαλό πηγαίνει αμέσως στις Θερμοπύλες και στη μάχη εναντίον των Περσών, το 480 π.Χ. Ωστόσο, περίπου 66 χρόνια νωρίτερα, άλλοι 300 Σπαρτιάτες είχαν δώσει μια εξίσου εντυπωσιακή μάχη, αυτή τη φορά απέναντι σε -επίσης- 300 πολεμιστές, από το Άργος. Το πεδίο της σύγκρουσης ήταν ένα μικρό κομμάτι γης στην Πελοπόννησο, η διάρκειά της μόλις μία ημέρα και οι επιζώντες αυτής της σύγκρουσης μόλις τρεις.

Η μάχη της Θυρέας, η οποία τοποθετείται χρονικά γύρω στο 546 π.Χ., αποτελεί μία από τα πιο παράξενα και χαρακτηριστικά γεγονότα της αρχαίας ελληνικής ιστορίας. Μια σύγκρουση που, παρότι άρχισε ως προσπάθεια να αποφευχθεί ένας γενικευμένος πόλεμος, κατέληξε σε σύρραξη ολόκληρων στρατών.

Η μάχη της Θυρέας και η συμφωνία των 600 πολεμιστών

Η αφορμή ήταν η Θυρέα, μια εύφορη περιοχή στα σύνορα της Λακωνίας και της Αργολίδας, την οποία διεκδικούσαν τόσο οι Σπαρτιάτες όσο και οι Αργείοι. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, οι τελευταίοι θεωρούσαν δική τους ολόκληρη την περιοχή δυτικά του ακρωτηρίου Μαλέα, ακόμη και τα Κύθηρα.

Για να αποφευχθεί η αιματοχυσία μεταξύ δύο ολόκληρων στρατών, οι αντίπαλες πλευρές συμφώνησαν σε μια ασυνήθιστη λύση. Να αναμετρηθούν 300 επίλεκτοι πολεμιστές από κάθε πόλη. Η περιοχή θα περνούσε στην κατοχή εκείνου που θα επικρατούσε. Μάλιστα, οι υπόλοιποι στρατιώτες αποσύρθηκαν, ώστε να μην μπορούν να παρέμβουν υπέρ των συμπολιτών τους.

Οι τρεις επιζώντες της μάχης της Θυρέας

Στο πεδίο της μάχης έμειναν μόνο οι 600 άνδρες και η σύγκρουση κράτησε ολόκληρη την ημέρα. Οι δύο ομάδες πολεμιστών αποδείχθηκαν τόσο ισοδύναμες, ώστε μέχρι το βράδυ σχεδόν όλοι οι πολεμιστές είχαν σκοτωθεί.

Όταν η μάχη σταμάτησε, όρθιοι παρέμεναν μόνο τρεις πολεμιστές. Ο Αλκήνωρ και ο Χρόμιος από το Άργος καθώς και ο Σπαρτιάτης Οθρυάδης.

Οι δύο Αργείοι θεώρησαν ότι είχαν νικήσει και έσπευσαν στην πόλη τους ώστε να ανακοινώσουν τη νίκη τους. Αντίθετα, ο Οθρυάδης, παρά τα τραύματά του, δεν εγκατέλειψε το πεδίο. Συγκέντρωσε τα όπλα των νεκρών Αργείων, τα μετέφερε στο σπαρτιατικό στρατόπεδο και επέστρεψε στη θέση του.

Η κίνησή του αυτή θα αποτελούσε την αφορμή για μια νέα διαμάχη γύρω από το ποιος είχε τελικά νικήσει.

Από τη «μονομαχία» στον πόλεμο μεταξύ Σπάρτης και Άργους

Την επόμενη ημέρα έφτασαν στη Θυρέα και οι δύο στρατοί. Καθένας διεκδικούσε τη νίκη, επικαλούμενος διαφορετικά επιχειρήματα.

Οι Αργείοι υποστήριζαν ότι είχαν επικρατήσει, καθώς δύο δικοί τους πολεμιστές είχαν επιζήσει, έναντι μόλις ενός Σπαρτιάτη. Από την άλλη πλευρά, οι Σπαρτιάτες τόνιζαν ότι οι δύο Αργείοι είχαν εγκαταλείψει το πεδίο της μάχης, ενώ ο Οθρυάδης είχε παραμείνει στη θέση του και είχε πάρει τα όπλα των αντιπάλων του.

Η διαφωνία δεν λύθηκε και οι δύο πλευρές συγκρούστηκαν. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, νικήτρια αναδείχθηκε η Σπάρτη, που κράτησε τον έλεγχο της Θυρέας. Ο Ηρόδοτος περιγράφει τη συνέχεια της σύγκρουσης ως εξής: «Τέλος από λόγο σε λόγο ήρθαν στα χέρια, και η μάχη άρχισε· σκοτώθηκαν και από τις δύο μεριές πολλοί, νίκησαν όμως οι Λακεδαιμόνιοι» (Α’ 82, 7).

Η τύχη του Οθρυάδη στις παραδόσεις των δύο πόλεων

Για το τέλος του Οθρυάδη υπάρχουν δύο διαφορετικές παραδόσεις, σύμφωνα με τους αρχαίους ιστορικούς και συγγραφείς. Ο Ηρόδοτος (Ιστορίες Α’ 82) αναφέρει ότι ο Σπαρτιάτης πολεμιστής, σύμφωνα με τα όσα έλεγαν, ντράπηκε να επιστρέψει στη Σπάρτη, αφού όλοι οι σύντροφοί του είχαν σκοτωθεί, και… αυτοκτόνησε. Από την άλλη ο Παυσανίας (Ελλάδος Περιήγησις Β’ 20, 7) μεταφέρει μια διαφορετική εκδοχή, σύμφωνα με την οποία στο θέατρο του Άργους είδε ένα σύμπλεγμα αγαλμάτων που απεικόνιζε τον Αργείο Περίλαο, γιο του Αλκήνορα, να σκοτώνει τον Σπαρτιάτη Οθρυάδη.

Έτσι, ο ίδιος άνθρωπος, ο Οθρυάδης, έμεινε στην παράδοση της Σπάρτης ως ο πολεμιστής που δεν εγκατέλειψε τη θέση του, ενώ στην αργειακή παράδοση εμφανιζόταν ως ο αντίπαλος που τελικά σκοτώθηκε από έναν Αργείο.

Τα μακριά μαλλιά των Σπαρτιατών και η κατάρα των Αργείων

Παράλληλα, η έκβαση της μάχης στη Θυρέα άφησε το αποτύπωμά της και στα έθιμα των δύο πόλεων. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, οι Αργείοι, που μέχρι τότε συνήθιζαν να αφήνουν μακριά μαλλιά, τα έκοψαν μετά την ήττα. Θέσπισαν, δε, έναν νόμο που υπαγόρευε πως κανένας Αργείος δεν θα άφηνε ξανά μακριά μαλλιά και καμία Αργεία δεν θα φορούσε χρυσά κοσμήματα, μέχρι να ανακτήσουν τη Θυρέα.

Οι Σπαρτιάτες, από την άλλη πλευρά, έκαναν ακριβώς το αντίθετο. Μέχρι τότε δεν συνήθιζαν να έχουν μακριά μαλλιά, αλλά μετά τη νίκη τους άρχισαν να τα αφήνουν.

Η Σπάρτη τίμησε επίσης τη νίκη στη γιορτή των Γυμνοπαιδιών. Ο Αθήναιος ο Ναυκρατίτης (Δειπνοσοφισταί ΙΕ’ 678b) αναφέρει τους λεγόμενους «θυρεατικούς» στεφάνους, τους οποίους φορούσαν οι χορηγοί των χορευτικών ομάδων σε ανάμνηση της μάχης.

Η διεκδίκηση της Θυρέας επανήλθε τον 5ο αιώνα π.Χ.

Η διαμάχη για τη Θυρέα συνεχίστηκε και στα επόμενα χρόνια. Το 420 π.Χ., κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για μια νέα συμφωνία ειρήνης στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, οι Αργείοι έθεσαν ξανά στο τραπέζι το ζήτημα της Θυρέας. Σύμφωνα με τον Θουκυδίδη (Ιστορίαι Ε΄ 41), οι όροι της συμφωνίας προέβλεπαν ότι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, Σπάρτη και Άργος θα μπορούσαν να προκαλέσουν η μία την άλλη σε μάχη, προκειμένου να κριθεί η τύχη της αμφισβητούμενης περιοχής. Οι Σπαρτιάτες το θεώρησαν στην αρχή ανόητο, αλλά τελικά δέχτηκαν, επειδή ήθελαν τη φιλία του Άργους.