Ένας ομαδικός τάφος που περιέχει τα λείψανα τουλάχιστον δέκα ατόμων —κάποια διαμελισμένα και άλλα ανέπαφα— ανακαλύφθηκε στα περίχωρα του Κέιμπριτζ από αρχαιολόγους και φοιτητές πανεπιστημίου της πόλης.
Τα άτομα αυτά εκτιμάται ότι ήταν θύματα κάποιας αψιμαχίας ή μαζικής εκτέλεσης στα σύνορα μεταξύ του σαξονικού βασιλείου της Μερκίας και των εδαφών που ήλεγχαν οι Βίκινγκ.
Η τοποθεσία, η οποία ανασκάφηκε κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι του περασμένου έτους στο πλαίσιο εκπαιδευτικής περιόδου του Τμήματος Αρχαιολογίας, χρονολογείται σε μια κρίσιμη περίοδο γύρω στον 9ο αιώνα μ.Χ., μια εποχή αναταραχών και συγκρούσεων στην περιοχή.
Η ακριβής τοποθεσία της ανακάλυψης είναι το Wandlebury Country Park, το οποίο βρίσκεται τρία μίλια νότια του Κέιμπριτζ — μια περιοχή γνωστή για το σύστημα αναχωμάτων και τάφρων που μαρτυρούν την ύπαρξη ενός οχυρού σε λόφο της Εποχής του Σιδήρου, το οποίο χτίστηκε μια χιλιετία πριν από τα γεγονότα που ερευνώνται τώρα.
Η ανακάλυψη στο Wandlebury: Ένας ομαδικός τάφος 1.100 ετών
Τα αρχαία χαρακτηριστικά της τοποθεσίας, που την καθιστούν δημοφιλή προορισμό για σχολικές εκδρομές, θα την καθιστούσαν επίσης γνωστό σημείο συγκέντρωσης κατά την πρώιμη μεσαιωνική περίοδο.
Η Αρχαιολογική Μονάδα του Κέιμπριτζ (CAU), σε συνεργασία με την τοπική φιλανθρωπική οργάνωση Cambridge Past, Present and Future, στην οποία ανήκει η γη, διεξάγει εκπαιδευτικές ανασκαφές στην τοποθεσία εδώ και αρκετά χρόνια, όμως η τωρινή ανακάλυψη ξεπερνά όλες τις προηγούμενες, τόσο σε σημασία όσο και σε αγριότητα.
Ο τάφος, ο οποίος θα μπορούσε να χρονολογηθεί σε μια εποχή που η περιοχή λειτουργούσε ως “συνοριακή ζώνη” στη σύγκρουση μεταξύ του σαξονικού βασιλείου της Μερκίας και του βασιλείου της Ανατολικής Άγγλιας —το τελευταίο κατακτήθηκε από τους Βίκινγκ γύρω στο 870 μ.Χ.— παρουσιάζει μια διάταξη λειψάνων που έχει προβληματίσει τους ερευνητές.
Το Μυστήριο του «Γίγαντα»: Ένας πολεμιστής 2 μέτρων με τρυπανισμένο κρανίο
Στο εσωτερικό βρέθηκαν τέσσερις ακέραιοι σκελετοί, ορισμένοι σε στάσεις που υποδηλώνουν ότι πετάχτηκαν μέσα δεμένοι, μαζί με ένα μείγμα διάσπαρτων οστών: μια συγκέντρωση κρανίων χωρίς σαφή σύνδεση με σώματα και ένας “σωρός από πόδια“, καθώς και μεμονωμένα πλευρά και λεκάνες.
Η αρχική καταμέτρηση, με βάση τον αριθμό των κρανίων, δείχνει τουλάχιστον δέκα άτομα, όλοι σχετικά νεαροί άνδρες, οι οποίοι εναποτέθηκαν στον τάφο χωρίς εμφανή σημάδια φροντίδας.
Ανάμεσα στους πλήρεις σκελετούς ξεχωρίζει αυτός ενός άνδρα ηλικίας μεταξύ 17 και 24 ετών, ο οποίος εν ζωή θα είχε φτάσει σε ύψος περίπου 1,95 μέτρα — ένα εξαιρετικό ανάστημα για μια περίοδο όπου το μέσο ύψος των ανδρών ήταν περίπου 1,68 μέτρα.
Η οστεολογική ανάλυση υποδηλώνει ότι το μεγάλο του μέγεθος μπορεί να οφειλόταν σε μια ιατρική πάθηση που επηρέασε την ανάπτυξή του. Επιπλέον, το συγκεκριμένο άτομο παρουσιάζει μια οβάλ οπή διαμέτρου τριών εκατοστών στην πίσω αριστερή πλευρά του κρανίου του, με σαφή σημάδια επούλωσης του οστού.
Η αρχαία επέμβαση στον εγκέφαλο για τη θεραπεία του όγκου
Πρόκειται για μια περίπτωση τρυπανισμού, μιας αρχαίας χειρουργικής πρακτικής που έχει τεκμηριωθεί σε διάφορους πολιτισμούς, από τον ελληνικό έως τον ρωμαϊκό, και εφαρμοζόταν με σκοπό την ανακούφιση συμπτωμάτων όπως οι ημικρανίες, οι επιληπτικές κρίσεις ή οι ψυχικές διαταραχές.
Η Δρ. Trish Biers, επιμελήτρια των Συλλογών Duckworth στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, όπου μεταφέρθηκαν τα λείψανα για ανάλυση, εξήγησε ότι το άτομο ενδέχεται να είχε έναν όγκο που επηρέαζε την υπόφυσή του, προκαλώντας υπερβολική έκκριση αυξητικών ορμονών — κάτι που είναι εμφανές στα μοναδικά χαρακτηριστικά στις διαφύσεις των μακρών οστών του και σε άλλα μέρη του σκελετού.
Αυτή η πάθηση στον εγκέφαλο θα οδηγούσε σε αυξημένη ενδοκρανιακή πίεση, προκαλώντας πονοκεφάλους που ο τρυπανισμός ίσως επιχείρησε να ανακουφίσει. Μια επιπλοκή που δεν είναι ασυνήθιστη ούτε στα σημερινά κρανιακά τραύματα, πρόσθεσε η Biers.
Το μείγμα από πλήρεις και διαμελισμένους σκελετούς είναι, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, εξαιρετικά ασυνήθιστο ακόμα και για ομαδικό τάφο.
Ενώ ένα άτομο φέρει σημάδια από κόψιμο στην κάτω γνάθο που αποδεικνύουν σαφή αποκεφαλισμό, και μερικά άλλα εμφανίζουν τραύματα συμβατά με μάχη, τα στοιχεία μαζικής βίας δεν επαρκούν για να ισχυριστούμε ότι όλοι ήταν θύματα μιας τακτικής μάχης.
Τα «ανθρώπινα τρόπαια» και οι εκτελέσεις
Ο Δρ. Oscar Aldred της CAU, διευθυντής της εκπαιδευτικής ανασκαφής, πρότεινε την υπόθεση ότι οι θαμμένοι εκεί ίσως είχαν υποστεί σωματική τιμωρία και ότι αυτό θα μπορούσε να συνδέεται με το Wandlebury ως ιερό ή γνωστό σημείο συγκέντρωσης.
Είναι πιθανό ορισμένα από τα αποσυνδεδεμένα μέλη του σώματος να είχαν προηγουμένως εκτεθεί ως τρόπαια, για να περισυλλεγούν αργότερα και να ταφούν μαζί με τα άτομα που εκτελέστηκαν ή σφαγιάστηκαν, σημείωσε ο Aldred.
Ο αρχαιολόγος πρόσθεσε ότι δεν παρατηρούμε πολλά ίχνη από σκόπιμες τομές σε ορισμένα από αυτά τα μέλη, επομένως ενδέχεται να βρίσκονταν σε κατάσταση αποσύνθεσης και κυριολεκτικά να διαλύονταν όταν πετάχτηκαν στον τάφο.
Η σύγκρουση Σαξόνων και Βίκινγκ για το Κέιμπριτζ
Το ιστορικό πλαίσιο του 9ου αιώνα στο Κέιμπριτζσαϊρ είναι ιδιαίτερα ταραγμένο. Στα τέλη του 8ου αιώνα, το Κέιμπριτζ βρισκόταν υπό τον έλεγχο του Όφα, βασιλιά της Μερκίας, αλλά γύρω στο 874–875 μ.Χ., το μισό του Μεγάλου Στρατού των Βίκινγκ δημιούργησε στρατόπεδο κοντά στην πόλη και τη λεηλάτησε.
Στη συνέχεια, η περιοχή ενσωματώθηκε στο βασίλειο των Βίκινγκ στην Ανατολική Άγγλια και παρέμεινε υπό σκανδιναβικό έλεγχο μέχρι τις αρχές του 10ου αιώνα, ως μέρος της συμφωνίας γνωστής ως Danelaw.
Τα πρώτα αποτελέσματα της ραδιοχρονολόγησης ανάγουν ορισμένα από τα οστά του Wandlebury σε αυτή την περίοδο, αν και η απουσία συνοδευτικών αντικειμένων στον τάφο καθιστά απαραίτητες περαιτέρω δοκιμές για να προσδιοριστεί αν τα άτομα ήταν Σάξονες ή Βίκινγκ.
Το Κέιμπριτζσαϊρ ήταν μια συνοριακή ζώνη μεταξύ της Μερκίας και της Ανατολικής Άγγλιας, με συνεχείς πολέμους μεταξύ Σαξόνων και Βίκινγκ που μάχονταν για την περιοχή επί δεκαετίες, υπενθύμισε ο Aldred. Υποψιαζόμαστε ότι ο τάφος μπορεί να σχετίζεται με αυτές τις συγκρούσεις.
Αυτή είναι η πρώτη ανακάλυψη ανθρώπινων λειψάνων στο Wandlebury από το 1976, όταν μια καταιγίδα έριξε ένα δέντρο κοντά στο τρέχον σημείο της ανασκαφής, αποκαλύπτοντας μια ομάδα πέντε σκελετών που επίσης χρονολογούνται στην ίδια περίοδο.
Για τους φοιτητές που συμμετείχαν στην ανασκαφή, η εμπειρία ήταν βαθιά συγκλονιστική. Ο οργανισμός Historic England, ο φορέας που επιβλέπει και διαχειρίζεται την αρχαιολογία σε προστατευόμενα Μνημεία (Scheduled Monuments) όπως το Wandlebury και ο οποίος υποστηρίζει αυτή την ανασκαφή, ανέθεσε μια νέα γεωφυσική έρευνα της περιοχής, με την ελπίδα να αποκαλυφθούν περισσότερες πληροφορίες για το πλαίσιο γύρω από τον λάκκο ταφής.
Αναλύσεις DNA και Ισοτόπων: Η επιστήμη «ξεκλειδώνει» την ταυτότητα των νεκρών
Η ομάδα του Κέιμπριτζ πρόκειται να πραγματοποιήσει εξαντλητικές αναλύσεις οστών τους επόμενους μήνες, συμπεριλαμβανομένων μελετών αρχαίου DNA και ισοτόπων, για να διερευνήσει την κατάσταση της υγείας τους, τους συγγενικούς δεσμούς και την καταγωγή των ατόμων, κάτι που θα βοηθήσει στον οριστικό προσδιορισμό του αν πρόκειται για λείψανα Βίκινγκ.
Οι αρχαιολόγοι θα επιχειρήσουν επίσης την «επανασυναρμολόγηση» των διαμελισμένων οστών για να προσδιορίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τον συνολικό αριθμό των ανθρώπων που πετάχτηκαν στον τάφο, καθώς και τη φύση των μεταθανάτιων διαδικασιών που υπέστησαν.
Η έρευνα υπόσχεται να ρίξει νέο φως σε μια περίοδο της βρετανικής ιστορίας που σημαδεύτηκε από τη βία και τη μετάβαση της εξουσίας, και της οποίας ο απόηχος παρέμεινε θαμμένος στην ήσυχη ύπαιθρο του Κέιμπριτζ για περισσότερους από έντεκα αιώνες.