Την επέτειο απελευθέρωσή της από τα γερμανικά στρατεύματα γιορτάζει σήμερα η Θεσσαλονίκη, με τον κεντρικό Δήμο να τιμά τη συγκεκριμένη ημέρα.
Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στις 30 Οκτωβρίου του 1944, από τους Γερμανούς κατακτητές έγινε από τις αγωνιζόμενες κατά της ξένης κατοχής δυνάμεις της Εθνικής Αντίστασης. Η Θεσσαλονίκη αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση, γιατί, παρά τη συμφωνία της Καζέρτας να παραδοθεί στον Βρετανό αρχιστράτηγο Σκόμπι, όπως στην Αθήνα, η απελευθέρωση έγινε από τον λαϊκό απελευθερωτικό στρατό.
Έτσι παρά την εντολή του Σκόμπι, αλλά και του διοικητή του ΕΛΑΣ Στέφανου Σαράφη, να παραμείνουν οι ανταρτικές δυνάμεις στις παρυφές της πόλης και να περιμένουν την απόβαση των Βρετανών, οι ηγέτες της Ομάδας Μεραρχιών Μακεδονίας του ΕΛΑΣ, ο στρατιωτικός διοικητής υποστράτηγος Ευριπίδης Μπακιρτζής και ο καπετάνιος Μάρκος Βαφειάδης, δεν τήρησαν τη συμφωνία. Το πρωί της 30ης Οκτωβρίου επέτρεψαν την είσοδο στην πόλη στρατιωτικών τμημάτων του ΕΛΑΣ, που ήδη είχαν καταλάβει περιφερειακές συνοικίες της πόλης από τα μέσα Οκτωβρίου, ενώ η διοίκηση των ανταρτικών δυνάμεων είχε εγκατασταθεί στη βίλα Μοσκώφ στην πλατεία Τερψιθέας της πάνω πόλης.
Ανήμερα της 30ής Οκτωβρίου ο Μάρκος Βαφειάδης έστειλε το περίφημο τηλεγράφημα προς το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ, στο οποίο σε αδρές γραμμές έδωσε το κλίμα και τα ανοιχτά θέματα εκείνων των ημερών:
«…Τμήματά μας εισήλθον Θεσσαλονίκη σήμερον 3ην μετά μεσημβρίαν. Λαός Θεσσαλονίκης έξαλλος από ενθουσιασμόν διατρέχει οδούς πόλεως εναγκαλιζόμενος αντάρτες. Εργοστάσια ηλεκτροφωτισμού και μύλος Αλλατίνι κατόπιν επεμβάσεως ΕΛΑΣ διασώθηκαν. Εστία εθνοπροδοτών ΧΑΝ παρέδωσε βαρύν οπλισμόν. Θα αναγκαστεί εις παράδοσιν. Τμήματά μας προσανατολίζονται προς δυτικόν τμήμα πόλεως για χτυπήματα. Γνώμη μας Μπακιρτζής με επιτελείο ομάδας φθάσει εις Θεσσαλονίκην…».
Η αποχώρηση και των τελευταίων Γερμανών στρατιωτικών ολοκληρώθηκε το απόγευμα χωρίς να κινδυνεύσει η πόλη, πέρα από την ανατίναξη μιας προβλήτας του λιμανιού. Με την επέμβαση μελών του ΕΛΑΣ δεν ανατινάχτηκαν οι μύλοι Αλλατίνι και το εργοστάσιο ηλεκτροφωτισμού που είχαν σχεδιάσει να υπονομεύσουν με δυναμίτη οι αποχωρούντες Γερμανοί. Επίσης η χωροφυλακή, που είχε συνεργαστεί με τις δυνάμεις κατοχής, αφοπλίστηκε και κλείστηκε στο μέγαρο της ΧΑΝΘ. Η εξουσία περιήλθε για δεκαπέντε ημέρες περίπου στην εαμική κυριαρχία, ώσπου να εγκατασταθούν οι εκπρόσωποι της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας στην πόλη.
Παρέλαση θριάμβου
Από το μεσημέρι, μόλις εξαφανίστηκε ο κίνδυνος από τους υποχωρούντες Γερμανούς, ο κόσμος, σύμφωνα με το thessmemory.gr, ξεχύθηκε στην πόλη και υποδέχονταν με ενθουσιασμό τους αντάρτες της 11ης μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Σε όλα τα σπίτια υψώθηκαν μεμιάς πολλές σημαίες, ελληνικές, συμμαχικές και κόκκινες. Από τις επιτροπές ετοιμάστηκαν τιμητικές αψίδες και στεφάνια για τους ελευθερωτές. Τα τμήματα του ΕΛΑΣ εισέρχονταν στην παραλιακή λεωφόρο Νίκης και παρήλαυναν μαζί με πολιτικά τμήματα του εφεδρικού ΕΛΑΣ, της ΕΠΟΝ και των αντιστασιακών οργανώσεων του ΕΑΜ επί 2,5 ώρες μέσα σε ένα παραλήρημα αυθόρμητου ενθουσιασμού. Επίκεντρο των πανηγυρισμών ήταν η πλατεία της Αγίας Σοφίας.
Οι εκδηλώσεις
Στον Δήμο Θεσσαλονίκης σήμερα, Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2026 θα πραγματοποιηθούν οι εξής εκδηλώσεις:
- Γενικός Σημαιοστολισμός σε όλο τον Δήμο Θεσσαλονίκης, από τις 8 το πρωί έως τη δύση του ήλιου.
- Φωταγώγηση του Δημοτικού καταστήματος και των λοιπών δημόσιων κτιρίων από τη δύση του ήλιου της ημέρας της εορτής έως τις πρωινές ώρες της επομένης.
- Στις 9.30 π.μ. Δοξολογία στον Ιερό Ναό Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης (Λ. Στρατού και Γ’ Σεπτεμβρίου).
- Στις 10.00 π.μ. Κατάθεση στεφάνων στο Ηρώο της ΑΣΔΗΜ από τους κ.κ.: Εκπρόσωπο της Κυβέρνησης, Εκπρόσωπο του Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων, Αρχηγούς των αναγνωρισμένων από τον κανονισμό της Βουλής Κομμάτων, Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, Δήμαρχο Θεσσαλονίκης, Διαπιστευμένους Προξένους, Στρατηγό Διοικητή ΑΣΔΗΜ, Γενικό Συντονιστή Αστυνομίας Βόρειας Ελλάδας, Γενικό Επιθεωρητή Πυροσβεστικού Σώματος Β. Ελλάδος, Αντιπεριφερειάρχη Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης, Λιμενάρχη Κεντρικού Λιμεναρχείου Θεσσαλονίκης, Εκπροσώπους Ενώσεων, Σωματείων και Συλλόγων, Εκπροσώπους Φορέων και Νομικών Προσώπων που επιθυμούν να τιμήσουν την εκδήλωση.
- Ομιλίες και εκδηλώσεις στα σχολεία σχετικές με τους ηρωικούς αγώνες αντίστασης του Ελληνισμού για την απελευθέρωση της πόλης από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής.