Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Ο Πίτερ Μαξ, ο εμβληματικός καλλιτέχνης που σφράγισε την ψυχεδελική ποπ αρτ των ’60s, πέθανε τη Δευτέρα σε ηλικία 88 ετών, πάσχοντας τα τελευταία χρόνια από προχωρημένη άνοια. Η εκρηκτική του τέχνη αποτύπωσε την αισιοδοξία του κινήματος «Flower Power».
- Τα ελικοειδή, πολύχρωμα σχέδιά του συμπύκνωσαν την αισθητική της εποχής και παρέμειναν δημοφιλή έως και τον 21ο αιώνα. Ωστόσο, οι μέθοδοι παραγωγής του τα τελευταία χρόνια προκάλεσαν αμφισβητήσεις, καθώς φίλοι του ανέφεραν ότι απλώς υπέγραφε έργα που φιλοτεχνούνταν από βοηθούς.
- Παρά τη φωτεινή διάθεση της δουλειάς του, η ζωή του Μαξ σημαδεύτηκε από προκλήσεις, όπως η φυγή του από τη ναζιστική Γερμανία και η ομολογία ενοχής για φορολογική απάτη. Η οικογενειακή του ζωή έγινε επίσης βορρά στα ταμπλόιντ, καταλήγοντας στην αυτοκτονία της δεύτερης συζύγου του.
Ο Πίτερ Μαξ, ο δημιουργός του οποίου η εκρηκτική, ψυχεδελική ποπ αρτ αποτύπωσε την αισιοδοξία του κινήματος «Flower Power» της δεκαετίας του 1960 και κόσμησε από γραμματόσημα μέχρι κρουαζιερόπλοια, πέθανε τη Δευτέρα σε ηλικία 88 ετών, όπως ανακοίνωσε ο γιος του την Τετάρτη.
Παρότι δεν δόθηκε επίσημη αιτία θανάτου, ο καλλιτέχνης υπέφερε τα τελευταία χρόνια από προχωρημένη άνοια.
Παρ’ όλα αυτά, το brand «Peter Max» ανθούσε μέσω της συνεργασίας του με την Park West Galleries, η οποία πουλούσε έργα του σε δημοπρασίες κρουαζιερόπλοιων, με τις εισπράξεις σε ένα μόνο ταξίδι να φτάνουν τα 2 εκατομμύρια δολάρια.
Το 2018, η εταιρεία του ALP Inc. κατέγραψε κέρδη άνω των 30 εκατομμυρίων δολαρίων.
Ωστόσο, οι μέθοδοι παραγωγής προκάλεσαν έντονες αμφισβητήσεις. Φίλοι του ανέφεραν ότι ο Μαξ δεν μπορούσε πλέον να ζωγραφίσει και απλώς υπέγραφε τα έργα, τα οποία φιλοτεχνούνταν σε τεράστιες ποσότητες από βοηθούς.
Την επίβλεψη είχε ο γιος του, Άνταμ Μαξ, ο οποίος απομακρύνθηκε από την επιχείρηση το 2019 από την αδελφή του, Λίμπρα.
Από το «Flower Power» στη μαζική κουλτούρα
Ο Μαξ ξεκίνησε την καριέρα του στη γραφιστική τη δεκαετία του 1960. Τα ελικοειδή, πολύχρωμα και αμέσως αναγνωρίσιμα σχέδιά του συμπύκνωσαν την αισθητική της εποχής.
Χάρη στην παραγωγικότητα και το προσιτό του στυλ, το έργο του παρέμεινε δημοφιλές έως και τον 21ο αιώνα.
Διετέλεσε επίσημος καλλιτέχνης των Ολυμπιακών Αγώνων, του Super Bowl, του Indianapolis 500, του Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου, του World Series και πολλών άλλων διοργανώσεων.
Έργα του αποτυπώθηκαν σε αεροσκάφος Boeing 777 και σε κρουαζιερόπλοιο της Norwegian Cruise Line, ενώ στα πορτρέτα που φιλοτέχνησε περιλαμβάνονται από Αμερικανούς προέδρους μέχρι την Τέιλορ Σουίφτ.
Στην πρώτη του μεγάλη επιτυχία, στα τέλη της δεκαετίας του ’60 και τις αρχές του ’70, οι αφίσες του με λουλούδια, ουράνια τόξα, αστέρια, το σύμπαν και μορφές καρτούν -όλα σε έντονες αποχρώσεις- βρίσκονταν παντού, αποτυπώνοντας την απόλυτη ευφορία της αντικουλτούρας των ’60s.
Οι τοίχοι των φοιτητικών δωματίων ήταν γεμάτοι με αφίσες του, ενώ οικιακά είδη, όπως ρολόγια και κουβέρτες, έφεραν τα σχέδιά του.
Δημιούργησε ακόμη και εξώφυλλα για τον Χρυσό Οδηγό του Μανχάταν (Yellow Pages), ενώ ο ίδιος εμφανίστηκε στο εξώφυλλο του περιοδικού Life το 1969, με το χαρακτηριστικό σκούρο, πυκνό μουστάκι του και ένα πλατύ χαμόγελο.
«Θα θυμόμαστε την εξαιρετική του δημιουργικότητα, τη ζεστασιά του, τη περιέργειά του και τον τρόπο που έβλεπε την ομορφιά και τις δυνατότητες παντού», δήλωσε ο γιος του, Άνταμ Μαξ, στην ανακοίνωση του θανάτου του.
«Η τέχνη του έγινε μέρος της αμερικανικής κουλτούρας, αλλά ο άνθρωπος πίσω από αυτή την τέχνη —ο πατέρας που γνωρίσαμε και αγαπήσαμε— είναι το πρόσωπο που θα μας λείψει περισσότερο».
Η φυγή από τη ναζιστική Γερμανία και τα πρώτα βήματα
Γεννημένος ως Πίτερ Μαξ Φινκελστάιν το 1937 σε μια εβραϊκή οικογένεια στο Βερολίνο, διέφυγε με τους γονείς του από τη ναζιστική Γερμανία για τη Σανγκάη όταν ήταν ακόμη μωρό.
Στη συνέχεια έζησε στο Θιβέτ, το Ισραήλ και το Παρίσι, πριν εγκατασταθεί στη Νέα Υόρκη σε ηλικία 16 ετών.
Όπως είχε αναφέρει σε συνέντευξή του, μέχρι τότε ήταν ήδη «τεράστιος θαυμαστής της αμερικανικής κουλτούρας»: των κόμικς, των ταινιών και «όλης της τζαζ μουσικής».
Σπούδασε στη Νέα Υόρκη στο Art Students League, στη School of Visual Arts και στο Pratt Institute. Το 1961 άνοιξε ένα γραφείο γραφιστικής με φίλους.
Αρχικά ζωγράφιζε ρεαλιστικά, στη συνέχεια πειραματίστηκε με την αφαιρετική τέχνη και τελικά επικεντρώθηκε στην εμπορική γραφιστική. Η εταιρεία Riverside Records του ανέθεσε την πρώτη του δουλειά: τον σχεδιασμό του εξωφύλλου για το άλμπουμ «The Blues Piano Artistry of Meade Lux Lewis» (1962). Το ατμοσφαιρικό του πορτρέτο απέσπασε χρυσό μετάλλιο από τη Society of Illustrators.
Το τολμηρό, μοναδικό του στυλ σημείωσε άμεση επιτυχία σε διαφημιστικές εταιρείες, εκδόσεις, στον εταιρικό κόσμο και την ποπ κουλτούρα. Αυτό οδήγησε σε μια αλματώδη εμπορική δραστηριότητα.
«Το έργο μου πραγματικά, θα έλεγα, σχεδόν αξιοποιήθηκε υπερβολικά», είπε ο ίδιος. «Βρισκόταν σε κούπες, σε σεντόνια, σε φορέματα, σε μεταξωτά, φουλάρια και γραβάτες — 70 σειρές προϊόντων».
Όπως δήλωσε, αυτό που τον «ενοχλούσε» με όλη αυτή την επιτυχία ήταν ότι «δεν ζωγράφιζε πια». Έτσι, σταμάτησε την επιχειρηματική του δραστηριότητα για ένα διάστημα στις αρχές της δεκαετίας του ’70 για να επανασυνδεθεί με την τέχνη του.
Ένα από τα μεγαλύτερα έργα του μετά την επιστροφή του ήταν μια σειρά πορτρέτων του Αγάλματος της Ελευθερίας, τα οποία φιλοτέχνησε στον Λευκό Οίκο έπειτα από πρόσκληση της πρώτης κυρίας, Νάνσι Ρέιγκαν, το 1981.
Περιπέτειες, σκάνδαλα και τραγωδίες
Ο Μαξ ήρθε αντιμέτωπος με διάφορες προκλήσεις στην προσωπική και επαγγελματική του ζωή. Το 1997 ομολόγησε την ενοχή του για φορολογική απάτη, αφού η φορολογική αρχή (IRS) ισχυρίστηκε ότι απέκρυψε εισοδήματα άνω του 1 εκατομμυρίου δολαρίων από τα έργα του.
Αρχικά καταδικάστηκε σε φυλάκιση δύο μηνών, αλλά τελικά του επιτράπηκε να εκτίσει την ποινή σε πρόγραμμα ελεύθερης εργασίας, να καταβάλει τους αναδρομικούς φόρους, πρόστιμο 30.000 δολαρίων και να προσφέρει 800 ώρες κοινωφελούς εργασίας διδάσκοντας Τέχνη σε σχολεία του Χάρλεμ.
Το 2015, η οικογενειακή του ζωή έγινε βορρά στα ταμπλόιντ, σε μια διαμάχη μεταξύ της δεύτερης συζύγου του, Μαίρης Μαξ, και του γιου του, Άνταμ. Ο γιος του και ο δικαστικά διορισμένος κηδεμόνας του ισχυρίστηκαν ότι η Μαίρη είχε εξαντλήσει τα οικονομικά του και τον κακομεταχειριζόταν.
Εκείνη με τη σειρά της υποστήριξε ότι τον κρατούσαν μακριά της παρά τη θέλησή του και ότι της είχαν κλέψει πίνακες. Δημοσιεύματα από τις εμφανίσεις στο δικαστήριο τον περιέγραφαν ως ανήμπορο.
Το 2019, η Μαίρη Μαξ αυτοκτόνησε, δύο εβδομάδες μετά τη δημοσίευση ρεπορτάζ των New York Times που απομάκρυνε το πέπλο από τις δικαστικές διαμάχες για τα έργα του.
«Βλέπω τα πάντα μέσα από μάτια ουράνιου τόξου»
Αυτές οι σκοτεινές υποθέσεις ερχόντουσαν σε πλήρη αντίθεση με τη διαρκώς φωτεινή, χαρούμενη διάθεση που διαπότιζε τη δουλειά του. «Τα χρώματα είναι ισχυρά, μερικές φορές δυνατά, μερικές φορές ωμά και μερικές φορές αρμονικά, αλλά πάντα ισχυρά, και οι εικόνες είναι πάντα με το μέρος της ειρηνικής φύσης», είχε δηλώσει.
«Δεν συζητώ στους πίνακές μου αρνητικά πράγματα, δεν τα έχω στο μυαλό μου και δεν τα αποτυπώνω στους καμβάδες μου».
Σε μια άλλη συνέντευξη, το συνόψισε ως εξής: «Βλέπω τα πάντα μέσα από μάτια ουράνιου τόξου».
Στην αυτοβιογραφία του, «The Universe of Peter Max» (2013), ο ίδιος έγραφε: «Τα θέματα της κοσμικής μου τέχνης ήταν πάντα ευφορικά: σοφοί από τα Ιμαλάια που αιωρούνταν κάτω από μια βροχή λουλουδιών δίπλα σε χιονισμένες βουνοκορφές, πρόσωπα και λουλούδια που εκρήγνυνταν σε μια συμμετρική κοσμική πεταλούδα, καθρεφτιζόμενες λίμνες με καταρράκτες αστεριών και πλανητών, λουλούδια σε διαρκή οργανική ανάπτυξη. Η έμπνευσή μου προερχόταν από το νέο κίνημα νεολαίας στην Αμερική και, ως αντάλλαγμα, μιλούσε απευθείας σε αυτό».
Αν και ορισμένες αναλύσεις της καριέρας του εκφράζουν το παράπονο ότι δεν ελήφθη σοβαρά υπόψη από το καλλιτεχνικό mainstream, στην πραγματικότητα το έργο του έχει παρουσιαστεί σε δεκάδες εκθέσεις μουσείων σε όλο τον κόσμο, ενώ το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης (MoMA) κατέχει επτά έργα του.
Η δημιουργία για το «Yellow Submarine» των Beatles αποδίδεται μερικές φορές λανθασμένα στον Μαξ (ο ίδιος ενίοτε οικειοποιούνταν τα εύσημα), καθώς ο σχεδιασμός του εξωφύλλου του άλμπουμ και της ταινίας ανήκει επίσημα στον εκλιπόντα Χάιντς Έντελμαν.
Ο Μαξ ισχυρίστηκε σε συνέντευξή του το 2012 ότι εκείνος έκανε τον αρχικό σχεδιασμό πριν τον παραδώσει στον Έντελμαν. Ωστόσο, ο ιστότοπος της γκαλερί Park West της Νέας Υόρκης, επίσημου εμπόρου των έργων του, περιέγραψε τη συμμετοχή του στο έργο ως «πρώιμη συμβουλευτική εργασία».
Ο Μαξ ήταν πάντως φίλος με τα μέλη των Beatles και πολλές άλλες διασημότητες, ενώ έδειχνε βαθύ ενδιαφέρον για την πνευματικότητα στην Ανατολή.
Χορτοφάγος και απέχων πλήρως από το αλκοόλ, ο Μαξ διεύρυνε τη συνείδησή του όχι μέσω ουσιών, αλλά μέσω της γιόγκα. Ήταν εκείνος που έφερε στις ΗΠΑ τον Σουάμι Σατσιτανάντα Σαρασουάτι, βοηθώντας τον να διαδώσει τη γιόγκα στη χώρα.
Ο πρώτος του γάμος με την Ελίζαμπεθ Νανς έληξε με διαζύγιο. Εκτός από τον γιο του, αφήνει πίσω του και μια κόρη, τη Λίμπρα Άστρο.
Με πληροφορίες από: Associated Press, New York Times