Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Εμπιστευτικό έγγραφο που περιήλθε στην κατοχή των New York Times αποκαλύπτει ότι η Ρωσία απαιτεί την απόσυρση των δυνάμεων του ΝΑΤΟ στα σύνορα του 1997 ως όρο για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
- Το ρωσικό «non-paper» προβλέπει επίσης την πλήρη διακοπή των δυτικών εξοπλισμών προς το Κίεβο, καθώς και περιορισμούς στη χρήση της βρετανικής και γαλλικής πυρηνικής αποτροπής για την υπεράσπιση άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
- Οι μαξιμαλιστικές αξιώσεις της Μόσχας προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στην Ευρώπη, με τον Πολωνό πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ να προειδοποιεί ότι «η αποδοχή των όρων της Ρωσίας θα σήμαινε άμεση απειλή για την ασφάλεια της Πολωνίας».
Σχεδόν πέντε χρόνια μετά την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία, η Ρωσία επιστρέφει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με το ίδιο ακριβώς τελεσίγραφο που είχε θέσει λίγο πριν ξεσπάσει ο πόλεμος.
Ένα εμπιστευτικό έγγραφο που περιήλθε στην κατοχή των New York Times αποκαλύπτει ότι το Κρεμλίνο απαιτεί την πλήρη αναδιάταξη των δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη, φέρνοντας την ίδια την αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής ασφάλειας στο επίκεντρο του παζαριού για το ουκρανικό.
Επιστροφή στις αξιώσεις του 2021
Δύο μήνες προτού η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία στις αρχές του 2022, είχε διατυπώσει μια σειρά από εκτεταμένες απαιτήσεις, συμπεριλαμβανομένης της αποχώρησης των στρατευμάτων του ΝΑΤΟ στις θέσεις που κατείχαν το 1997, προτού η Δυτική συμμαχία επεκταθεί προς τα ρωσικά σύνορα.
Τώρα, στις κεκλεισμένων των θυρών διαπραγματεύσεις με τους απεσταλμένους του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίκτοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, αυτή την εβδομάδα για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, οι Ρώσοι επανέφεραν αυτή τη στάση -σε ορισμένες περιπτώσεις λέξη προς λέξη- σε μια προσπάθεια να επιτύχουν μια ευρύτερη νίκη έπειτα από πέντε χρόνια και εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς.
Η αδιάλλακτη θέση της Μόσχας αποτυπώθηκε σε ένα έγγραφο που κυκλοφόρησαν Ρώσοι αξιωματούχοι αυτή την εβδομάδα, σύμφωνα με αντίγραφο που εξασφάλισαν οι New York Times από πρόσωπο που συμμετέχει στις συνομιλίες.
Το έγγραφο, η αυθεντικότητα του οποίου επιβεβαιώθηκε από δεύτερο πρόσωπο με γνώση των διαπραγματεύσεων, δείχνει ότι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν ελάχιστα έχει υποχωρήσει από τους βασικούς του στόχους, ύστερα από περισσότερους από 20 μήνες διπλωματικών προσπαθειών της κυβέρνησης Τραμπ για τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Οι ρωσικές απαιτήσεις να αποσύρει το ΝΑΤΟ δυνάμεις από την ανατολική του πτέρυγα στην Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής φέρνουν το ζήτημα της ευρωπαϊκής ασφάλειας στην καρδιά των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία, εξειδικεύοντας τον στόχο πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις του Πούτιν.
Ο Ρώσος ηγέτης επιμένει διαρκώς ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν αυτό που αποκαλεί «βαθύτερα αίτια» του πολέμου -δηλαδή οι εκτεταμένες ενστάσεις της Ρωσίας τόσο έναντι του ΝΑΤΟ όσο και έναντι της Ουκρανίας- προτού σταματήσει τις εχθροπραξίες.
Όπως επισημαίνουν οι NYT, το έγγραφο υπογραμμίζει επίσης πώς τα οικονομικά κίνητρα που έχουν προσφέρει στον Πούτιν οι απεσταλμένοι του Τραμπ, δεν έχουν ακόμη αποσπάσει παραχωρήσεις από τη Μόσχα.
Για τους επικριτές αυτής της προσέγγισης, οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να διευκολύνουν τη μακροχρόνια προσπάθεια του Πούτιν να επιβάλει εκ νέου μια σφαίρα επιρροής σοβιετικού τύπου από την Ευρώπη έως την Κεντρική Ασία.
Η απόφαση της Ρωσίας να υιοθετήσει αυτή τη μαξιμαλιστική θέση έρχεται τη στιγμή που ο Πούτιν ετοιμάζεται να συναντηθεί με τον Τραμπ την επόμενη εβδομάδα στη Σενζέν της Κίνας, στο περιθώριο της ετήσιας συνόδου των οικονομιών της Ασίας-Ειρηνικού (APEC) — μια συνάντηση που θα είναι η δεύτερη μεταξύ των δύο ανδρών κατά τη δεύτερη θητεία του Τραμπ.
Το «μοντέλο» του Ψυχρού Πολέμου
Το ρωσικό έγγραφο, με ημερομηνία 10 Νοεμβρίου, παρέχει νέες λεπτομέρειες για τη σκληρή γραμμή που τήρησε το Κρεμλίνο στις συνομιλίες αυτής της εβδομάδας στο Άμπου Ντάμπι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Ήταν η πρώτη φορά από τον Φεβρουάριο που Αμερικανοί, Ρώσοι και Ουκρανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν όλοι μαζί πρόσωπο με πρόσωπο, και η πρώτη τέτοια συνεδρίαση αφότου η κυβέρνηση Τραμπ ξεκίνησε μια νέα πρωτοβουλία αυτό το φθινόπωρο για να αντιμετωπίσει τις ρωσικές απαιτήσεις περί ευρωπαϊκής ασφάλειας στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία.
Το κείμενο αντιπροσωπεύει την αρχική θέση της Ρωσίας, με Ρώσους αξιωματούχους στις συνομιλίες να αφήνουν να εννοηθεί ότι ο Πούτιν θα μπορούσε ακόμη να επιδείξει ευελιξία, σύμφωνα με τα δύο πρόσωπα που εμπλέκονται στις διαπραγματεύσεις και μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας των συζητήσεων.
Ωστόσο, Ρώσοι αξιωματούχοι στο Άμπου Ντάμπι κατέστησαν σαφές ότι βλέπουν τον Ψυχρό Πόλεμο -και τη σοβιετικής ηγεσίας συμμαχία του Συμφώνου της Βαρσοβίας- ως πρότυπο για το πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί η Ευρώπη μετά το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία.
Τις δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ευρώπη αποτέλεσε το επίκεντρο της αντιπαράθεσης μεταξύ των πυρηνικών υπερδυνάμεων, με την απειλή του πολέμου να πλανάται πάνω από την ήπειρο.
Παρ’ όλα αυτά, οι Ρώσοι υποστήριξαν στο Άμπου Ντάμπι ότι οι διακριτές ζώνες επιρροής ΗΠΑ και ΕΣΣΔ εκείνης της εποχής, καθώς και οι δίαυλοι επικοινωνίας και οι συνεννοήσεις που συνόδευαν εκείνη τη διευθέτηση, στην πραγματικότητα μείωναν τον κίνδυνο σύγκρουσης, σύμφωνα με παριστάμενους στις τοποθετήσεις τους.
Από αμερικανικής πλευράς, αξιωματούχος δήλωσε ότι ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ τόνισαν στους Ρώσους πως πολλά έχουν αλλάξει από τον Δεκέμβριο του 2021, όταν η χώρα τους απαίτησε μια νέα συνθήκη που θα τερμάτιζε το μεγαλύτερο μέρος της στρατιωτικής δραστηριότητας του ΝΑΤΟ στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Οι Αμερικανοί προέτρεψαν τους Ρώσους να κοιτάξουν προς το μέλλον, επισημαίνοντας ότι οι απεσταλμένοι του Τραμπ είναι ανοιχτοί σε νέες προτάσεις από τη Μόσχα που θα περιλαμβάνουν απτά βήματα αποκλιμάκωσης από ρωσικής πλευράς. Εκπρόσωπος του Πούτιν αρνήθηκε να σχολιάσει.
Μετά τη συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι, ο Κούσνερ και ο Γουίτκοφ ταξίδεψαν στη Μόσχα για να συναντηθούν με τον Πούτιν την Πέμπτη. Εκεί, μπροστά στις κάμερες, ο Κούσνερ ανέφερε στον Πούτιν ότι Ρωσία, Ουκρανία, Ευρώπη και ΗΠΑ είχαν ήδη σημειώσει πρόοδο σε ζητήματα «μακροπρόθεσμης ασφάλειας».
Ωστόσο, κεκλεισμένων των θυρών, ο Πούτιν δήλωσε στους Αμερικανούς ότι η ρωσική πρόταση του 2021 για υποχώρηση του ΝΑΤΟ εξακολουθεί να αντικατοπτρίζει «το όραμά μας για τους πυλώνες μιας αδιαίρετης αρχιτεκτονικής ασφαλείας», όπως μετέφερε στους δημοσιογράφους μετά τη συνάντηση ο σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Κρεμλίνου, Γιούρι Ουσακόφ.
Από τη Μόσχα, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι μετέβησαν την Πέμπτη στο Δουβλίνο, όπου ενημέρωσαν τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με τον Κούσνερ να δηλώνει αμέσως μετά ότι «δεν μπορούμε να ολοκληρώσουμε αυτή τη συμφωνία χωρίς οι Ευρωπαίοι να βρίσκονται στο τραπέζι».
Τι προβλέπει αναλυτικά το ρωσικό «non-paper»
Σύμφωνα με τους New York Times, το έγγραφο αυτής της εβδομάδας δεν φέρει υπογραφή — πρόκειται για ένα «non-paper», στη διπλωματική ορολογία, που αποσκοπεί στην ανεπίσημη παρουσίαση των θέσεων της μίας πλευράς.
Απηχώντας τις απαιτήσεις του Δεκεμβρίου 2021, αναφέρει ότι οι χώρες του ΝΑΤΟ πρέπει να αποκλείσουν την περαιτέρω διεύρυνση της συμμαχίας καθώς και «οποιαδήποτε στρατιωτική δραστηριότητα» στην Ουκρανία και αλλού στην «Ανατολική Ευρώπη, στον Νότιο Καύκασο και στην Κεντρική Ασία».
Το έγγραφο δείχνει ότι, αν μη τι άλλο, ο Πούτιν έχει σκληρύνει ακόμη περισσότερο ορισμένες από τις θέσεις του.
Συγκεκριμένα:
Πυρηνική αποτροπή
Το 2021, η Ρωσία ζητούσε από το ΝΑΤΟ να εγκαταλείψει τις ρυθμίσεις «πυρηνικού διαμοιρασμού» που επέτρεπαν στους συμμάχους των ΗΠΑ στην Ευρώπη να επωφελούνται από την προστασία των αμερικανικών πυρηνικών όπλων.
Τώρα, όπως αποκαλύπτει το έγγραφο, η Ρωσία απαιτεί επίσης από τη Γαλλία και τη Βρετανία να αποκλείσουν το ενδεχόμενο χρήσης των δικών τους πυρηνικών όπλων για την προστασία άλλων ευρωπαϊκών χωρών — μια ιδέα που συζητείται ενεργά στην Ευρώπη τον τελευταίο χρόνο, εν μέρει λόγω των ανησυχιών για τη βούληση του Τραμπ να σπεύσει σε βοήθεια του ΝΑΤΟ.
Διακοπή δυτικών εξοπλισμών και ένταξη στην ΕΕ
Το κείμενο επιδιώκει να στραγγαλίσει τη βοήθεια προς το Κίεβο, προβλέποντας τον τερματισμό «της προμήθειας οποιουδήποτε τύπου δυτικών όπλων, στρατιωτικού εξοπλισμού και προϊόντων στην Ουκρανία».
Παράλληλα, αναφέρει ότι η Ρωσία θα ενέκρινε την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση μόνο εάν το Κίεβο δεν συμμετέχει στην κοινή αμυντική πολιτική του μπλοκ.
Επιστροφή στα σύνορα του 1997
Επαναλαμβάνοντας τις απαιτήσεις του 2021, η Μόσχα ζητεί από το ΝΑΤΟ να αποσύρει τα στρατεύματα και τις βάσεις του στα σύνορα της συμμαχίας του 1997, προτού αρχίσει η διεύρυνση προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη — ένα βήμα που θα αποδυνάμωνε δραστικά την αμυντική ικανότητα των πιο ευάλωτων μελών της συμμαχίας, όπως η Πολωνία και οι πρώην σοβιετικές δημοκρατίες της Βαλτικής (Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία).
Οργισμένη αντίδραση Τουσκ και η παρέμβαση του διοικητή του ΝΑΤΟ
Τις τελευταίες ημέρες, καθώς διέρρεαν από το Άμπου Ντάμπι οι σκληρές ρωσικές θέσεις, ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες έσπευσαν να τις απορρίψουν εξαρχής.
Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, δήλωσε την Πέμπτη από το Δουβλίνο ότι «η αποδοχή των όρων της Ρωσίας θα σήμαινε άμεση απειλή για την ασφάλεια της Πολωνίας».
«Είναι σαφές ότι είναι απαράδεκτοι όχι μόνο για την Ουκρανία αλλά, πάνω απ’ όλα, για την Ευρώπη, και ασφαλώς για χώρες όπως η Πολωνία», τόνισε ο Τουσκ.
Στις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι συμμετείχε επίσης ο στρατηγός Άλεξους Γκρίνκεβιτς, ανώτατος Αμερικανός στρατιωτικός διοικητής στην Ευρώπη και Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής Ευρώπης του ΝΑΤΟ (SACEUR).
Σύμφωνα με δύο πρόσωπα που βρίσκονταν στην αίθουσα, ο Γκρίνκεβιτς είχε μια έντονη στιχομυθία με Ρώσους αξιωματούχους κατά τη διάρκεια των διαβουλεύσεων, πιέζοντάς τους να εξηγήσουν ποιες ακριβώς είναι οι ανησυχίες τους στην Ευρώπη.
Ο πλοίαρχος Άρλο Έιμπραχαμσον, εκπρόσωπος του Γκρίνκεβιτς, ανέφερε ότι ο στρατηγός παρέστη στις συνομιλίες υπό την ιδιότητά του ως επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Διοίκησης των ΗΠΑ για να παράσχει στρατιωτικές συμβουλές στην αμερικανική ηγεσία, αρνούμενος ωστόσο να σχολιάσει περαιτέρω λόγω της ευαισθησίας των διαπραγματεύσεων.
Οι αναβιωμένες ρωσικές απαιτήσεις έρχονται καθώς ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ ενέτειναν τους τελευταίους μήνες τις προσπάθειές τους να υλοποιήσουν την υπόσχεση του Τραμπ για τερματισμό του πολέμου, εμβαθύνοντας τις συζητήσεις για πιθανές επιχειρηματικές συμφωνίες με τη Ρωσία και αποδεχόμενοι να ανοίξουν διάλογο για τις πάγιες επιδιώξεις του Πούτιν περί μιας νέας ευρωπαϊκής «αρχιτεκτονικής ασφαλείας».
Μέχρι πρότινος, οι σύμμαχοι της Ουκρανίας δήλωναν διατεθειμένοι να διεξαγάγουν τέτοιες διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία μόνο αφότου εκείνη τερμάτιζε την εισβολή της. Όμως οι συνθήκες έχουν αλλάξει.
Όπως δήλωσε σε συνέντευξή του ο πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου, Λικ Φρίντεν, είναι «φυσικό» για τους Αμερικανούς να συνομιλούν ταυτόχρονα με Ρώσους και Ουκρανούς.
«Αλλά μιλούν επίσης για το μέλλον της Ευρώπης», πρόσθεσε ο Φρίντεν. «Εμείς λέμε: “Λοιπόν, δεν μπορείτε να μιλάτε για το μέλλον της Ευρώπης χωρίς να βρισκόμαστε εμείς στο τραπέζι”».