Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Η συζήτηση στην Τουρκία για ενδεχόμενη συνταγματική αλλαγή που θα επιτρέψει την τρίτη εκλογή του Προέδρου Ερντογάν απαιτεί τουλάχιστον 360 ψήφους στη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση. Το κυβερνητικό στρατόπεδο AK Parti και MHP διαθέτει 326 έδρες, καθιστώντας απαραίτητη τη συναίνεση της αντιπολίτευσης.
- Για την έγκριση της συνταγματικής τροποποίησης λείπουν 34 ψήφοι για να φτάσει τις 360 και 74 για να φτάσει τις 400, ώστε να αποφευχθεί το υποχρεωτικό δημοψήφισμα. Άρα, η λέξη-κλειδί είναι η συναίνεση των τουρκικών κομμάτων.
- Μια σοβαρή εξωτερική κρίση, όπως μια ελληνοτουρκική αντιπαράθεση, θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα ευρύτερο κλίμα «εθνικής ανάγκης», επηρεάζοντας την πολιτική ατμόσφαιρα και την αναζήτηση των απαιτούμενων ψήφων για την συνταγματική αναθεώρηση.
Σε παλαιότερο άρθρο μου στο enikos είχα αναφερθεί σε τυχόν επανεκλογή Ερντογάν μέσω του άρθρου 116 του Τουρκικού Συντάγματος (πρόωρες εκλογές) με αφορμή μείζον εθνικό θέμα πχ τουρκοελληνική ή τουρκοισραηλινή κρίση.
Στο παρόν, θα εξεταστεί η περίπτωση αναθεώρησης του Τουρκικού Συντάγματος ( άρθρο 101) αναφορικά με τον αριθμό των θητειών του Τούρκου Προέδρου απο δυο (2) σε τρεις (3).
Η συζήτηση στην Τουρκία για ενδεχόμενη συνταγματική αλλαγή που θα επιτρέψει την τρίτη εκλογή του Προέδρου, δεν είναι απλώς ένα πολιτικό σενάριο. Έχει συγκεκριμένο συνταγματικό δρόμο και, κυρίως, συγκεκριμένη κοινοβουλευτική αριθμητική.
Ας ξεκινήσουμε με το κρίσιμο άρθρο 175 του τουρκικού Συντάγματος.
Για να κατατεθεί πρόταση συνταγματικής τροποποίησης/ αναθεώρησης, απαιτούνται τουλάχιστον 200 από τους 600 βουλευτές της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης (TBMM), δηλαδή το ένα τρίτο του Σώματος. Για την έγκρισή της απαιτούνται τουλάχιστον 360 ψήφοι, σε μυστική ψηφοφορία.
Με 360 έως 399 ψήφους ενεργοποιείται, κατ’ αρχήν, η διαδικασία δημοψηφίσματος. Με 400 ή περισσότερες ψήφους υπάρχει δυνατότητα να μην οδηγηθεί υποχρεωτικά η τροποποίηση σε δημοψήφισμα, αλλά να γίνει απευθείας, χωρίς όμως να αποκλείεται η παραπομπή της από τον Πρόεδρο.
Άρα, η λέξη-κλειδί είναι μία: Συναίνεση των τουρκικών κομμάτων.
Η αριθμητική της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης/TBMM
Η σημερινή ( 10.09.2026) εικόνα της τουρκικής Βουλής είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Σύμφωνα με την επίσημη κατανομή της TBMM, το AK Parti διαθέτει 280 έδρες, το Yeni Parti 91, το DEM Parti 56, το MHP 46, το CHP 44, το İYİ Parti 27 και το Yeni Yol 20. Υπάρχουν ακόμη 11 ανεξάρτητοι, ενώ τις υπόλοιπες έδρες καταλαμβάνουν μικρότερα κόμματα. Συνολικά, σήμερα εμφανίζονται 592 εν ενεργεία βουλευτές και μένουν 8 έδρες κενές.
Για την υπόθεση της Συνταγματικής τροποποίησης, όμως, οι δύο πρώτοι αριθμοί που πρέπει να κρατήσουμε είναι οι εξής:
AK Parti + MHP = 326 βουλευτές.
Άρα το κυβερνητικό στρατόπεδο χρειάζεται ακόμη 34 ψήφους για να φτάσει τις 360 και 74 για να φτάσει τις 400.
Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και εάν υπάρξει πλήρης κυβερνητική συσπείρωση, η αλλαγή των άρθρων 101( θητείες) και 116 ( πρόωρες εκλογές) δεν μπορεί να γίνει χωρίς ψήφους εκτός του στενού κυβερνητικού συνασπισμού.
Και εδώ αρχίζει η πολιτική ουσία. Το ισχύον άρθρο 101 ορίζει ότι ο Πρόεδρος έχει πενταετή θητεία και ότι το ίδιο πρόσωπο μπορεί να εκλεγεί Πρόεδρος το πολύ δύο φορές.
Μια ενδεχόμενη τροποποίηση θα μπορούσε να αλλάξει τη σχετική φράση από: «Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir» σε:«Bir kimse en fazla üç defa Cumhurbaşkanı seçilebilir»
Δηλαδή:
«Το ίδιο πρόσωπο μπορεί να εκλεγεί Πρόεδρος το πολύ τρεις φορές»
Η αλλαγή αυτή δεν επαναφέρει το κοινοβουλευτικό σύστημα ούτε μεταβάλλει τη βασική αρχιτεκτονική της προεδρικής Δημοκρατίας.
Αλλάζει ένα συγκεκριμένο πράγμα: τον ανώτατο αριθμό των προεδρικών εκλογών στις οποίες μπορεί να εκλεγεί το ίδιο πρόσωπο.
Παράλληλα, θα πρέπει να υπάρξει νομοτεχνική εναρμόνιση του άρθρου 116, ώστε η ειδική δυνατότητα υποψηφιότητας που προβλέπεται όταν η TBMM αποφασίζει ανανέωση των εκλογών κατά τη δεύτερη προεδρική περίοδο να μην οδηγήσει σε ερμηνευτική ασάφεια.
Η λογική πρέπει να είναι σαφής: τρεις εκλογές συνολικά, όχι τρεις θητείες συν μία ( τελικά τέσσερις)
Επομένως, η πραγματική πολιτική διαπραγμάτευση δεν θα γίνει μέσα στο κυβερνών AK Parti.
Θα γίνει με την αντιπολίτευση και κυρίως με κόμματα που διαθέτουν αρκετές έδρες ώστε να συμπληρώσουν τις απαιτούμενες 34 ψήφους.
Ακόμη περισσότερο, για τις 400 ψήφους απαιτείται μια πολύ ευρύτερη συμφωνία.
Εδώ μπορεί να εμφανιστεί ένας παράγοντας που στην τουρκική πολιτική έχει πάντοτε ιδιαίτερη βαρύτητα:
Η εθνική συσπείρωση. Ο παράγοντας «milli birlik ve beraberlik» Εθνική ενότητα και συσπείρωση.
Σε περίπτωση μιας σοβαρής εξωτερικής κρίσης —για παράδειγμα μιας μεγάλης ελληνοτουρκικής κρίσης στο Αιγαίο ή στην Ανατολική Μεσόγειο ή μιας σοβαρής τουρκοϊσραηλινής αντιπαράθεσης— η πολιτική ατμόσφαιρα στην Άγκυρα θα μπορούσε ν’ αλλάξει σημαντικά.
Δεν σημαίνει ότι μια τέτοια κρίση θα οδηγούσε αυτομάτως την αντιπολίτευση να ψηφίσει μια συνταγματική τροποποίηση υπέρ της τρίτης προεδρικής εκλογής.
Θα μπορούσε όμως να δημιουργήσει ένα ευρύτερο κλίμα «εθνικής ανάγκης», μέσα στο οποίο η κυβέρνηση θα επιχειρούσε να παρουσιάσει τη θεσμική συνέχεια και την πολιτική σταθερότητα ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας.
Σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον, κόμματα που υπό κανονικές συνθήκες θα απέρριπταν μια συνταγματική αλλαγή μπορεί να βρεθούν μπροστά σε ένα διαφορετικό πολιτικό δίλημμα:
Αντιπολίτευση στην κυβέρνηση ή εθνική συσπείρωση απέναντι σε μια εξωτερική απειλή;
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην τουρκική πολιτική κουλτούρα.
Βεβαίως, η εξίσωση λειτουργεί και αντίστροφα. Μια εξωτερική κρίση θα μπορούσε να οδηγήσει την αντιπολίτευση να καταγγείλει την προσπάθεια συνταγματικής αλλαγής ως προσπάθεια προσωπικής πολιτικής διαιώνισης και να απαιτήσει ακόμη μεγαλύτερη θεσμική αυστηρότητα.
Επομένως, η κρίση δεν δημιουργεί αυτομάτως τις 34 ή τις 74 ψήφους που λείπουν.
Μπορεί όμως να αλλάξει το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτές οι ψήφοι θα αναζητηθούν.
Εάν μια τέτοια τροποποίηση ψηφιστεί και προβλεφθεί μεταβατικά ότι οι εκλογές του 2018 και του 2023 υπολογίζονται ως η πρώτη και η δεύτερη προεδρική εκλογή αντίστοιχα, τότε η αλλαγή θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μία τρίτη εκλογή το 2028 έως το 2033.
Η μεταβατική διάταξη θα πρέπει να είναι απολύτως σαφής ώστε να μην υπάρξει αμφισβήτηση ως προς τον τρόπο υπολογισμού των προηγούμενων θητειών.
Έτσι, η συνταγματική εξίσωση της Τουρκίας μπορεί να συνοψιστεί σε τρεις αριθμούς:
- 200 ψήφοι για την κατάθεση της πρότασης συνταγματικής αναθεώρησης.
- 360 για την κοινοβουλευτική έγκριση που μπορεί να οδηγήσει σε δημοψήφισμα.
- 400 για την αυξημένη κοινοβουλευτική πλειοψηφία που επιτρέπει, υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 175, να αποφευχθεί το υποχρεωτικό δημοψήφισμα.
Σήμερα το AK Parti και το MHP διαθέτουν μαζί 326 έδρες.
Άρα λείπουν:
- 34 για τις 360 και
- 74 για τις 400.
Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης.
Γιατί η τρίτη προεδρική εκλογή δεν θα κριθεί μόνο από το τι θέλει ο Πρόεδρος ή το AK Parti.
Θα κριθεί από το εάν μπορεί να δημιουργηθεί μια ευρύτερη κοινοβουλευτική συναίνεση.
Και σε μια χώρα όπου η εξωτερική απειλή, πραγματική ή αντιλαμβανόμενη, μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρός μηχανισμός εθνικής συσπείρωσης, δεν μπορεί κανείς να αποκλείσει το ενδεχόμενο η γεωπολιτική να επηρεάσει τελικά και την εσωτερική συνταγματική αριθμητική.
Οι 360 και οι 400 ψήφοι, επομένως, δεν είναι απλώς αριθμοί. Είναι το σημείο όπου η τουρκική γεωπολιτική συναντά την τουρκική συνταγματική πολιτική• γι’ αυτό και θα δημιουργηθεί γεωπολιτική κρίση στο διάστημα, φθινόπωρο 2026 – φθινόπωρο 2027, για να εξυπηρετηθούν τα παραπάνω.
Γράφει ο Δρ. Δημήτρης Σταθακόπουλος