Με την ολοκλήρωση του 18ου και τελευταίου πύργου της Sagrada Familia, η βασιλική της Βαρκελώνης θα εγκαινιαστεί σήμερα, 10 Ιουνίου, κατά την επίσκεψη του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄. Η κατασκευή του αριστουργήματος του Αντόνι Γκαουντί ήταν γεμάτη προκλήσεις από την τοποθέτηση του πρώτου λίθου το 1882. Το μυστήριο γύρω από την τελική ολοκλήρωση του έργου παραμένει ακόμα και σήμερα.
Το μακροβιότερο κατασκευαστικό έργο στη σύγχρονη αρχιτεκτονική πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του. Η ημιτελής εδώ και καιρό βασιλική Sagrada Familia στη Βαρκελώνη θα εγκαινιαστεί παρουσία του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, ο οποίος θα τελέσει Λειτουργία. Η εκδήλωση αυτή συμπίπτει με την εκατονταετηρίδα από τον θάνατο του αρχικού αρχιτέκτονά της, Αντόνι Γκαουντί, και έρχεται 144 χρόνια μετά την τοποθέτηση του πρώτου λίθου.
Δείτε LIVE
Ανάμεσα στις διάσημες φράσεις που αποδίδονται στον Καταλανό δάσκαλο της Αρ Νουβό, έχει παραμείνει μια καυστική παρατήρηση. «Ο πελάτης μου δεν βιάζεται», έλεγε αυτός ο ευσεβής άνθρωπος στους συγχρόνους του όταν τον ρωτούσαν για την ολοκλήρωση του έργου, εξηγώντας παιχνιδιάρικα ότι βρισκόταν σε μια θεϊκή αποστολή.
Μειωμένοι χρόνοι κατασκευής
Αρχικά, ωστόσο, τίποτα δεν υποδήλωνε μια τόσο μεγάλη διάρκεια. Στο τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα, οι τεχνικές κατασκευής καθεδρικών ναών και βασιλικών δεν είχαν καμία σχέση με την μεσαιωνική εποχή, όταν τα οικοδομικά έργα εκτείνονταν σε αρκετούς αιώνες. Μερικές δεκαετίες ήταν τότε αρκετές για την ανέγερση αυτών των επιβλητικών χώρων λατρείας.
Ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Πατρικίου στη Νέα Υόρκη ολοκληρώθηκε το 1878 μετά από 23 χρόνια κατασκευής. Για παράδειγμα, δώδεκα χρόνια μεσολάβησαν μεταξύ της τοποθέτησης του θεμέλιου λίθου της Βασιλικής Notre-Dame de Fourvière στη Λυών και των εγκαινίων της το 1884.
Ο Χοσέ Μαρία Μποκαμπέλα, ο υποστηρικτής του έργου στη Βαρκελώνη, ένας πλούσιος βιβλιοπώλης που πουλούσε καθολικές εκδόσεις, συγκέντρωσε γρήγορα ένα μεγάλο χρηματικό ποσό από ιδιώτες και εμπιστεύτηκε το έργο στον αρχιτέκτονα της επισκοπής, Φρανθίσκο ντε Πάουλα ντελ Βιγιάρ, το 1881.
Οι εργασίες ξεκίνησαν ένα χρόνο αργότερα. Αρχικά, προοριζόταν να είναι ένα νεογοτθικό κτίριο, αλλά η αρχική ιδέα εγκαταλείφθηκε καθώς κρίθηκε πολύ ακριβό και παρουσίαζε πάρα πολλούς τεχνικούς περιορισμούς.
Ο βάναυσος θάνατος του Αντόνι Γκαουντί
Ο Αντόνι Γκαουντί, ανέλαβε το 1883. Ήταν 30 ετών και κάτι και πρότεινε έναν πεντάκλιτο ναό με τρεις προσόψεις και 18 πύργους, αξιοσημείωτα ευάερο και γεμάτο μυστικιστικές αναφορές. Η κατασκευή προχώρησε καλά και μέχρι το 1885 εγκαινιάστηκε το παρεκκλήσι του Αγίου Ιωσήφ στην κρύπτη και τελέστηκε εκεί η πρώτη Λειτουργία.
Ο αρχιτέκτονας ηγήθηκε αυτού του έργου μέχρι το 1914, παράλληλα με άλλα πολιτικά έργα που θα του έφερναν επίσης φήμη, όπως το Πάρκο Γκουέλ. Στη συνέχεια, αποφάσισε να αφιερωθεί αποκλειστικά στη Sagrada Familia, η σιλουέτα της οποίας σταδιακά διαμορφώθηκε.
Ήταν τόσο απορροφημένος στη δουλειά που στις 7 Ιουνίου 1926, ενεπλάκη σε μια τρομερή σύγκρουση με ένα τραμ ενώ διέσχιζε τον δρόμο. Πέθανε τρεις ημέρες αργότερα από τα τραύματά του.
Ο ιστότοπος της Sagrada Familia σημειώνει ότι κατά τη στιγμή του θανάτου του, «η κορυφή του καμπαναριού του Βαρνάβα, που βρίσκεται στο τέλος της πρόσοψης της Γέννησης», μόλις είχε ολοκληρωθεί και ότι «οι άλλοι τρεις πύργοι αυτής της πρόσοψης ήταν υπό κατασκευή και σχεδόν ολοκληρωμένοι».
Ο Καταλανός αρχιτέκτονας είχε αφήσει ένα πλήρες μοντέλο της πρόσοψης της Γέννησης και σχέδια για τις ομάδες του. Δεδομένης της πολυπλοκότητας του έργου, οι ειδικοί αυτού του δασκάλου του μοντερνισμού πιστεύουν ότι υποψιαζόταν ότι το έργο θα ολοκληρωνόταν πολύ μετά τον θάνατό του.
Η Ιζαμπέλ Μορέν Λουτρέλ, επιμελήτρια ιστορικών μνημείων, προσθέτει ότι σημαντικά οικονομικά προβλήματα εμπόδισαν το έργο κατά τη διάρκεια της ζωής του Γκαουντί. «Δεν ήταν δημοφιλής σε όλους τους Βαρκελωνίτες, οι οποίοι ήταν πιο φιλελεύθεροι από αυτόν, κάτι που δεν βοήθησε την κατάσταση όσον αφορά την εξασφάλιση χορηγιών και δωρεών από το κοινό», εξηγεί. Η Sagrada Familia χτίστηκε σε μια εποχή που η Βαρκελώνη βίωνε οικονομική ανάπτυξη αλλά και εκτεταμένη φτώχεια και επαναστατικά κινήματα. Η βασιλική θα μπορούσε να εκληφθεί ως αντιδραστικό σύμβολο.
Το τέλος του εμφυλίου πολέμου
Ο Αντόνι Γκαουντί αντικαταστάθηκε από τον προστατευόμενό του, Ντομένεκ Σουγκράνιες, ο οποίος συνέχισε το έργο του, αλλά το κατασκευαστικό έργο συγκρούστηκε με τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο το 1936. Ομάδες αναρχικών βανδάλισαν τη βασιλική. Μέσα στο χάος, σχέδια που άφησε ο Καταλανός αρχιτέκτονας, φωτογραφίες και έγγραφα εργασίας έγιναν καπνός. Μερικά διασώθηκαν.
Έτσι, στο τέλος του πολέμου και τη νίκη του Φράνκο επί των Ρεπουμπλικανών, η κατασκευή συνεχίστηκε υπό τη διεύθυνση ενός νέου αρχιτέκτονα, του Φραντσέσκ ντε Πάουλα Κιντάνα. Η χρηματοδότηση αυτού του μνημειώδους έργου βασίστηκε σε ιδιωτικές δωρεές και το έργο προχώρησε ανάλογα με τη δημόσια γενναιοδωρία.
Τη δεκαετία του 1950, η γενναιοδωρία ενός Μεξικανού δωρητή ισπανικής καταγωγής επέτρεψε την κατασκευή ενός ανελκυστήρα και μιας πρόσοψης. Με την πάροδο των ετών, εμφανίστηκαν και άλλες προσόψεις και τα πολύχρωμα καμπαναριά που χαρακτηρίζουν το μνημείο της Βαρκελώνης άρχισαν να πολλαπλασιάζονται. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970, υπήρχαν οκτώ από αυτά.
Ενώ η πρωτεύουσα της Καταλονίας μεταμορφωνόταν για να φιλοξενήσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1992 και μετέτρεπε τις βιομηχανικές της ερημιές σε ελκυστικές γειτονιές, επανασυνδέοντας την ακτογραμμή της, το εργοτάξιο της Σαγράδα Φαμίλια γιόρταζε την εκατονταετηρίδα του και παρουσίαζε το πρόσωπο ενός κτιρίου σε αέναη κατασκευή.
Με τον κυρίως ναό εκτεθειμένο στους τέσσερις ανέμους, οι εργάτες ξεκίνησαν στη συνέχεια την κατασκευή τεράστιων πυλώνων για να στηρίξουν έναν κεντρικό θόλο ύψους 170 μέτρων, όπως τον είχε φανταστεί ο Γκαουντί.
Μια λειτουργική βασιλική το 2010
Το κτίριο άρχισε να παίρνει την τελική του μορφή και, με την ανάπτυξη του διεθνούς τουρισμού, έγινε το σύμβολο της Βαρκελώνης. Ο αριθμός των επισκεπτών αυξανόταν σταθερά και τα έσοδα από τις πωλήσεις εισιτηρίων συνέβαλαν στη χρηματοδότηση της κατασκευής και των σχετικών εξόδων. Σήμερα, υποδέχεται 4 έως 5 εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο.
Το 2005, η πρόσοψη της Γέννησης και η κρύπτη εγγράφηκαν στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Ο κεντρικός κυρίως ναός, επενδεδυμένος με κίονες ύψους 60 μέτρων που αντιπροσωπεύουν δέντρα, ολοκληρώθηκε τελικά το 2010.
Ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄ καθαγίασε το κτίριο και το ανακήρυξε μικρή βασιλική, επιτρέποντας την τέλεση λειτουργιών εκεί.
Την επόμενη χρονιά, ένας άνδρας έβαλε φωτιά στο κτίριο, αλλά οι πυροσβέστες έθεσαν υπό έλεγχο τη φωτιά και δεν προκλήθηκαν ζημιές.
Η καθυστέρηση λόγω της πανδημίας
Το κατασκευαστικό έργο υπέστη σημαντική οπισθοδρόμηση κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid-19, με lockdown και δραστική πτώση των εσόδων από τον τουρισμό. Η πλήρης ολοκλήρωση του μνημείου καθυστέρησε αρκετά χρόνια.
Ο Πύργος του Χριστού, το κεντρικό στοιχείο της Sagrada Familia και ο ψηλότερος πύργος του κτιρίου με ύψος 172,5 μέτρα, ολοκληρώθηκε τον περασμένο Φεβρουάριο. Ωστόσο, αυτός ο 18ος και τελευταίος πύργος δεν αποτελεί το τέλος αυτής της περιπέτειας.
Avui hem viscut un dels grans moments en la construcció de la Sagrada Família! 🙌 Ja s’ha col·locat el primer element que forma part de la creu de la torre de Jesucrist: el braç inferior de la creu, de 7,25 metres i un pes de 24 tones.
¡Hoy hemos vivido uno de los grandes… pic.twitter.com/YLfTs3Zpyw
— La Sagrada Família (@sagradafamilia) October 30, 2025
Αβεβαιότητα επικρατεί γύρω από ένα αμφιλεγόμενο έργο για μια σκάλα που θα παρέχει πρόσβαση στο μνημείο μέσω της μελλοντικής κύριας πρόσοψης, κάτι που θα απαιτούσε την κατεδάφιση ορισμένων κτιρίων κατοικιών. Οι κάτοικοι της περιοχής αντιτίθενται σε αυτό. Το δημοτικό συμβούλιο της Βαρκελώνης έχει επίσης λόγο και τα δικαστήρια θα πρέπει να αποφασίσουν.
Σε συνέντευξη που έδωσε στο δημόσιο τηλεοπτικό κανάλι TVE αυτό το Σαββατοκύριακο, ο Jordi Fauli, ο νυν αρχιτέκτονας της Sagrada Familia, πιστεύει ότι ο Antoni Gaudi θα αναγνώριζε τον εαυτό του στο κτίριο, παρόλο που χτίστηκε τις τελευταίες δεκαετίες χρησιμοποιώντας νέες τεχνικές που αγνοήθηκαν από τον δάσκαλο της ισπανικής Art Nouveau.
«Πιστεύω ότι με την πρώτη ματιά, θα αναγνώριζε το έργο του, επειδή είναι πραγματικά δικό του. Σίγουρα θα ήταν ικανοποιημένος και ευγνώμων βλέποντας ότι μια ολόκληρη κοινωνία, ένας λαός και τόσα πολλά άτομα όλα αυτά τα χρόνια κατάφεραν να διατηρήσουν αυτό το κίνητρο και την επιμονή για να συνεχίσουν την κατασκευή», δήλωσε ο Jordi Fauli.
Ωστόσο, εντός της αρχιτεκτονικής κοινότητας, η κριτική φουντώνει ανά περιόδους για αυτό το έργο, το οποίο λέγεται ότι διέφυγε του ελέγχου του δημιουργού του. «Όταν έχεις μηχανικούς από διαφορετικές δεκαετίες του 20ού αιώνα, το ερώτημα είναι εύλογο. Δεν μπόρεσα να λάβω απάντηση από τον Jordi Fauli επί του θέματος», περιγράφει η επιμελήτρια Isabelle Morin Loutrel, η οποία του πήρε συνέντευξη το 2022 κατά τη διάρκεια της έκθεσης του Γκαουντί στο Μουσείο Ορσέ.
Καθώς πλησιάζει η εκατονταετηρίδα από τον θάνατο του Γκαουντί, ο αρχιτέκτονας, σε συνέντευξη που έδωσε στον καταλανικό ραδιοφωνικό σταθμό RAC1 στα τέλη Μαΐου, παραδέχτηκε ότι η κατασκευή δεν θα ολοκληρωθεί για την εκατονταετηρίδα. «Θα πλησιάζουμε στο τέλος, αλλά δεν νομίζω ότι θα ολοκληρωθεί».
Πληροφορίες από: BFMTV και Sagrada Familia
