Πολλοί άνθρωποι έχουν βιώσει την εξής εμπειρία: μόλις ακουμπήσουν το κεφάλι τους στο μαξιλάρι και αποκοιμηθούν, νιώθουν μια έντονη αίσθηση πτώσης, η οποία συνοδεύεται από ένα απότομο «τίναγμα» που τους ξυπνάει απότομα. Αυτό μπορεί να μπορεί να προκαλέσει ταχυπαλμία και αύξηση της αδρεναλίνης, παρόλο που στην πραγματικότητα δεν συμβαίνει τίποτα επικίνδυνο.
Αν και πολλοί θεωρούν αυτές τις εμπειρίες ως παράξενα περιστατικά που δεν χρήζουν περαιτέρω εξέτασης, στην πραγματικότητα έχουν πολλά να μας διδάξουν. Αποκαλύπτουν πώς το σώμα επεξεργάζεται τη μετάβαση από την εγρήγορση στον ύπνο και φέρνουν στο φως κρυμμένα νευρολογικά αντανακλαστικά που ενεργοποιούνται στα πρώτα στάδια του ύπνου.
Τι είναι οι υπναγωγικοί σπασμοί και πόσο συχνοί συμβαίνουν
Οι υπνικοί ή υπναγωγικοί σπασμοί (hypnic jerks), συμβαίνουν όταν κάποιος βιώνει ακούσιες μυϊκές συσπάσεις κατά τη μετάβαση του σώματος στον ύπνο. Σύμφωνα με τον Dr. Myro Figura, πιστοποιημένο αναισθησιολόγο στο Λος Άντζελες, ο εγκέφαλος μπορεί να παρερμηνεύσει τη φυσική χαλάρωση των μυών ως αίσθηση πτώσης.
Στη συνέχεια, ο εγκέφαλος στέλνει μια φυσική απόκριση για να «κρατήσει» το σώμα που πέφτει. Οι υπναγωγικοί σπασμοί είναι ένας τύπος μυοκλονίας ύπνου, ένας ιατρικός όρος που αναφέρεται σε σύντομες κινήσεις των μυών κατά τη διάρκεια του ύπνου. Ακόμη και ένας απλός σπασμός, όπως ο λόξυγκας, αποτελεί μορφή μυοκλονίας.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Sleep Medicine το 2016 αποκάλυψε ότι το 60% έως 70% των ανθρώπων βιώνουν υπναγωγικούς σπασμούς. Αν και τρομακτικοί, οι υπναγωγικοί σπασμοί είναι καλοήθεις. Εμφανίζονται συχνότερα όταν το άτομο βρίσκεται σε ελαφρύ ύπνο.
Γιατί ο εγκέφαλος προκαλεί υπνικούς σπασμούς
Ο εγκέφαλος περνά από μια περίπλοκη διαδικασία καθώς μεταβαίνει από την εγρήγορση στον ύπνο. Κατά τη διάρκεια αυτής της μετάβασης, το νευρικό σύστημα του σώματος χαλαρώνει σταδιακά, γεγονός που μερικές φορές οδηγεί σε ξαφνικές μυϊκές συσπάσεις λόγω ακανόνιστων σημάτων. Στην πραγματικότητα, το σώμα χαλαρώνει πιο γρήγορα από όσο μπορεί να επεξεργαστεί ο εγκέφαλος, με αποτέλεσμα να δημιουργείται η αίσθηση ότι πέφτουμε.
Παράγοντες που αυξάνουν τη συχνότητα των σπασμών
Οι παρακάτω παράγοντες ενδέχεται να αυξήσουν τον αριθμό των επεισοδίων:
- Ακανόνιστο πρόγραμμα ύπνου: Η έλλειψη σταθερότητας αποσυντονίζει τον οργανισμό.
- Jet Lag ή εργασία σε βάρδιες: Η απότομη αλλαγή ωραρίου επηρεάζει την ετοιμότητα του εγκεφάλου.
- Διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού: Η απορρύθμιση του εσωτερικού μας ρολογιού.
- Υψηλή πνευματική εγρήγορση πριν τον ύπνο: Όταν ο εγκέφαλος παραμένει «σε λειτουργία» ενώ το σώμα προσπαθεί να κοιμηθεί.
Αυτές οι καταστάσεις καθιστούν το νευρικό σύστημα πιο ευαίσθητο και μπορούν να επιδεινώσουν τους υπνικούς σπασμούς.
Φυσικοί και συναισθηματικοί παράγοντες
Αν και οι υπνικοί σπασμοί είναι ένα φυσιολογικό φαινόμενο, ορισμένες σωματικές και ψυχολογικές συνθήκες τείνουν να τους πυροδοτούν συχνότερα:
- Στρες: Το σώμα παράγει υπερβολική ποσότητα κορτιζόλης (η ορμόνη του στρες), η οποία κρατά το νευρικό σύστημα σε διέγερση.
- Κόπωση: Η υπερβολική εξάντληση προδιαθέτει τον εγκέφαλο σε «στιγμιαία λάθη» (brain hiccups) κατά τη διάρκεια της αποκοίμησης.
- Καφεΐνη και νικοτίνη: Αυτές οι διεγερτικές ουσίες εμποδίζουν τη φυσιολογική χαλάρωση του νευρικού συστήματος.
- Άγχος ή έντονη πνευματική δραστηριότητα: Η υπερβολική σκέψη τη νύχτα μπορεί να προκαλέσει ξαφνικά αντανακλαστικά στον εγκέφαλο.
Παρόλο που οι αιτίες αυτές δεν καθιστούν τους υπνικούς σπασμούς επικίνδυνους, μπορούν να αυξήσουν τη συχνότητα ή την έντασή τους, ειδικά σε ενήλικες που αντιμετωπίζουν προβλήματα πόνου ή χρόνιας δυσφορίας.
Πότε οι υπνικοί σπασμοί υποδηλώνουν πρόβλημα
Εάν τα συμπτώματα των υπνικών σπασμών (hypnic jerks) εμφανίζονται συχνά ή είναι έντονα, ενδέχεται να οφείλονται στο άγχος της καθημερινότητας. Ορισμένες φορές, η κατάσταση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε αϋπνία έναρξης ύπνου, καθώς το άτομο αισθάνεται κουρασμένο παρά το γεγονός ότι κοιμήθηκε. Συνήθως, οι νεαροί ενήλικες έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίσουν συμπτώματα υπνικών σπασμών σε σύγκριση με τα παιδιά.
Οι ειδικοί συνιστούν να δώσετε προσοχή εάν τα επεισόδια:
- Συμβαίνουν κάθε βράδυ ή πολλές φορές κατά τη διάρκεια της νύχτας.
- Προκαλούν δυσκολία στον ύπνο.
- Συνδυάζονται με υψηλά επίπεδα στρες ή κακή ποιότητα ύπνου.
- Η αναγνώριση αυτών των μοτίβων μπορεί να βοηθήσει στην έγκαιρη λήψη προληπτικών μέτρων, προτού η διαταραχή του ύπνου γίνει χρόνια.
Πώς να μειώσετε τους υπνικούς σπασμούς
Αν και δεν υπάρχει εγγυημένη μέθοδος για την πλήρη εξάλειψη των υπνικών σπασμών, η σωστή υγιεινή του ύπνου και ορισμένες αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να μειώσουν τη συχνότητα και την έντασή τους.
- Διατηρήστε ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου: Πηγαίνετε για ύπνο και ξυπνάτε την ίδια ώρα καθημερινά.
- Περιορίστε την καφεΐνη και τη νικοτίνη: Ειδικά κατά τις απογευματινές και βραδινές ώρες.
- Διαχειριστείτε το άγχος: Εφαρμόστε τεχνικές χαλάρωσης, όπως ο διαλογισμός, οι διατάσεις ή οι βαθιές αναπνοές.
- Δημιουργήστε μια ρουτίνα χαλάρωσης πριν τον ύπνο: Χαμηλώστε τα φώτα, ακούστε απαλή μουσική ή κάντε ήπια γιόγκα για να δώσετε σήμα στο σώμα σας ότι είναι ώρα για ξεκούραση.
- Αποφύγετε την υπερδιέγερση: Μειώστε τη χρήση οθονών, τα έντονα φώτα και την έντονη πνευματική δραστηριότητα πριν την κατάκλιση.
Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι συνήθειες βοηθούν το σώμα να μεταβαίνει ομαλά στον ύπνο, μειώνοντας την πιθανότητα απότομων τινάξεων και προάγοντας έναν πιο ήρεμο και αναζωογονητικό ύπνο.