Ύστερα από δύο δεκαετίες έντονης επιστημονικής συζήτησης, οι ερευνητές έχουν τελικά οριστικές αποδείξεις ότι ο κρατήρας Silverpit, μια θαμμένη δομή στη Βόρεια Θάλασσα, δημιουργήθηκε από πρόσκρουση αστεροειδούς πριν από περίπου 40 εκατομμύρια χρόνια.
Ο κρατήρας ανακαλύφθηκε το 2002 σχεδόν 129 χιλιόμετρα ανοιχτά της ακτής του Γιορκσάιρ, έχει διάμετρο 3 χιλιομέτρων και βρίσκεται περίπου 700 μέτρα κάτω από τον βυθό της θάλασσας. Το κυκλικό του σχήμα και η κεντρική κορυφή του, μοιάζουν να είναι τα χαρακτηριστικά μιας κοσμικής πρόσκρουσης – η απουσία ωστόσο, αδιάσειστων στοιχείων είχε οδηγήσει σε εναλλακτικές εξηγήσεις. Για παράδειγμα, υπήρχαν θεωρίες που έλεγαν πως ότι η μετακίνηση υπόγειων αλατωρυχείων ή η αρχαία ηφαιστειακή δραστηριότητα θα μπορούσαν να ευθύνονται για τη δομή.
Μία ομάδα με επικεφαλής τον Uisdean Nicholson από το πανεπιστήμιο Heriot-Watt στη Σκωτία, έλυσε επιτέλους το μυστήριο. Αξιοποιώντας τρισδιάστατη σεισμική απεικόνιση και δείγματα γεώτρησης από μία πετρελαιοπηγή της δεκαετίας του 1980, οι ερευνητές συνέθεσαν την πιο καθαρή εικόνα μέχρι σήμερα του κρατήρα, επιβεβαιώνοντας την προέλευσή του από πρόσκρουση αστεροειδούς.
Η χρησιμότητα της μελέτης
«Ο Silverpit είναι σπάνιος και εξαιρετικά διατηρημένος κρατήρας πρόσκρουσης υπερυψηλής ταχύτητας», εξήγησε σε δήλωσή του ο Nicholson. «Μπορούμε ν’ αξιοποιήσουμε τα ευρήματα αυτά, για να καταλάβουμε πώς οι προσκρούσεις αστεροειδών έχουν διαμορφώσει τον πλανήτη μας στη διάρκεια της ιστορίας, όπως και για να προβλέψουμε τι θα μπορούσε να συμβεί στην πιθανότητα πρόσκρουσης με αστεροειδή στο μέλλον»
Τα νέα σεισμικά δεδομένα, προσφέρουν μια “άνευ προηγουμένου ματιά” στη δομή, αποκαλύπτοντας «αλάνθαστα χαρακτηριστικά πρόσκρουσης, ανάμεσα στα οποία μια κεντρική ανύψωση, μια περιμετρική τάφρο, ζώνες θραυσμάτων πετρωμάτων και μικρότερους, δευτερογενείς κρατήρες που διαμορφώθηκαν από την πτώση των συντριμμιών», αναφέρει η μελέτη.
Το μοτίβο των ρηγμάτων γύρω από τον κρατήρα — με βράχους να έχουν απομακρυνθεί από τη δυτική πλευρά και να έχουν συμπιεστεί στην ανατολική — υποδεικνύει ότι ο αστεροειδής χτύπησε από τα δυτικά με μικρή γωνία, λένε οι ερευνητές.
Οι μικροσκοπικές αναλύσεις δειγμάτων τρυπανιών ήταν το αποδεικτικό στοιχείο: σπάνιοι κόκκοι χαλαζία και άστριου με μικροσκοπικές ουλές που σχηματίζονται μόνο υπό τις ακραίες πιέσεις μιας υπερταχύτατης πρόσκρουσης και όχι από κάποια διαδικασία που συνδέεται με τη Γη.
«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που τ’ ανακαλύψαμε , σαν να βρήκαμε ψύλλο στ’ άχυρα» σχολίασε ο Nicholson στη δήλωσή του. «Αυτά αποδεικνύουν την υπόθεση του κρατήρα πρόσκρουσης πέρα από κάθε αμφιβολία, γιατί έχουν μια σύστασή που μπορεί να δημιουργηθεί μόνο από ακραίες πιέσεις πρόσκρουσης.»
Υπολογιστικά μοντέλα που έχουν δημιουργηθεί βάσει στοιχείων, μαρτυρούν ότι, το αντικείμενο που προκάλεσε την πρόσκρουση ήταν ένας αστεροειδής περίπου 160 μέτρων σε διάμετρο — περίπου το μήκος ενάμιση γηπέδου ποδοσφαίρου — που ταξίδευε με ταχύτητα πάνω από 15 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο. Η πρόσκρουση εκτίναξε έναν στύλο βράχου και θαλασσινού νερού ύψους 1,5 χιλιόμετρου πριν καταρρεύσει σε ένα τσουνάμι ύψους άνω των 100 μέτρων.
Ακόμη, το σεισμικό αρχείο δείχνει ότι αυτό συνέβη στη διάρκεια του μέσου Ηώκαινου, μεταξύ 43 και 46 εκατομμυρίων χρόνων στο παρελθόν.
Η συζήτηση για την προέλευση του κρατήρα, κορυφώθηκε το 2009, σε μια συνάντηση της Γεωλογικής Εταιρείας του Λονδίνου, όπου, η πλειοψηφία των γεωλόγων ψήφισε υπέρ της μη πρόσκρουσης ως προς την προέλευσή του.
«Για πολλούς, αυτό ήταν το τελικό συμπέρασμα», σχολίασε ο Nicholson σε μια ξεχωριστή ανάρτηση στην πλατφόρμα “Behind the Paper” της Springer Nature, όπου οι ερευνητές αφηγούνται το παρασκήνιο της έρευνάς τους. «Πρέπει να παραδεχτώ ότι είχα πιστέψει στην επικρατούσα άποψη ότι η δομή είχε μια πολύ πιο ταπεινή προέλευση και ότι τα στοιχεία ήταν εναντίον της».
Δύο δεκαετίες μετά την ανακάλυψη του Silverpit, ο Nicholson και οι συνεργάτες του επανέφεραν την αντιπαράθεση σχεδόν τυχαία. Το 2022, αμέσως μετά την ανακάλυψη του κρατήρα Nadir κοντά στη Δυτική Αφρική, η ομάδα δέχτηκε την παρότρυνση ενός συναδέλφου τους από την Μεταβατική Αρχή της Βόρειας Θάλασσας, ώστε να ξαναμελετήσουν τον Silverpit, σύμφωνα με την ανάρτηση.
Μελετώντας παλιά σεισμικά αρχεία και νέα δεδομένα από υψηλής ανάλυσης έρευνες, δείγματα γεώτρησης και προσομοιώσεις πρόσκρουσης, η ομάδα βρήκε συγκλίνουσες αποδείξεις ότι ο Silverpit δημιουργήθηκε από μια βίαιη πρόσκρουση αστεροειδούς και όχι από συνηθισμένα γεωλογικά φαινόμενα.
«Πάντα θεωρούσα ότι η υπόθεση της πρόσκρουσης ήταν η πιο απλή εξήγηση και η πιο συνεπής με τις παρατηρήσεις», δήλωσε ένας από τους συγγραφείς, ο Gareth Collins, καθηγητής πλανητικής επιστήμης στο Imperial College London. «Είναι πολύ ικανοποιητικό που τελικά βρήκαμε την ‘χρυσή λύση’».
Η ασυνήθιστη διατήρηση του κρατήρα, συμπεριλαμβανομένης της επίπεδης κορυφής με κοιλώματα στο κεντρικό ανυψωμένο τμήμα που μπορεί να καταγράφει έντονες χημικές αντιδράσεις αμέσως μετά την πρόσκρουση, τον καθιστά ιδιαίτερα πολύτιμο για την επιστήμη, αναφέρουν οι ερευνητές.
Οι κρατήρες πρόσκρουσης είναι εξαιρετικά σπάνιοι στη Γη, όπου η διάβρωση και η τεκτονική δραστηριότητα σβήνουν τα περισσότερα ίχνη με την πάροδο του χρόνου. Υπάρχουν λιγότεροι από 250 επιβεβαιωμένα σημεία παγκοσμίως και μόνο περίπου 33 έχουν ταυτοποιηθεί κάτω από τους ωκεανούς.
Η επιβεβαίωση αυτή τοποθετεί τον Silverpit δίπλα στον κρατήρα Chicxulub στο Μεξικό, που σχετίζεται με την εξαφάνιση των δεινοσαύρων — και στον πρόσφατα ταυτοποιημένο κρατήρα Nadir, ανοικτά της δυτικής Αφρικής.
«Αυτή η εξαιρετικά καλά διατηρημένη δομή μπορεί να συνεχίσει να παρέχει σημαντικές πληροφορίες για το τι συνέβη κατά τη διάρκεια αυτού του συγκεκριμένου γεγονότος», έγραψε ο Nicholson στην ανάρτηση του Behind the Paper, «αλλά και για το τι θα μπορούσε να συμβεί αν ένα παρόμοιο γεγονός συνέβαινε στο μέλλον».
