Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει για τα καλά στην καθημερινότητα των Ενόπλων Δυνάμεων, με ολοένα και περισσότερες χώρες να επενδύουν στην υιοθέτηση τεχνολογιών, όχι μόνο για να αυξήσουν την επιβίωση του σύγχρονου μαχητή, αλλά και για την υποστήριξη των αμυντικών συστημάτων, προβλέποντας ακόμη και βλάβες πριν αυτές συμβούν.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) στον αμερικανικό στρατό δεν είναι πλέον ένα σενάριο του μέλλοντος, αλλά μια καθημερινή πραγματικότητα που μεταμορφώνει τον τρόπο διεξαγωγής των επιχειρήσεων.
Οι κύριοι τομείς εφαρμογής της, όπως διαμορφώνονται το 2026, χωρίζονται στις παρακάτω βασικές κατηγορίες:
- Λήψη Αποφάσεων και Διαχείριση Πεδίου (Command & Control): Η AI χρησιμοποιείται για την επίτευξη αυτού που ονομάζεται «Decision Dominance» (Κυριαρχία στη Λήψη Αποφάσεων).
- Ανάλυση Δεδομένων: Συστήματα επεξεργάζονται τεράστιους όγκους πληροφοριών από δορυφόρους, drones και αισθητήρες σε πραγματικό χρόνο, για να προσφέρουν στους διοικητές μια καθαρή εικόνα της κατάστασης.
- Project Maven: Ένα από τα πιο γνωστά προγράμματα που χρησιμοποιεί αλγορίθμους για την αυτόματη αναγνώριση εχθρικού προσωπικού και εξοπλισμού από εικόνες βίντεο.
Ο αμερικανικός στρατός επενδύει μαζικά σε πλατφόρμες που λειτουργούν χωρίς άμεσο ανθρώπινο έλεγχο.
Από σμήνη drones (swarms) που συνεργάζονται μεταξύ τους, μέχρι επίγεια ρομπότ («ρομποτικοί ημίονοι») για τη μεταφορά εφοδίων σε δύσβατα εδάφη. Το Πρόγραμμα Replicator αποτελεί μια πρωτοβουλία για την ταχεία παραγωγή χιλιάδων φθηνών, αυτόνομων συστημάτων που μπορούν να επιχειρούν σε αμφισβητούμενα περιβάλλοντα.
Ίσως, όμως, ο τομέας με τη μεγαλύτερη άμεση επίδραση στην ετοιμότητα είναι αυτός της Προληπτικής Συντήρησης και των Logistics. Η AI αναλύει δεδομένα από κινητήρες (π.χ. ελικοπτέρων Black Hawk) για να προβλέψει πότε θα παρουσιαστεί βλάβη πριν αυτή συμβεί, μειώνοντας το κόστος και τον κίνδυνο ατυχημάτων.
Σε ό,τι αφορά τη βελτιστοποίηση της Εφοδιαστικής Αλυσίδας, χρησιμοποιείται στη διαχείριση των αποθεμάτων και της διανομής καυσίμων και πυρομαχικών με απόλυτη ακρίβεια.
Ξεχωριστή είναι η εφαρμογή στην Κυβερνοάμυνα και στις Πληροφοριακές Επιχειρήσεις, με έμφαση στην Αυτόματη Ανίχνευση Απειλών.
Συστήματα AI εντοπίζουν και εξουδετερώνουν κυβερνοεπιθέσεις σε στρατιωτικά δίκτυα ταχύτερα από οποιονδήποτε άνθρωπο.
Σε συνδυασμό με την Ανάλυση Πληροφοριών (ISR), γίνεται «έξυπνη» επεξεργασία δεδομένων από το διαδίκτυο και τα κοινωνικά δίκτυα για τον εντοπισμό τάσεων ή προπαγάνδας από αντιπάλους.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δίνει λύσεις και στη Στρατιωτική Ιατρική, με έμφαση στην παροχή βοηθειών επί του πεδίου. Έχουν γίνει δοκιμές αυτόνομων – μη επανδρωμένων οχημάτων για τη μεταφορά τραυματιών από την πρώτη γραμμή, χωρίς να κινδυνεύει επιπλέον προσωπικό.
Αναπτύσσονται και δοκιμάζονται εργαλεία AI που βοηθούν τους νοσηλευτές μάχης να παίρνουν κρίσιμες ιατρικές αποφάσεις (triage) σε περιβάλλοντα υψηλού στρες.
Ωστόσο, παρά την πρόοδο, το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ (DoD) διατηρεί αυστηρούς κανόνες δεοντολογίας, τονίζοντας ότι ο άνθρωπος παραμένει πάντα «στο επίκεντρο» (in the loop) για αποφάσεις που αφορούν τη χρήση θανατηφόρας βίας.
Ειδικά σε ό,τι αφορά τη «Θεσμική Θωράκιση», η Ελλάδα πρωτοστατεί διεθνώς (π.χ. στον ΟΗΕ) για την υπεύθυνη χρήση της AI στον στρατό, διασφαλίζοντας ότι η τεχνολογία θα λειτουργεί ως «πολλαπλασιαστής ισχύος», αλλά πάντα υπό τον τελικό έλεγχο του ανθρώπου, ειδικά σε θέματα χρήσης βίας.
Σε ό,τι αφορά τις Ένοπλες Δυνάμεις, η προσέγγιση της Ελλάδας κινείται σε δύο άξονες: την ενσωμάτωση έτοιμων συστημάτων από το εξωτερικό και την εγχώρια ανάπτυξη μέσω του νέου Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ).
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ήδη χρησιμοποιείται σε αμυντικά συστήματα των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας μας, με πιο χαρακτηριστικό το σύστημα «Κένταυρος», που αναπτύχθηκε εγχώρια και χρησιμοποιεί αλγορίθμους AI για τον εντοπισμό, την αναγνώριση και την αυτόματη στοχοποίηση εχθρικών drones.
Μετά τα διδάγματα του Έβρου, στον απόηχο της υβριδικής απειλής του 2020, έχει υιοθετηθεί η χρήση AI για την ανάλυση εικόνας από κάμερες και αισθητήρες στον Έβρο και τα νησιά, επιτρέποντας την αυτόματη ανίχνευση κινήσεων και τη μείωση των ψευδών συναγερμών.
Σε ό,τι αφορά τα προγράμματα στα οποία έχουν δώσει έμφαση οι Ένοπλες Δυνάμεις για την προσεχή πενταετία, αυτά είναι:
- Αυτόνομα Σμήνη (Swarms): Ανάπτυξη σμηνών από drones και «περιφερόμενα πυρομαχικά» (loitering munitions) που θα μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους και να επιτίθενται συντονισμένα, χωρίς συνεχή ανθρώπινη καθοδήγηση.
- Σύστημα 5G για το Πεδίο Μάχης: Δημιουργία στρατιωτικού δικτύου 5G που θα υποστηρίζει την ταχύτατη μεταφορά δεδομένων από AI αισθητήρες και αυτόνομες πλατφόρμες.
- Αυτόνομα Υποβρύχια Οχήματα (AUVs): Σχεδιασμός και προμήθεια συστημάτων (όπως το ισραηλινό BlueWhale) που χρησιμοποιούν AI για ανθυποβρυχιακό πόλεμο και επιτήρηση βυθού.
- Κοινό Σώμα Πληροφορικής: Σύσταση νέου σώματος που θα στελεχώνεται από εξειδικευμένους επιστήμονες (ακόμη και διδάκτορες που εκπληρώνουν τη θητεία τους στο ΕΛΚΑΚ), με αντικείμενο την ανάπτυξη αλγορίθμων για τις Ένοπλες Δυνάμεις.
