Οι διαπραγματευτές των ΗΠΑ και του Ιράν κατέληξαν την Πέμπτη σε μια προκαταρκτική συμφωνία για την παράταση της κατάπαυσης του πυρός στον τρίμηνο πόλεμο κατά 60 ημέρες, καθώς και για την έναρξη ενός νέου γύρου συνομιλιών γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που έχει γνώση του ζητήματος.
Το Ιράν δεν επιβεβαίωσε αμέσως τη συμφωνία. Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος ηγήθηκε της διαπραγματευτικής ομάδας των ΗΠΑ στις συνομιλίες με το Ιράν στο Ισλαμαμπάντ του Πακιστάν τον Απρίλιο και έκτοτε εμπλέκεται βαθιά στο ζήτημα, δήλωσε ότι είναι δύσκολο να προβλέψει πότε ή εάν ο Ντόναλντ Τραμπ θα υπογράψει το Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) με το Ιράν.
«Πηγαινοερχόμαστε σε μερικά ζητήματα διατύπωσης», πρόσθεσε.
«Ελπίζουμε ότι θα συνεχίσουμε να σημειώνουμε πρόοδο και ο πρόεδρος [Τραμπ] θα είναι σε θέση να προσυπογράψει τη συμφωνία, αλλά προφανώς αυτό μένει να φανεί».
«Δεν μπορώ να εγγυηθώ ότι θα φτάσουμε εκεί… αλλά αυτή τη στιγμή αισθάνομαι αρκετά καλά γι’ αυτό», σημείωσε.
Διπλωματικός πυρετός
Το δίλημμα του Τραμπ έγινε εμφανές κατά τη διάρκεια μιας εβδομάδας έντονης διπλωματικής κινητικότητας.
Η υπογραφή του MoU θα αποτελούσε τη σημαντικότερη διπλωματική ανατροπή από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, ωστόσο μια τελική συμφωνία που θα ανταποκρίνεται στις πυρηνικές απαιτήσεις του Αμερικανού Προέδρου θα χρειαστεί περαιτέρω εντατικές διαπραγματεύσεις.
Ο Τραμπ και οι σύμβουλοί του πίστευαν αρκετές φορές σε προηγούμενα στάδια του πολέμου ότι βρίσκονταν κοντά σε συμφωνία, αλλά οι συνομιλίες κατέρρεαν επανειλημμένα.
Αμερικανοί αξιωματούχοι ισχυρίστηκαν ότι οι Ιρανοί ομόλογοί τους, τους διεμήνυσαν μέσω μεσολαβητών πως διαθέτουν τις απαραίτητες εγκρίσεις και είναι έτοιμοι να υπογράψουν, γεγονός που επιβεβαιώθηκε από αξιωματούχο μιας εκ των μεσολαβητριών χωρών.
Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές ενημέρωσαν τον Τραμπ για τις λεπτομέρειες της τελικής συμφωνίας, αλλά εκείνος δεν έδωσε αμέσως την έγκρισή του.
«Ο πρόεδρος [Τραμπ] μετέφερε στους μεσολαβητές ότι θέλει μερικές ημέρες για να το σκεφτεί», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος.
Το ιρανικό καθεστώς δεν έχει σχολιάσει δημόσια το θέμα, αλλά το πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, το οποίο συνδέεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν (IRGC), επικαλέστηκε πηγή που ισχυρίστηκε ότι το Μνημόνιο δεν έχει οριστικοποιηθεί.
Το απόγευμα της Πέμπτης, ο Τραμπ συνομίλησε με τον Εμίρη του Κατάρ, σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, για να συζητήσει τη συμφωνία, καθώς το Κατάρ αποτελεί βασικό μεσολαβητή.
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, ένας λόγος που ο Τραμπ καθυστερεί είναι για να διασφαλίσει ότι οι Ιρανοί θα υπογράψουν και δεν θα υπαναχωρήσουν.
Ένας δεύτερος λόγος είναι ότι θέλει να δει πώς θα εξελιχθεί η εγχώρια πολιτική συζήτηση γύρω από τη συμφωνία προτού λάβει την τελική του απόφαση.
Το πολιτικό ρίσκο και οι εσωτερικές ισορροπίες
Μια τέτοια συμφωνία, εάν εγκριθεί, θα αποτελούσε το σημαντικότερο βήμα προς την ειρήνη από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν ο Τραμπ μαζί με το Ισραήλ επιτέθηκαν στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.
Θα μπορούσε επίσης να αποκλιμακώσει τις σταθερά υψηλές τιμές της ενέργειας.
Ωστόσο, κινδυνεύει να προκαλέσει τη δυσαρέσκεια ενός κρίσιμου τμήματος της πολιτικής βάσης του Τραμπ — με ισχυρούς Ρεπουμπλικανούς να τον πιέζουν να «τελειώσει τη δουλειά», επαναλαμβάνοντας τα πλήγματα για να κλείσει ο δρόμος της Τεχεράνης προς ένα πυρηνικό όπλο, που ήταν και ο κύριος δεδηλωμένος λόγος που ξεκίνησε τον πόλεμο.
Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, σκληροπυρηνικοί σύμμαχοί του άσκησαν κριτική στα σενάρια συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι ο Τραμπ ίσως κερδίσει ελάχιστα περισσότερα από τη συμφωνία του 2015 που είχε διαπραγματευτεί ο Μπαράκ Ομπάμα και την οποία ο ίδιος ο Τραμπ ακύρωσε κατά την πρώτη του θητεία.
Κορυφαίοι Ρεπουμπλικανοί που σπάνια διαφωνούν μαζί του, όπως οι γερουσιαστές Λίντσεϊ Γκράχαμ, Ρότζερ Γουίκερ και Τεντ Κρουζ, τον κάλεσαν να μην συμβιβαστεί.
Ο Τραμπ αντέδρασε, επιμένοντας ότι δεν «βιάζεται» και ότι θα δεχτεί μόνο μια «σπουδαία» συμφωνία.
Εγκλωβισμένος ανάμεσα στην απαίτηση για γρήγορη μείωση των τιμών των καυσίμων και στον στόχο του τερματισμού των πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν, ο Αμερικανός Πρόεδρος έχει ελάχιστα περιθώρια ελιγμών.
Το αναδυόμενο πλαίσιο, αν και αποτρέπει τη στρατιωτική κλιμάκωση, απέχει πολύ από την προηγούμενη απαίτηση του Τραμπ για «άνευ όρων παράδοση» και την υπόσχεσή του να διαλύσει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το οποίο η Τεχεράνη επιμένει ότι εξυπηρετεί αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς.
«Οι ρητορικές μεταπτώσεις και οι απότομες ανατροπές του Τραμπ την περασμένη εβδομάδα υποδηλώνουν έναν πρόεδρο που προσπαθεί να “παρκάρει” έναν ευρύ πόλεμο σε μια στενή θέση», σχολίασε η Λόρα Μπλούμενφελντ, ειδικός σε θέματα Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Τζέισον Μπρόντσκι, διευθυντής πολιτικής της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης United Against Nuclear Iran, ανέφερε στην πλατφόρμα X: «Εάν αυτοί οι όροι είναι ακριβείς και εάν κλειδώσει μια συμφωνία, η Ισλαμική Δημοκρατία φαίνεται να παίρνει περισσότερα στο Μνημόνιο από ό,τι οι ΗΠΑ. Μια υπόσχεση για περισσότερες πυρηνικές συνομιλίες; Να είστε επιφυλακτικοί».
Το Ιράν φαίνεται να επιδιώκει κάποια άμεση χαλάρωση των κυρώσεων για να ενισχύσει τη ρημαγμένη οικονομία του, κάτι που οι επικριτές του Τραμπ φοβούνται ότι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ ίσως δεν μπορέσει να αρνηθεί στην προσπάθειά του να κλείσει μια συμφωνία τερματισμού του πολέμου.
Ωστόσο, σε Υπουργικό Συμβούλιο την Τετάρτη, ο Τραμπ επανέλαβε τις μαξιμαλιστικές θέσεις του, επιμένοντας ότι δεν τον νοιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές (midterms) του Νοεμβρίου, παρά τις ανησυχίες των συμβούλων του ότι οι υψηλές τιμές της βενζίνης θα μπορούσαν να πλήξουν τις εκλογικές προοπτικές των Ρεπουμπλικανών που πασχίζουν να διατηρήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.
Αναλυτές σημειώνουν ότι το Ιράν εμφανίζεται βέβαιο πως έχει το πάνω χέρι, έχοντας αποδείξει ότι μπορεί να επιβιώσει από τη στρατιωτική επίθεση και να στραγγαλίσει το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου.
«Ο πρόεδρος [Τραμπ] δίνει κάθε δείγμα ότι θέλει αυτό να τελειώσει σύντομα. Αυτό κάνει τους Ιρανούς να στέκονται στα πόδια τους», δήλωσε ο Τζον Άλτερμαν από το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο Τραμπ προσπαθεί να βρει μια ισορροπία, ζητώντας από το Ιράν να υποχωρήσει σε βασικά ζητήματα, ενώ ο ίδιος θα προσφέρει περιορισμένους μόνο συμβιβασμούς που θα του επιτρέψουν να παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως νίκη.
Το εκ νέου άνοιγμα των Στενών θα χαιρετιζόταν διεθνώς, όμως στην πραγματικότητα ο Τραμπ απλώς θα αποκαθιστούσε την ελεύθερη ροή της ναυσιπλοΐας που υπήρχε πριν ο ίδιος ξεκινήσει τον πόλεμο.
Την ίδια ώρα, τα πολιτικά και οικονομικά περιθώρια στενεύουν, καθώς τα ποσοστά δημοτικότητάς του έχουν καταγράψει νέα χαμηλά, ενώ νέες εκτιμήσεις προειδοποιούν για βαθιά ζημιά στην παγκόσμια οικονομία αν η σύγκρουση συνεχιστεί.
«Οι δηλώσεις του Τραμπ μπερδεύουν τους πάντες», ανέφερε ο Τζέιμς Φ. Τζέφρι, συνταξιούχος διπλωμάτης που εργάστηκε στον Λευκό Οίκο επί Τζορτζ Ο. Μπους και υπηρέτησε ως απεσταλμένος για τη Συρία κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ.
Ωστόσο, πρόσθεσε ότι ο κόσμος έχει πλέον συνηθίσει τη θεατρικότητα του Αμερικανού Προέδρου.
Τι προβλέπει η πρόταση για τα Στενά του Ορμούζ
Το Μνημόνιο ξεκαθαρίζει ότι το Ιράν δεν θα μπορεί να επιβάλει διόδια στα Στενά του Ορμούζ και ότι θα πρέπει να απομακρύνει όλες τις νάρκες από τον ζωτικό θαλάσσιο διάδρομο εντός 30 ημερών, σύμφωνα με τον αξιωματούχο που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το Ιράν έκλεισε ουσιαστικά τα Στενά, από τα οποία διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, εκτοξεύοντας τις τιμές στα ύψη.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, προέβλεψε την Πέμπτη σε συνέντευξη Τύπου ότι το κόστος του πετρελαίου θα μπορούσε «να μειωθεί πολύ γρήγορα» μόλις οριστικοποιηθεί η συμφωνία.
Το Ιράν υποστηρίζει ότι επιτρέπει τη διέλευση σε ορισμένα εμπορικά πλοία, όμως η Τεχεράνη επέβαλε επίσης διόδια σε κάποια από αυτά, ιδρύοντας μάλιστα επίσημο φορέα διαχείρισης (PGSA) νωρίτερα αυτόν τον μήνα, γεγονός που προκάλεσε νέο γύρο αμερικανικών κυρώσεων αυτή την εβδομάδα.
Βάσει της προκαταρκτικής συμφωνίας:
- Οι ΗΠΑ θα άρουν σταδιακά τον ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια.
- Η Ουάσινγκτον θα δεχτεί να χαλαρώσει τις κυρώσεις, επιτρέποντας στο Ιράν να πουλάει περισσότερο πετρέλαιο.
Παράλληλα, πάντως, με τις πληροφορίες για τη συμφωνία, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε πρόσθετες κυρώσεις στον βραχίονα πωλήσεων πετρελαίου του ιρανικού στρατού, επεκτείνοντας την εκστρατεία οικονομικής πίεσης της κυβέρνησης Τραμπ.
Οι λεπτομέρειες του προσχεδίου αποκαλύφθηκαν αρχικά από το Axios.
Το πυρηνικό αγκάθι
Μεταξύ των πρώτων ζητημάτων που θα τεθούν προς διαπραγμάτευση κατά τη διάρκεια της 60ήμερης εκεχειρίας είναι η τύχη του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA), η Ισλαμική Δημοκρατία διαθέτει 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε καθαρότητα έως και 60%, ένα σύντομο τεχνικό βήμα πριν από το επίπεδο του 90% που απαιτείται για την κατασκευή όπλων.
Ο Βανς δήλωσε το βράδυ της Πέμπτης ότι οι διαπραγματευτές προσπαθούν να συμφωνήσουν στους γενικούς όρους για το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο στο προσχέδιο, με τις λεπτομέρειες να ρυθμίζονται στις επικείμενες συνομιλίες
Εξήγησε ότι οι συνεχιζόμενες διαβουλεύσεις αφορούν «μερικά ζητήματα γύρω από τα πυρηνικά, το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, καθώς και το ζήτημα του εμπλουτισμού».
Το Ιράν δεν έχει δεσμευτεί δημόσια για την παράδοση του αποθέματός του, το οποίο πιστεύεται ότι βρίσκεται θαμμένο κάτω από τρεις πυρηνικές εγκαταστάσεις που υπέστησαν σοβαρές ζημιές από αμερικανικά αεροπορικά πλήγματα πέρυσι.
Αναλυτές εκτιμούν ότι το Ιράν θα μπορούσε να εξετάσει την Κίνα ή τη Ρωσία (χώρες με τις οποίες διατηρεί στενές σχέσεις) ως πιθανούς αποδεκτούς τρίτους για τη φύλαξη του εμπλουτισμένου ουρανίου.
Ωστόσο, ο Τραμπ ξεκαθάρισε την Τετάρτη ότι «δεν θα αισθανόταν άνετα» με ένα τέτοιο σχέδιο.
Αν και ο Τραμπ και η ομάδα του δήλωναν εξαρχής ότι πρωταρχικός στόχος ήταν να διασφαλιστεί ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο, ο Βανς παρουσίασε τα επιτεύγματα του πολέμου με πολύ λιγότερο απόλυτο τρόπο.
«Είμαστε σε μια θέση όπου θα μπορούσαμε να πάμε πίσω το πυρηνικό τους πρόγραμμα σημαντικά, όχι μόνο κατά τη διάρκεια της θητείας αυτού του προέδρου αλλά μακροπρόθεσμα. Αυτό είναι ένα πάρα πολύ καλό πράγμα για τον αμερικανικό λαό».
Τέλος, το Ιράν επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων του Ισραήλ στον Λίβανο κατά της υποστηριζόμενης από την Τεχεράνη οργάνωσης Χεζμπολάχ.
Οι εντάσεις εντάθηκαν περαιτέρω την Πέμπτη στον Λίβανο, καθώς το Ισραήλ πραγματοποίησε αεροπορική επιδρομή σε νότιο προάστιο της Βηρυτού και άλλα πλήγματα στην παραθαλάσσια πόλη Τύρο, με αποτέλεσμα τουλάχιστον 14 άνθρωποι να χάσουν τη ζωή τους σε ολόκληρο τον νότο της χώρας.