Οι επιθέσεις που πραγματοποιήθηκαν τις τελευταίες ημέρες εναντίον των λεγόμενων εγκαταστάσεων παραγωγής φυσικού αερίου και πετρελαίου αποτελούν σημαντική κλιμάκωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή, με πιθανές μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Οι επιθέσεις αυτές σηματοδότησαν την πρώτη φορά που στο πλαίσιο της σύγκρουσης χτυπήθηκαν εγκαταστάσεις που σχετίζονται με την παραγωγή ενέργειας από ορυκτά καύσιμα, και όχι απλώς εγκαταστάσεις που συνδέονται γενικότερα με τη βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου, σημειώνει ο Guardian.
Ποιοι στόχοι έχουν πληγεί τις τελευταίες ημέρες;
Την Τρίτη, μια επιτυχημένη επίθεση του Ιράν με drones είχε ως αποτέλεσμα την αναστολή των εργασιών στο κοίτασμα φυσικού αερίου Shah στο Αμπού Ντάμπι. Η εγκατάσταση αυτή έχει δυνατότητα παραγωγής 1,28 δισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών φυσικού αερίου την ημέρα και καλύπτει περίπου το 20% των αναγκών των ΗΑΕ σε φυσικό αέριο, καθώς και το 5% της παγκόσμιας παραγωγής κοκκοποιημένου θείου που χρησιμοποιείται στα φωσφορικά λιπάσματα.
Την Τετάρτη, δέχτηκε επίθεση μια ιρανική μονάδα παραγωγής στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars, το οποίο μοιράζεται με το Κατάρ στην άλλη πλευρά του Κόλπου. Το κοίτασμα αυτό είναι το μεγαλύτερο στον κόσμο και αποτελεί τη σημαντικότερη πηγή εγχώριας ενέργειας στο Ιράν, το οποίο μερικές φορές αντιμετωπίζει δυσκολίες στην παραγωγή επαρκούς ηλεκτρικής ενέργειας.
Η επίθεση, η οποία προκάλεσε απειλή από την Τεχεράνη για περαιτέρω αντίποινα κατά ενεργειακών υποδομών, αναφέρθηκε ευρέως στα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης ότι πραγματοποιήθηκε από το Ισραήλ με τη συγκατάθεση των ΗΠΑ, αν και καμία από τις δύο χώρες δεν επιβεβαίωσε αμέσως την ευθύνη.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είχαν προηγουμένως αποφύγει να στοχεύσουν τις εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας του Ιράν στον Κόλπο, σε μια προσπάθεια να αποφύγουν ιρανικά αντίποινα κατά των βιομηχανιών πετρελαίου και φυσικού αερίου των γειτόνων του.
Γιατί οι επιθέσεις αυτές είναι σημαντικές;
Οι επιθέσεις είναι σημαντικές επειδή σηματοδοτούν μια πιθανή όξυνση του πολέμου, με μακροπρόθεσμες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία. Ενώ η παύση των εχθροπραξιών θα μπορούσε να οδηγήσει στην επανέναρξη των ανεσταλμένων αποστολών φυσικού αερίου και πετρελαίου μέσα σε λίγους μήνες, οι ειδικοί εκτιμούν ότι οποιαδήποτε σημαντική ζημιά στην ίδια την παραγωγή θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις που θα διαρκέσουν χρόνια.
Προειδοποιώντας για τον αντίκτυπο πιθανών περαιτέρω κλιμακώσεων, ο αναλυτής της MST Financial, Saul Kavonic, δήλωσε στους Financial Times: «Κάτι που θα αφαιρέσει μερικά εκατομμύρια βαρέλια παραγωγής θα είχε μεγαλύτερο αντίκτυπο, επειδή σημαίνει ότι δεν υπάρχει τρόπος να αναπληρωθούν τα αποθέματα ακόμη και μετά το τέλος του πολέμου».
Η επίθεση σε μια εγκατάσταση υγροποιημένου φυσικού αερίου «θα ήταν το χειρότερο», πρόσθεσε, επειδή η επισκευή της θα μπορούσε να διαρκέσει αρκετά χρόνια.
Εκτοξεύθηκαν οι τιμές του πετρελαίου
Οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύτηκαν μετά την επίθεση στο South Pars, λόγω των φόβων ότι η διακοπή του παγκόσμιου εφοδιασμού ενέργειας θα επιδεινωθεί. Η διακοπή αυξάνει τα πολιτικά διακυβεύματα για τον Ντόναλντ Τραμπ εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ. Οι τιμές του ντίζελ στις ΗΠΑ έχουν ήδη ξεπεράσει τα 5 δολάρια το γαλόνι για πρώτη φορά από την έξαρση του πληθωρισμού το 2022, η οποία υπονόμευσε την υποστήριξη προς τον προκάτοχό του, Τζο Μπάιντεν.
Πώς αντέδρασαν οι χώρες της περιοχής;
Μετά την επίθεση στο South Pars, το Ιράν χαρακτήρισε μια σειρά από σημαντικές εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου της περιοχής που ανήκουν στη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και το Κατάρ, ως «άμεσους και νόμιμους στόχους» και ζήτησε να εκκενωθούν αμέσως. Λίγες ώρες αργότερα ακούστηκαν δυνατές εκρήξεις στη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ.
Το Κατάρ, στενός σύμμαχος των ΗΠΑ που φιλοξενεί τη μεγαλύτερη αμερικανική αεροπορική βάση στην περιοχή, κατηγόρησε το Ισραήλ για την επίθεση στο South Pars χωρίς να αναφερθεί στον ρόλο των ΗΠΑ. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ χαρακτήρισε την επίθεση «επικίνδυνη και ανεύθυνη» κλιμάκωση που θέτει σε κίνδυνο την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
Τα ΗΑΕ δήλωσαν ότι η επίθεση στο South Pars αποτελεί απειλή για την παγκόσμια ενέργεια και για την ασφάλεια και τη σταθερότητα της περιοχής.
Το διδάγματα από το Ιράκ και την Ουκρανία
Ένα δίδαγμα που αντλήθηκε από τις συνέπειες της εισβολής στο Ιράκ το 2003 ήταν ότι η επισκευή των κατεστραμμένων υποδομών παραγωγής ενέργειας χρειάστηκε πολύ περισσότερο χρόνο από ό,τι αναμενόταν. Η κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους είχε υποσχεθεί ότι η ανασυγκρότηση θα χρηματοδοτούνταν από τα έσοδα του πετρελαίου, αλλά παρόλο που οι εργολάβοι είχαν πρόσβαση στις ιρακινές εγκαταστάσεις και δαπανήθηκαν 2 δισ. δολάρια σε πετρελαϊκά έργα, χρειάστηκαν πάνω από δύο χρόνια για να επανέλθει η παραγωγή στα προπολεμικά επίπεδα.
Οι προσπάθειες επισκευής των υποδομών ηλεκτρικής ενέργειας της Ουκρανίας που έχουν πληγεί από τη Ρωσία έχουν αναδείξει προβλήματα που σχετίζονται με την έλλειψη εξοπλισμού.
Ποιος είναι ο ρόλος της παραγωγής ενέργειας στον Κόλπο πέρα από τα έσοδα;
Η παραγωγή ενέργειας στον Κόλπο έχει κοινωνική, πολιτική και διπλωματική σημασία που ξεπερνά κατά πολύ τα οικονομικά οφέλη. Οι κοινωνικές σχέσεις με τους πολίτες που ζουν υπό συχνά καταπιεστικές μοναρχίες βασίζονται στην κατανομή του ενεργειακού πλούτου, ο οποίος είναι καθοριστικός για το βιοτικό επίπεδο και την ικανότητα των κρατών να προσελκύουν ξένους εργαζομένους.
Η ενέργεια αποτελεί επίσης αναπόσπαστο μέρος του τρόπου με τον οποίο αλληλεπιδρούν μεταξύ τους οι χώρες της περιοχής.
Η σύντομη ειρήνη μεταξύ του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας, που «επέζησε» των επιθέσεων του Ισραήλ εναντίον των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν πέρυσι, αποτελούσε προτεραιότητα για τον de facto ηγέτη της Σαουδικής Αραβίας, τον Πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, στο πλαίσιο των κινήσεών του για τη διαφοροποίηση της σαουδικής οικονομίας. Εκτίμησε ότι οι εντάσεις με το Ιράν αποτελούσαν σπατάλη πόρων. Από την πλευρά του Ιράν, η ειρήνη οφείλεται σε μια οικονομία που καταρρέει αργά υπό τις κυρώσεις υπό την ηγεσία των ΗΠΑ.
Η ανησυχία του Κατάρ, το οποίο ιστορικά είναι πιο κοντά στο Ιράν λόγω του κοινού ενδιαφέροντος για το κοίτασμα South Pars, για την επίθεση ήταν εμφανής. Το κοίτασμα έχει λειτουργήσει κατά καιρούς ως διπλωματική γέφυρα όχι μόνο μεταξύ της Ντόχα και της Τεχεράνης, αλλά και σε ευρύτερο πλαίσιο.
