Τις πρώτες ημέρες του πολέμου στη Μέση Ανατολή, οι περισσότεροι θεωρούσαν πως η πρωτοβουλία των κινήσεων ανήκε στις ΗΠΑ και τον σύμμαχό τους, το Ισραήλ. Τώρα, ωστόσο, αυτό φαίνεται λιγότερο βέβαιο, ίσως και αβέβαιο. Το καθεστώς του Ιράν δεν δείχνει σημάδια κατάρρευσης, τουλάχιστον άμεσα, ενώ την ίδια στιγμή η παγκόσμια οικονομία δέχεται τεράστιο πλήγμα από τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, με τους φόβους για εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου να αυξάνονται καθημερινά.
Ο Μοχσέν Ρεζαΐ, ανώτατος αξιωματικός των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν, δήλωσε την Κυριακή ότι «το τέλος του πολέμου είναι στα χέρια μας», ζητώντας παράλληλα την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από τον Κόλπο και αποζημίωση για όλες τις ζημιές που έχουν προκληθεί από την επίθεση.
Πριν από τρεις εβδομάδες, αυτή η σιγουριά των κορυφαίων αξιωματούχων της Τεχεράνης θα φαινόταν απίθανη. Η σύγκρουση ξεκίνησε με ένα αιφνιδιαστικό πλήγμα από το Ισραήλ που σκότωσε τον ανώτατο ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Στη συνέχεια, αμερικανικά και ισραηλινά πολεμικά αεροσκάφη απέδειξαν γρήγορα ότι μπορούσαν να χτυπούν ανενόχλητα οπουδήποτε στο Ιράν, αξιοποιώντας έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών για να πλήξουν χιλιάδες στόχους. Οι μόνες σημαντικές απώλειες προκλήθηκαν από «φίλια πυρά».
Η εξέλιξη της σύγκρουσης και το οικονομικό αδιέξοδο
Το Ιράν ανταπέδωσε με ομοβροντίες πυραύλων και drones κατά του Ισραήλ, τα οποία όμως αναχαιτίστηκαν σε μεγάλο βαθμό από τα ισραηλινά συστήματα αεράμυνας. Μέχρι στιγμής, 12 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους στο Ισραήλ από τις ιρανικές επιθέσεις. Ο απολογισμός αυτός παραμένει σημαντικά χαμηλότερος σε σύγκριση με την πολύ μικρότερης διάρκειας σύγκρουση μεταξύ των δύο δυνάμεων πέρυσι.
Οι χώρες του Κόλπου δεν τα κατάφεραν εξίσου καλά όταν στοχοποιήθηκαν από το Ιράν, αν και κατάφεραν να προστατεύσουν τους κατοίκους και τις υποδομές τους από μία ολοκληρωτική καταστροφή. Παρ’ όλα αυτά, το κατά πόσο θα εξαντληθούν τα αποθέματά τους σε κρίσιμους αναχαιτιστικούς πυραύλους αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης, ενώ η φήμη τους ως «οάσεις ηρεμίας, πολυτέλειας και πλούτου» έχει πλέον καταρρεύσει.
Στρατιωτική υπεροχή VS Πολιτική Πρωτοβουλία
Όπως σχολιάζει σε ανάλυσή του ο Guardian, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ αποδεικνύουν καθημερινά την τεράστια υπεροχή τους στα συμβατικά όπλα με συνεχή πλήγματα στο Ιράν, όμως φαίνεται πως χάνουν σταδιακά την πρωτοβουλία των κινήσεων και δεν έχουν το “πάνω χέρι” στη στρατηγική σκακιέρα, όπως στην αρχή.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δώσει διάφορα χρονοδιαγράμματα για τη διάρκεια της σύγκρουσης, κάνοντας αντιφατικές δηλώσεις, όμως τις τελευταίες ημέρες έχει αφήσει να εννοηθεί πως ο πόλεμος θα τελειώσει μόνο αφού το Ιράν αναγκαστεί σε υποχωρήσεις. Πολλοί αναλυτές πιστεύουν ότι οι ΗΠΑ παγιδεύονται σε έναν πόλεμο πολύ μεγαλύτερης διάρκειας από αυτόν που επιθυμούσαν.
Η κρίσιμη αλλαγή επήλθε με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το γεγονός αυτό προκάλεσε κλυδωνισμούς στην παγκόσμια οικονομία, εκτοξεύοντας τις τιμές του πετρελαίου και των καυσίμων. Ο Αμερικανός πρόεδρος δέχεται πλέον εγχώριες και διεθνείς πιέσεις για την άμεση κατάπαυση των εχθροπραξιών.
Η στρατηγική ανάλυση
Ο Ντάνι Όρμπακ, καθηγητής στρατιωτικής ιστορίας στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, επιμένει ωστόσο ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ εξακολουθούν να κατευθύνουν τη δυναμική του πολέμου. «Το να έχεις την πρωτοβουλία σημαίνει ότι εσύ ορίζεις την ατζέντα… Τα αποθέματα εκτοξευτών πυραύλων του Ιράν εξαντλούνται… οπότε η μόνη επιλογή για την Τεχεράνη ήταν η κλιμάκωση, ελπίζοντας ότι κάπως έτσι η σύγκρουση θα σταματήσει. Γι’ αυτό επιτέθηκε στα κράτη του Κόλπου και στη συνέχεια έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ», αναφέρει, σύμφωνα με τον Guardian.
Το νησί Χαργκ
Ορισμένοι εκτιμούν ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να διατάξει τους Αμερικανούς πεζοναύτες που κατευθύνονται στη Μέση Ανατολή να καταλάβουν το νησί Χαργκ, που αποτελεί τον κύριο κόμβο εξαγωγής πετρελαίου του Ιράν, προκειμένου να ασκήσει αφόρητη πίεση την Τεχεράνη. Ωστόσο, οι πεζοναύτες θα χρειαστούν τουλάχιστον δύο εβδομάδες για να φτάσουν.
Εναλλακτικά, ο Τραμπ μπορεί να διατάξει την καταστροφή των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στο Χαργκ, παραλύοντας την ιρανική οικονομία ενδεχομένως και για χρόνια. Μέχρι στιγμής έχουν πληγεί μόνο στρατιωτικοί στόχοι στο νησί, μια επιλογή που έγινε «για λόγους ευπρέπειας», όπως δήλωσε ο Τραμπ το Σάββατο.
«Το Ιράν εξαρτάται από την απόφαση των ΗΠΑ για το αν θα ανατινάξουν ή όχι την οικονομία του. Αν υπάρχει κάποιο αδιέξοδο, αυτό δεν είναι ισότιμο», κατέληξε ο Όρμπακ.
Η αντίθετη άποψη και το αδιέξοδο για τα Στενά του Ορμούζ
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Guardian, άλλοι αναλυτές, διαφωνούν επί του θέματος. Ο Πίτερ Νόιμαν, καθηγητής σπουδών ασφαλείας στο King’s College του Λονδίνου, δήλωσε ότι το Ιράν κατάφερε να παίξει με επιτυχία ένα «κακό χαρτί».
«Εδώ και αρκετές ημέρες, οι ΗΠΑ προσπαθούν να βρουν μια αποτελεσματική απάντηση στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, κάτι που προφανώς δεν περίμεναν… Νομίζω ότι οι Ιρανοί έχουν πλέον την πρωτοβουλία των κινήσεων», ανέφερε ο Νόιμαν.
Ο Τραμπ κάλεσε άλλες χώρες να στείλουν πολεμικά πλοία για να συμμετάσχουν σε μια αμερικανική προσπάθεια επαναλειτουργίας των Στενών. Μέχρι στιγμής, καμία χώρα δεν έχει ουσιαστικά αποδεχθεί την πρόσκληση, με τους περισσότερους αναλυτές να προειδοποιούν ότι ένα τέτοιο εγχείρημα θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο. Η προστασία εκατοντάδων δεξαμενόπλοιων όχι μόνο θα απαιτούσε τεράστιους στρατιωτικούς πόρους, αλλά δεν θα μπορούσε ποτέ να εγγυηθεί στην πράξη την πλήρη ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Εξάλλου, ένας και μόνο πύραυλος του Ιράν, μια νάρκη ή ακόμη και ένα μικρό ταχύπλοο γεμάτο εκρηκτικά θα μπορούσε να έχει καταστροφικά αποτελέσματα.
Αυτό υποδηλώνει ότι η απόφαση για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ θα πρέπει να ληφθεί από την Τεχεράνη. Προς το παρόν, υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι η ιρανική ηγεσία προτίθεται να μετριάσει την απειλή για την παγκόσμια οικονομία, ούτε ότι το καθεστώς κινδυνεύει με άμεση κατάρρευση ή αλλαγή, όπως προσδοκούσαν η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ.
«Παρά τη μεγάλη επιτυχία στην καταστροφή στρατιωτικών και οικονομικών υποδομών στο Ιράν, αυτό δεν είχε το επιθυμητό πολιτικό αποτέλεσμα. Το καθεστώς φαίνεται αδύναμο αλλά σταθερό», πρόσθεσε ο Νόιμαν.
Η εσωτερική κατάσταση στο Ιράν και ο Λίβανος
Ισραηλινοί σχολιαστές προσπάθησαν την Κυριακή να χαμηλώσουν τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί στην αρχή του πολέμου. Ο Γιοάβ Λιμόρ έγραψε στην εφημερίδα Israel Hayom ότι οι αξιωματούχοι θεωρούν πλέον την αλλαγή καθεστώτος λιγότερο πιθανή, αποδίδοντάς το στον «ισχυρό έλεγχο που συνεχίζει να ασκεί το καθεστώς στις δυνάμεις ασφαλείας και στην αδίστακτη καταστολή που έχει τρομοκρατήσει βαθιά την κοινή γνώμη στο Ιράν».
Ωστόσο, μέσα σε αυτή την κλιμακούμενη περιφερειακή κρίση, επιμέρους μέτωπα ενδέχεται να εξελιχθούν αυτόνομα, επηρεασμένα από τις δικές τους ιδιαίτερες συνθήκες.
Ιράκ και Υεμένη: Οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ φαίνονται ακόμα απρόθυμες να δεσμευτούν πλήρως στην υπεράσπιση του Ιράν, ενώ οι Χούθι στην Υεμένη δεν έχουν μπει ακόμα στον πόλεμο.
Χεζμπολάχ (Λίβανος): Η οργάνωση εξέπληξε το Ισραήλ επιδιώκοντας εκδίκηση για τον θάνατο του Χαμενεΐ με σωρεία επιθέσεων με πυραύλους και drones. Παρά την αεροπορική αντεπίθεση του Ισραήλ -που κόστισε τη ζωή σε περισσότερους από 800 ανθρώπους και εκτόπισε 800.000- η Χεζμπολάχ συνεχίζει τις επιθέσεις στο βόρειο Ισραήλ, επιδεικνύοντας μια ισχύ που πολλοί αναλυτές δεν φαντάζονταν.
Ο Ντέιβιντ Γουντ, αναλυτής με ειδίκευση σε θέματα του Λιβάνου στο International Crisis Group, τόνισε ότι η Χεζμπολάχ δεν παίζει με τα ίδια «χαρτιά» με τους Ιρανούς. «Το Ισραήλ έχει τον ξεκάθαρο στόχο να εξαλείψει τη Χεζμπολάχ ως απειλή, αν και τα μέσα για να το πετύχει είναι ασαφή. Η Χεζμπολάχ έχει μόνο έναν στόχο: να επιβιώσει. Μπορεί να εξέπληξε τους Ισραηλινούς στην αρχή, αλλά δεν πρέπει να υποθέτουμε ότι θα μπορεί να το διατηρήσει αυτό μακροπρόθεσμα, δεδομένης της τεράστιας στρατιωτικής υπεροχής του Ισραήλ».
