Ενώ η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό δίνει μάχη με τον χρόνο για να περιορίσει τη νέα έξαρση του φονικού ιού Έμπολα, οι επιστήμονες στρέφουν το βλέμμα τους στις βαθιές πολιτισμικές και διατροφικές συνήθειες της περιοχής.
Παρά τον τρόμο που προκαλεί η ασθένεια, η ζήτηση για το λεγόμενο «άγριο κρέας» (wild meat) παραμένει αμείωτη, γεγονός που, σύμφωνα με τους ειδικούς, αποτελεί την κύρια πύλη εισόδου του ιού από το ζωικό βασίλειο στον άνθρωπο.
Ακόμη και μια ασθένεια τόσο σκληρή όσο ο Έμπολα, που αυτή τη στιγμή πλήττει μια απομακρυσμένη περιοχή του ανατολικού Κονγκό, έχει αποτύχει να αναχαιτίσει τη ζήτηση για άγριο κρέας από τη Λεκάνη του Κονγκό, ένα εκτεταμένο δασικό οικοσύστημα που αποκαλείται μερικές φορές «ο δεύτερος πνεύμονας της Γης».
Η περιοχή είναι πλούσια σε κάθε είδους άγρια ζωή, από μεγάλους πιθήκους μέχρι ερπετά. Μία συνέπεια για τους ντόπιους είναι η έκθεση σε ζωονόσους.
Αν και ο Έμπολα γενικά δεν μεταδίδεται μέσω της τροφής, τα κρούσματα στην Αφρική έχουν συσχετιστεί με το κυνήγι, τη σφαγή και την επεξεργασία κρέατος από μολυσμένα ζώα, σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC).
Ο Δρ. Τόλμπερτ Γκέουλεχ Νιένσουα από τα Αφρικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (Africa CDC), εξήγησε: «Μόλις υπάρξει αλληλεπίδραση μεταξύ ανθρώπου, ζώου και περιβάλλοντος, έχουμε αυτού του είδους τα ξεσπάσματα σε συχνή βάση».
«Και γι’ αυτό είναι σημαντική η προσέγγιση της “Ενιαίας Υγείας” στην αντιμετώπιση των εξάρσεων ιών, επειδή εξακολουθούμε να αλληλεπιδρούμε με τις νυχτερίδες, και οι κυνηγοί μας εξακολουθούν να σκοτώνουν μαϊμούδες, και είμαστε κοντά στο περιβάλλον».
Ο σύνδεσμος μεταξύ άγριου κρέατος και Έμπολα
Η κυβέρνηση του Κονγκό έχει επιβεβαιώσει περισσότερα από 1.028 ύποπτα κρούσματα, με τουλάχιστον 220 θανάτους, από τότε που κήρυξε την έξαρση του Έμπολα στις 15 Μαΐου 2026.
Φαίνεται ότι ο ιός εξαπλώθηκε απαρατήρητος για εβδομάδες, και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) υποψιάζεται ότι η έξαρση είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι έχει αναφερθεί.
Congo’s Ebola surge linked to wild meat consumption. “Once there is human, animal and environment interface, we have these kinds of outbreaks,” says Africa CDC. Over 1,000 suspected cases, 220 deaths. #Ebola #DRChttps://t.co/odaERo8mpp
— Deccan Chronicle (@DeccanChronicle) May 30, 2026
Ο ιός Έμπολα, που πήρε το όνομά του από έναν παραπόταμο του ποταμού Κονγκό, ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 1976.
Τα ξεσπάσματα πιστεύεται ότι ξεκινούν όταν ο ιός μεταπηδά στους ανθρώπους από ένα μολυσμένο ζώο, όπως η φρουτοφάγος νυχτερίδα.
Ωστόσο, επειδή οι εξάρσεις συμβαίνουν μόνο σποραδικά σε κοινότητες που καταναλώνουν τακτικά άγριο κρέας, πολλοί άνθρωποι δεν πιστεύουν στη σύνδεση αυτή, ενώ άλλοι έχουν πλήρη άγνοια.
Ο Δρ. Μισάκι Γουαγιενγκέρα, μικροβιολόγος που συμβουλεύει το υπουργείο Υγείας της Ουγκάντα για τις επιδημίες, επισημαίνει: «Είναι πολύ δύσκολο να αλλάξουν μερικές από αυτές τις βασικές πρακτικές».
Οι ντόπιοι έχουν πληρώσει βαρύ τίμημα για τα ξεσπάσματα του Έμπολα, του οποίου τα αιμορραγικά συμπτώματα μπορούν να τρομοκρατήσουν ολόκληρα χωριά.
For many in Congo and elsewhere in Central and West Africa, wild meat is a key part of the culture. But as Ebola spreads, experts warn of a link to eating wild animals. https://t.co/hu1819NlqB
— The Associated Press (@AP) May 30, 2026
Ο ιός είναι υπεύθυνος για 17 εξάρσεις στο Κονγκό. Η πιο θανατηφόρα, στη Δυτική Αφρική μεταξύ 2014 και 2016, μόλυνε περίπου 28.000 ανθρώπους και σκότωσε περισσότερους από 11.300.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) των Ηνωμένων Εθνών, οι μεταπηδήσεις του ιού από τα ζώα στον άνθρωπο είναι σπάνιες, αλλά «οι συνέπειές τους είναι παρ’ όλα αυτά καταστροφικές».
Μόλις ο ιός μολύνει ένα άτομο, εξαπλώνεται μέσω της στενής επαφής με τα σωματικά υγρά ασθενών ή νεκρών.
Η τρέχουσα έξαρση προκαλείται από τον ιό Bundibugyo, έναν σπάνιο στέλεχος Έμπολα για τον οποίο δεν υπάρχουν εγκεκριμένα φάρμακα ή εμβόλια, ενώ η κατάσταση επιβαρύνεται από την ένοπλη βία ανταρτικών ομάδων και τον εκτοπισμό πληθυσμών.
Η ανάγκη για εκπαίδευση και η πραγματικότητα των αγορών
Αν και οι αρχές απαγορεύουν το κυνήγι απειλούμενων ειδών, δεν υπάρχει καθολική απαγόρευση στο εμπόριο άγριας ζωής.
Για πολλούς, το άγριο κρέας αποτελεί την κύρια πηγή ζωικής πρωτεΐνης, με την ετήσια εξαγωγή από τη Λεκάνη του Κονγκό να εκτιμάται στους 4,5 εκατομμύρια τόνους.
As Ebola Scourges Congo, Experts Warn of Link to Eating Wild Animalshttps://t.co/C258nSOPCg
— Asharq Al-Awsat English (@aawsat_eng) May 30, 2026
Η Γκλάντις Καλέμα-Ζικουσόκα, ιδρύτρια της οργάνωσης Conservation Through Public Health, τονίζει την ανάγκη για εντατικοποίηση των εκστρατειών ενημέρωσης.
«Το να τρως κρέας από άγνωστη πηγή, ή από ένα νεκρό ζώο, είναι απαγορευτικό. Είναι ένα πολύ πολιτισμικό ζήτημα», σημείωσε.
Ορισμένες νυχτερίδες θεωρούνται φυσικοί ξενιστές του ιού, ωστόσο αποτελούν εκλεκτό μεζέ. Η σούπα από ψητή νυχτερίδα είναι εξαιρετικά περιζήτητη, όπως και τα μέρη διαφόρων μαϊμούδων.
Στην απέραντη αγορά Μασίνα της πρωτεύουσας Κινσάσα, οι πωλητές άγριου κρέατος δεν εκθέτουν πάντα τα εμπορεύματά τους ανοιχτά.
Οι πελάτες πρέπει να ζητήσουν αυτό που ψάχνουν, είτε πρόκειται για ένα γιγάντιο τρωκτικό των βάλτων είτε για κομμάτια αντιλόπης.
Άλλοι πάλι πουλάνε σε κοινή θέα, όπως γυναίκες με τεράστια καλάθια γεμάτα κάμπιες.
Οι έμποροι αναφέρουν ότι έχουν σταματήσει προ πολλού να πουλάνε κρέας μαϊμούς λόγω του Έμπολα, αλλά διαθέτουν άλλα είδη.
Ένας πωλητής, ο Γκουίβα Μπουτού, πουλούσε πύθωνα, ενώ ένας άλλος, ο Τσαρλς Ντάνγκα, έδιωχνε τις μύγες από το κουφάρι ενός γιγάντιου τρωκτικού, του οποίου το κιλό κοστίζει περίπου 17 δολάρια, δηλώνοντας πως έχει πελάτες από όλα τα κοινωνικά στρώματα.
«Πουλάμε άγριο κρέας. Βγάζουμε τη ζωή μας μέσα από αυτή την επιχείρηση».
Πηγή: Associated Press