Μπορεί ένα άστρο που έχει πεθάνει εδώ και εκατομμύρια χρόνια να εκπέμπει ένα καταπράσινο, απόκοσμο φως; Η απάντηση είναι πλέον «ναι».
Μια νέα επιστημονική μελέτη φέρνει στο φως την ανακάλυψη ενός σπάνιου λευκού νάνου, ο οποίος αψηφά το ίδιο του το όνομα και «λάμπει» σε ένα εκπληκτικό πράσινο χρώμα, ορατό στο ανθρώπινο μάτι. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που οι ίδιοι οι επιστήμονες περιγράφουν ως «κάτι βγαλμένο από ταινία επιστημονικής φαντασίας».
Οι λευκοί νάνοι μπορούν να εκπέμπουν φως σε ένα εκπληκτικό φάσμα χρωμάτων -συμπεριλαμβανομένου ενός που καταγράφεται για πρώτη φορά σε νέα έρευνα, η οποία αποδεικνύει πώς αυτά τα «νεκρά» άστρα μπορούν να αψηφήσουν το ίδιο τους το όνομα.
Μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό RAS Techniques and Instruments περιγράφει τον πρώτο γνωστό λευκό νάνο που θα φαινόταν πράσινος στο ανθρώπινο μάτι, μαζί με μια ποικιλία παρόμοιων άστρων σε άλλα χρώματα.
Γενικά, τα ψυχρότερα άστρα εμφανίζονται κοκκινωπά ή πορτοκαλί, περνώντας στο λευκό και τελικά στο μπλε καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία τους. Ωστόσο, η νέα έρευνα αποκαλύπτει ένα πολύ ευρύτερο φάσμα χρωμάτων που μπορεί να εμφανιστεί ανάμεσα σε αυτά τα μικρά και πυκνά αστρικά υπολείμματα.
Λευκοί νάνοι: Τα «νεκρά» άστρα που αψηφούν τους κανόνες
Αυτά τα πυκνά αντικείμενα είναι τα απομεινάρια άστρων που κάποτε έμοιαζαν με τον Ήλιο μας, αλλά έσβησαν πριν από πολύ καιρό. Παρά το γεγονός ότι είναι σχετικά μικρά και τεχνικά «νεκρά», μπορούν να παραμείνουν εξαιρετικά θερμά. Ως εκ τούτου, πολλά από αυτά εκπέμπουν λάμψη στο λευκό και το μπλε τμήμα του ορατού φάσματος —εξ ου και το όνομά τους.
Η νέα έρευνα, ωστόσο, αποκαλύπτει ότι στα χρώματά τους μπορούν επίσης να περιλαμβάνονται το πράσινο, το ροζ, το κυανό, το κίτρινο και το μωβ, προσφέροντας μια αναπάντεχη ποικιλία αποχρώσεων που θα γινόταν εμφανής αν μπορούσαμε να παρατηρήσουμε αυτά τα μακρινά αντικείμενα από πιο κοντά.
«Τα περισσότερα αστέρια, συμπεριλαμβανομένης της πλειονότητας των λευκών νάνων, συμπεριφέρονται ως “τέλειοι ακτινοβολητές”, επομένως το χρώμα τους καθορίζεται σχεδόν αποκλειστικά από τη θερμοκρασία τους. Ωστόσο, κανείς δεν είχε πραγματικά ερευνήσει τι άλλο θα μπορούσε να συμβαίνει με τους λευκούς νάνους», δήλωσε ο Δρ Μαρκ Χόλαντς (Mark Hollands), υπότροφος του Πανεπιστημίου του Γουόρικ (Warwick Prize Fellow) στην Ομάδα Αστρονομίας και Αστροφυσικής, ο οποίος ηγήθηκε της έρευνας.
«Αποδεικνύεται ότι αυτά τα απίστευτα πυκνά άστρα μπορούν να παράγουν χρώματα που κανείς δεν περίμενε, και ορισμένα από αυτά με εξέπληξαν ειλικρινά».
Πέρα από τη θερμοκρασία: Πώς βάφονται τα «νεκρά» άστρα
Οι ασυνήθιστα πυκνές ατμόσφαιρες των λευκών νάνων παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του χρώματός τους. Υπό αυτές τις ακραίες συνθήκες, στοιχεία όπως ο άνθρακας, το ασβέστιο και το νάτριο μπορούν να αλληλεπιδράσουν με το πλούσιο σε ήλιο πλάσμα, απορροφώντας συγκεκριμένα μήκη κύματος φωτός με τρόπους που δεν θα μπορούσαν να εκδηλωθούν στις λιγότερο πυκνές ατμόσφαιρες άστρων όπως ο Ήλιος μας.
Καθώς απορροφώνται ορισμένα μήκη κύματος, το ορατό χρώμα του άστρου μεταβάλλεται, σχεδόν σαν να έχει τοποθετηθεί ένα φίλτρο μπροστά από το φως του. Οι ροζ ή μωβ αποχρώσεις μπορεί να οφείλονται σε ατμόσφαιρες πλούσιες σε άνθρακα, ενώ το κίτρινο χρώμα ενδέχεται να προέρχεται από στοιχεία που εναποθέτουν αστεροειδείς και κομήτες.
Στους σχετικά ψυχρούς λευκούς νάνους, οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ υδρογόνου και ηλίου μπορούν επίσης να δημιουργήσουν μια κυανή εμφάνιση. Ο πρώτος πράσινος λευκός νάνος που εντοπίστηκε, ο WD J1330+6435, έχει ατμοσφαιρική θερμοκρασία περίπου 4.000°C. Ο ασυνήθιστος χρωματισμός του προκύπτει από έναν συνδυασμό ασβεστίου, λιθίου και νατρίου, τα οποία πιθανότατα προέρχονται από βραχώδη υλικά που απορροφήθηκαν από το πλανητικό του σύστημα.
«Τα ίχνη νατρίου στην ατμόσφαιρα αυτού του λευκού νάνου απορροφούν το πορτοκαλί τμήμα του φάσματος, αφήνοντας πίσω τους μια απόκοσμη πράσινη λάμψη», δήλωσε ο Δρ Χόλαντς. «Φανταστείτε να στέκεστε σε έναν πλανήτη και να κοιτάζετε ψηλά ένα πράσινο αστέρι. Μοιάζει με κάτι βγαλμένο από ταινία επιστημονικής φαντασίας»
Η ψηφιακή αναπαράσταση της κοσμικής παλέτας
Αυτή η εντυπωσιακή ποικιλία χρωμάτων δεν είναι εύκολα ορατή στον νυχτερινό μας ουρανό, καθώς οι περισσότεροι λευκοί νάνοι βρίσκονται σε πολύ μεγάλη απόσταση και είναι εξαιρετικά αμυδροί για να μπορέσει το ανθρώπινο μάτι να διακρίνει καθαρά τα χρώματά τους.
Αντίθετα, οι αστρονόμοι χρησιμοποιούν τη φασματοσκοπία για να αναλύσουν το φως των άστρων στα επιμέρους μήκη κύματος, αποκαλύπτοντας πολύτιμες πληροφορίες για τη θερμοκρασία, τη σύνθεση και άλλες φυσικές ιδιότητές τους.
Για τη νέα έρευνα, η ομάδα επεξεργάστηκε αυτές τις μετρήσεις χρησιμοποιώντας ένα μοντέλο που προσομοιώνει την ανθρώπινη όραση, επιτρέποντάς τους να προσδιορίσουν πώς θα φαίνονταν στην πραγματικότητα τα άστρα σε έναν παρατηρητή. Παρά τα συναρπαστικά ευρήματα, ο γνώριμος λευκός χρωματισμός παραμένει μακράν ο πιο κοινός. Από τους 151 λευκούς νάνους που εξετάστηκαν σε απόσταση περίπου 65 ετών φωτός από τη Γη, μόνο πέντε παρουσίασαν ασυνήθιστα χρώματα.
«Το ένα στα τριάντα μπορεί να μην ακούγεται μεγάλο ποσοστό, αλλά αν αναλογιστούμε το σύνολο του πληθυσμού των λευκών νάνων στο Σύμπαν, μεταφράζεται σε τεράστιο αριθμό παράξενων, πολύχρωμων άστρων», κατέληξε ο καθηγητής Μπόρις Γκένσικε (Boris Gänsicke) από το Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου του Γουόρικ. «Ωστόσο, αν πάρουμε τον μέσο όρο ενός αντιπροσωπευτικού δείγματος λευκών νάνων, διαπιστώνουμε ότι ο τυπικός λευκός νάνος είναι… όντως λευκός».
Η επιστημονική μελέτη με τίτλο «Any Colour You Like: The Diverse Chromaticities of White Dwarfs» (Οποιοδήποτε χρώμα σας αρέσει: Οι ποικίλες χρωματικότητες των λευκών νάνων) δημοσιεύθηκε στο περιοδικό RAS Techniques and Instruments στις 14 Οκτωβρίου 2026.
