Όπως φροντίζετε τα έπιπλα, τα υφάσματα και κάθε γωνιά του σπιτιού σας, έτσι αξίζει να φροντίζετε και τα βιβλία σας. Η συσσώρευση σκόνης, η υγρασία και η λάθος αποθήκευση μπορούν να προκαλέσουν φθορές που συχνά περνούν απαρατήρητες, μέχρι να είναι αργά. Ευτυχώς, με μερικές απλές κινήσεις μπορείτε να προστατεύσετε τη βιβλιοθήκη σας και να διατηρήσετε τα αγαπημένα σας βιβλία σαν καινούργια.
Γιατί είναι απαραίτητος ο καθαρισμός των βιβλίων
Όπως πολλά αντικείμενα αξίας, έτσι και τα βιβλία απαιτούν τακτική φροντίδα για να διατηρηθoύν σε καλή κατάσταση. Πολλοί αποθηκεύουν τα βιβλία σε ανοιχτά ράφια, όπου συσσωρεύεται σκόνη, υγρασία και άλλοι ρύποι που μπορούν να λεκιάσουν τις σελίδες, να ξεθωριάσουν τα εξώφυλλα και να αποδυναμώσουν τη βιβλιοδεσία με την πάροδο του χρόνου.
«Η συσσωρευμένη σκόνη μπορεί επίσης να λειτουργήσει ως τροφή για έντομα και παράσιτα ή να ευνοήσει την ανάπτυξη μούχλας, καταστρέφοντας τα βιβλία σας αλλά και άλλα αντικείμενα στο σπίτι», αναφέρει η Rebecca Fifield, αναπληρώτρια διευθύντρια διαχείρισης συλλογών στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης.
Η σωστή συντήρηση —όπως το να διατηρείτε τα βιβλία όρθια, μακριά από το άμεσο ηλιακό φως και μακριά από μέρη με υγρασία, όπως υπόγεια ή σοφίτες— βοηθά στη διατήρησή τους σε άριστη κατάσταση, προσθέτει ο Joshua Mann, συνιδιοκτήτης της B&B Rare Books.
Αυτή η φροντίδα είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για σπάνια ή πολύτιμα βιβλία, καθώς η έκθεση στο φως, ο ακατάλληλος χειρισμός και οι περιβαλλοντικές συνθήκες μπορούν να προκαλέσουν ανεπανόρθωτη φθορά.
Περιβαλλοντικοί παράγοντες που επηρεάζουν τη διάρκεια ζωής των βιβλίων
Η Tribone μοιράζεται τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη διάρκεια ζωής ενός βιβλίου και εξηγεί πώς να τα αποθηκεύετε σωστά για να αντέξουν στον χρόνο:
- Σκόνη
- Νερό, μούχλα και παράσιτα
- Υψηλές θερμοκρασίες και χαμηλά επίπεδα υγρασίας
- Έκθεση στο φως
Σκόνη
Η αποθήκευση βιβλίων σε χώρους εκτεθειμένους σε σκόνη ή η έλλειψη τακτικού καθαρισμού, μπορεί να καταστρέψει το σώμα του βιβλίου με την πάροδο του χρόνου, καθιστώντας δύσκολη την ανάγνωση. «Η σκόνη μπορεί επίσης να αποτελέσει τροφή για παράσιτα και μούχλα, προσκαλώντας αυτούς τους βιολογικούς παράγοντες να φθείρουν περαιτέρω τον τόμο», αναφέρει η Fifield.
«Μια επιλογή για να αποφύγετε εντελώς τη σκόνη είναι η αποθήκευση σε κλειστές βιτρίνες ή ντουλάπια, αν και αυτό εξαρτάται από τον διαθέσιμο χώρο και τις διακοσμητικές επιλογές του καθενός».
Νερό, μούχλα και παράσιτα
Όπως προαναφέρθηκε, η αποθήκευση βιβλίων σε υπόγειο δεν συνιστάται. Τα υπόγεια ευνοούν την ανάπτυξη μούχλας, η οποία μπορεί να λεκιάσει μόνιμα τα βιβλία. Αν τα βιβλία σας έχουν ήδη επηρεαστεί, οι λεκέδες πιθανότατα θα παραμείνουν —ακόμη και μετά τη συντήρηση— και η μούχλα ενδέχεται να επανεμφανιστεί, προειδοποιεί η Fifield.
«Προσπαθήστε να κρατάτε τα βιβλία μακριά από πηγές υγρασίας, σωλήνες ή συστήματα κλιματισμού (HVAC)», προσθέτει. «Επίσης, η παρουσία νερού κοντά στη βιβλιοθήκη ενθαρρύνει τη δραστηριότητα παρασίτων, όπως τα ασημόψαρα (silverfish) και οι ψωκίδες (γνωστά και βιβλιοσκώληκες ή ψείρες των βιβλίων)».
Υψηλές θερμοκρασίες και χαμηλά επίπεδα υγρασίας
Όπως το υπόγειο, έτσι και η σοφίτα είναι ακατάλληλη για τη συλλογή των βιβλίων σας. Οι υψηλές θερμοκρασίες και η χαμηλή υγρασία κάνουν το χαρτί εύθραυστο. «Όταν η υγρασία πέφτει, τα υγροσκοπικά υλικά των βιβλίων συστέλλονται, κάτι που μπορεί να προκαλέσει σκέβρωμα ή παραμόρφωση», εξηγεί η Fifield. Το «κλειδί» είναι η αποθήκευση σε χώρο με υγρασία γύρω στο 35%.
Έκθεση στο φως
Κρατήστε τα βιβλία μακριά από την παρατεταμένη έκθεση στο φως. Σύμφωνα με τη Fifield, το φως προκαλεί ξεθώριασμα και καθιστά το χαρτί πιο εύθραυστο. Είτε πρόκειται για τεχνητό είτε για φυσικό φως, αν πέφτει απευθείας στη βιβλιοθήκη, οι ράχες των βιβλίων θα ξεθωριάσουν πολύ πιο γρήγορα από τα εξώφυλλα.
Πώς να καθαρίζετε τα βιβλία σας με ασφάλεια
Ο ασφαλέστερος τρόπος για να καθαρίσετε τα βιβλία στο σπίτι είναι το ελαφρύ ξεσκόνισμα με το χέρι χρησιμοποιώντας ένα μαλακό πανί ή η χρήση πεπιεσμένου αέρα για την αφαίρεση υπολειμμάτων. «Ο πρωταρχικός και καλύτερος τρόπος καθαρισμού είναι η αφαίρεση της σκόνης», τονίζει η Fifield.
Προσοχή: Μην χρησιμοποιείτε πετσέτες από μικροΐνες (microfiber), καθώς μπορεί να πιαστούν στις σελίδες και τις γωνίες, προκαλώντας σκισίματα. Ο τακτικός καθαρισμός και η σωστή αποθήκευση προλαμβάνουν λεκέδες και φθορές που είναι δύσκολο να επιδιορθωθούν.