Τον Ιούνιο του 2009, ανάμεσα στα χαλάσματα ενός εβραϊκού σπιτιού, αρχαιολόγοι ανακάλυψαν μια σπασμένη κούπα, από ασβεστόλιθο. Το σπίτι είχε καταστραφεί το 70 μ.Χ., όταν οι Ρωμαίοι ισοπέδωσαν την Ιερουσαλήμ και τον Ναό για να «στείλουν» το μήνυμα της νίκης τους επί των ανεξέλεγκτων Εβραίων.
Φαινομενικά τυπικό επιτραπέζιο σκεύος σε εβραϊκά σπίτια της περιόδου του Δεύτερου Ναού, αυτή η κούπα δεν έμοιαζε με καμία άλλη που έχει βρεθεί ποτέ, αναφέρει ο καθηγητής Shimon Gibson του Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνας στο Σάρλοτ, στο πρόσφατο τεύχος του Biblical Archaeology Review, που μόλις κυκλοφόρησε.
Τα ασβεστολιθικά πιάτα άρχισαν να εμφανίζονται περίπου το 40 π.Χ., επί βασιλιά Ηρώδη του Μεγάλου, για λόγους kashrut, το αυστηρό σύνολο των εβραϊκών διατροφικών νόμων. Προέκυψε η υπόθεση ότι ενώ τα κεραμικά που εκτίθενται σε ακαθαρσίες καταστρέφονταν για πάντα, τα πήλινα μπορούσαν να εξαγνιστούν (με το σκεπτικό ότι οι εβραϊκές πηγές δεν ανέφεραν το αντίθετο).
Ορισμένα κατασκευάζονταν στον τόρνο, ενώ άλλα ήταν χειροποίητα και κάπως χοντροκομμένα. Μόνο οι Εβραίοι χρησιμοποιούσαν πέτρινα σκεύη, όχι οι ειδωλολάτρες γείτονές τους εκείνη την εποχή, και το φινίρισμά τους έτεινε προς το λειτουργικό, όχι προς το περίτεχνο. Τα πέτρινα σκεύη ήταν απλά και σπάνια διέθεταν διάκοσμο, πόσο μάλλον επιγραφές.
Αλλά αυτή η κούπα είχε μία μυστηριώδη επιγραφή, που δεν είχε παρατηρηθεί ξανά στην Ιερουσαλήμ.
Η κούπα ανακαλύφθηκε, σπασμένη σε τέσσερα τμήματα, πάνω από το ταβάνι ενός εβραϊκού τελετουργικού λουτρού, ενός μικβά. Έχει μήκος σχεδόν 15 εκατοστά, ενώ αρχικά, είχε μία μόνο, διάτρητη λαβή. Ήταν λαξευμένη στο χέρι, φτιαγμένη από μαλακό ασβεστόλιθο.
Το εσωτερικό της, το χείλος και η βάση της είχαν λειανθεί, αλλά στα πλευρά, ήταν κομμένη από την κορυφή μέχρι τη βάση με μαχαίρι, δίνοντάς της διάφορες πτυχές.
Γενικά, πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό εβραϊκό σκεύος από πέτρα, της εποχής. Αυτό δεν προκαλεί εντύπωση. Μέχρι που, η προσεκτική εξέταση της επιφάνειάς της, έκανε τους αρχαιολόγους να παρατηρήσουν μια σειρά από χαραγμένα σημάδια. Προς έκπληξή τους, ήταν μία “αραχνοειδής γραφή”, όπως την περιγράφει ο Gibson.
“Δεν έχει ανακαλυφθεί τίποτα παρόμοιο στο παρελθόν. Μας συνεπήρε. Δεν ήταν μόνο η στιγμή της ανακάλυψης του χαραγμένου ονόματος ή των λίγων λέξεων. Ήταν ένα ολόκληρο κείμενο, με πολλές αράδες γραφής που περιμένουν να τις αποκρυπτογραφήσουμε. Είναι το όνειρο κάθε αρχαιολόγου”, λέει χαρακτηριστικά.
Το έργο της αποκρυπτογράφησης
Όσο για το ποιο σύστημα γραφής μπορεί να είναι, αυτό δεν μπορεί ν’ αναγνωριστεί αμέσως. Δεν πρόκειται για κάποια άγνωστη γλώσσα ή αλφάβητο, ενώ μοιάζει πολύ με την εβραϊκή γραφή.
Οι αρχαιολόγοι, με τη βοήθεια των εμπειρογνωμόνων, ξεκίνησαν να μελετούν, με τον καθηγητή Stephen Pfann, στο πανεπιστήμιο των Άγιων Τόπων της Ιερουσαλήμ. Ο Stephen Pfann, είναι ειδικός στην αρχαία εβραϊκή γραφή.
Μέχρι στιγμής, έχει αποκρυπτογραφήσει 10 σειρές, κάποιες εν μέρει, από το συνολικό γραπτό των 17 αράδων. Προκύπτει πως, στην κούπα είχαν χαράξει προσεκτικά, ένα σύστημα κρυπτογράφησης – το οποίο συναντάμε μόνο στο πλαίσιο των Χειρόγραφων της Νεκράς Θάλασσας. Η αποκρυπτογράφηση της “αραχνοειδούς” γραφής, δεν πρόκειται να είναι εύκολη.
Κρυπτογραφημένο σύστημα
Τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας, είναι θρησκευτικά κείμενα από την περίοδο του Δεύτερου Ναού, τα οποία ανακαλύφθηκαν στα τέλη του 1940, στοιβαγμένα, σε σπήλαια στην Έρημο της Ιουδαίας.
Η Ισραηλινή Αρχή Αρχαιοτήτων, εξακολουθεί μέχρι σήμερα να ψάχνει εξονυχιστικά κάθε κομμάτι της ερήμου, αναζητώντας περισσότερα ευρήματα των χειρόγραφων – προκειμένου να προλάβουν τη λεηλασία τους – είναι ένας αγώνας.
Τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας και η κούπα
Πολλά από τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας, είχαν γραφτεί στα εβραϊκά της εποχής – που μοιάζουν πολύ με τη σημερινή εβραϊκή γραφή, ενώ άλλα, είναι γραμμένα στην Παλαιό – Εβραϊκή, ή την αρχαϊκή “τετραγωνισμένη” γραφή.
Ορισμένα, είναι γραμμένα στα Αραμαϊκά, ενώ άλλα, στα Ελληνικά. Κάποια από τα χειρόγραφα, αποτελούνται από τον συνδυασμό πολλών γραφών.
Λίγα από αυτά, είχαν γραφτεί σε μια μυστηριώδη αλφαβήτα, γνωστή ως κρυπτική γραφή, η οποία περιγράφει απλώς, τη γραφή που δεν μπορεί να κατανοήσει ένας εγγράμματος άνθρωπος, χωρίς τη γνώση του συγκεκριμένου “κώδικα”. Δηλαδή, αντί για γράμματα, χρησιμοποιούνται εναλλακτικά σύμβολα.
Για παράδειγμα, ορισμένα είναι γραμμένα ανάποδα, ή στα πλάγια. Μόνο οι επίλεκτοι, είχαν πρόσβαση σ’ αυτά τα μυστικιστικά ή απόκρυφα μηνύματα.
Αρχικά, οι μελετητές αναγνώρισαν τρία είδη κρυπτικής γραφής στα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας: κυρίως την Κρυπτική Α, αλλά και την Β και Γ. Μεταγενέστερες μελέτες, οδήγησαν στο συμπέρασμα πως, τα λίγα αποσπάσματα στην “Κρυπτική Γ”, στην πραγματικότητα ήταν προχειρογραφήματα της Παλαιό – Εβραϊκής, εξηγεί ο Emanuel Tov, ειδικός στα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας και ομότιμος καθηγητής του τμήματος σπουδών της Βίβλου στο Εβραϊκό πανεπιστήμιο – κάτι που αφήνει προς αποκρυπτογράφηση μόνο δύο, την Α και τη Β.
Γιατί κρυπτογραφήθηκαν θρησκευτικά κείμενα
Ένα χειρόγραφο από το Κουμράν (4Q186), περιέχει πολλές γραφές: Την Παλαιό – Εβραϊκή, την Κρυπτική και την Ελληνική, ενώ, πράγμα σπάνιο, ήταν γραμμένη σε καθρεπτική γραφή, από τα αριστερά προς τα δεξιά, αναφέρει ο Mladen Popovic, όπως τις ανάλυσε ο Mark Geller.
Πιθανώς, δεν αποδίδεται στο ότι, οι αρχαίοι είχαν πιο περίπλοκο ύφος γραφής, αλλά άλλοι κρυφοί λόγοι τους οδηγούσαν στις γλωσσικές τους επιλογές. Η Κρυπτική Α, το 1950 είχε αποκρυπτογραφηθεί εν μέρει από τον Józef T. Milik, αν και με επιφυλάξεις.
Γενικά “τα θεωρούμε γραπτά του ηγέτη της κοινότητας των Εσσαίων προς τους νέους της κοινότητας. Είναι θρησκευτικές γραφές, αλλά εμείς έχουμε πολύ αποσπασματικά τους δείγματα”, επισημαίνει ο Tov.
Πόσα χειρόγραφα είναι γραμμένα σε κρυπτική γραφή;
Από όλα τα Χειρόγραφα, μόνο τα τέσσερα βρέθηκαν σε, λίγο – πολύ, ακέραια κατάσταση και, στις θήκες τους. Οι άκρες τους είχαν φαγωθεί από φωτιά ή αποσύνθεση. Τα περισσότερα από τα υπόλοιπα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας, αναφέρονται σε 25.000 αποσπάσματα χειρογράφων.
Οι ειδικοί δεν έχουν καταλήξει ποιο αντιστοιχεί με ποιο. Δεν υπάρχει σαφής απάντηση στο ερώτημα: “Πόσα ήταν συνολικά τα χειρόγραφα” – ενδεχομένως, με επιφύλαξη, να είναι 1.000 – πόσω μάλλον, αν επιχειρήσουμε ν’ απαντήσουμε, πόσα από αυτά, ήταν γραμμένα σε κρυπτική γραφή.
Πέρα από τις ιδιαιτερότητες της χειρόγραφης και τις καλλιγραφικής μορφής, οι γραφείς μπορεί να χρησιμοποιούσαν την κρυπτική γραφή, για τον ίδιο λόγο που, εμείς σήμερα, κωδικοποιούμε τα δεδομένα μας. Προκειμένου δηλαδή, να αποκλείσουμε την πρόσβαση σε πολύτιμη γνώση.
Δεν μπορούσαν οι οποιοιδήποτε εγγράμματοι να γνωρίζουν την ιερή σοφία, όπως το σπουδαίο έγγραφο της αιρετικής κοινότητας, το Miqṣat Ma’ase Hatorah (4QMMT), το οποίο περιέχει νομικές αποφάσεις για απαγορευμένους μικτούς γάμους και το «ορθό» ηλιακό ημερολόγιο του Ναού (με 364 ημέρες).
Τα κρυπτογραφημένα ζώδια
Όμως, για τους αποφασισμένους, υπάρχει κάτι ακόμα πιο περίπλοκο να αντιμετωπίσουν, όπως το κρυπτογραφημένο χειρόγραφο 4Q186, ένα πολύ κατακερματισμένο αλλά εξαιρετικό — ο «πάπυρος των ωροσκοπίων».
Εκεί καταγράφεται η φρικτή μοίρα που περιμένει τους άνδρες που γεννήθηκαν σε κακό ζώδιο στον Ταύρο, συμπεριλαμβανομένων προβλημάτων όπως χαλασμένα δόντια και κακή αναπνοή.
Επίσης, εμφανίζονται κρυπτογραφημένα γράμματα, σε, κατά τ’ άλλα, κανονικά εβραϊκά γραπτά, επισημαίνει ο σκαπανέας των Χειρόγραφων της Νεκράς Θάλασσας, καθηγητής Jonathan Ben Dov, του τμήματος σπουδών της Βίβλου, στο πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ.
Για παράδειγμα, σε ένα αντίγραφο του Serekh HaYahad (αποδ. “Κανονισμός της Κοινότητας), (4Q259 III), ορισμένες λέξεις, όπως, “στο Ισραήλ” είναι σε κρυπτική γραφή Α, παρόλο που, το υπόλοιπο κείμενο είναι γραμμένο στην εβραϊκή γραφή της περιόδου.
Το χρονικό της κούπας
Τώρα, για πρώτη φορά, έρχεται στην επιφάνεια κρυπτικό σύστημα γραφής, εκτός του πλαισίου των Χειρόγραφων της Νεκράς Θάλασσας. Πάνω σε μια πέτρινη κούπα, από την Ιερουσαλήμ. Τι λέει;
Έχοντας παρατηρήσει τη γραφή της, η αρχαιολογική ομάδα καθάρισε με προσοχή και σάρωσε την επιφάνειά της. Την αποκατάστασή της, ανέλαβε ο David Mevorach από το μουσείο του Ισραήλ.
Η γραφή βρίσκεται γύρω από το χείλος και προς τα κάτω, αν όχι σε όλες τις πτυχές της, από την κορυφή, σχεδόν μέχρι τη βάση.
Το κάτω μέρος της κούπας, απεικονίζει ένα ζεύγος από σειρές χαραγμένες σε ζιγκ – ζαγκ. Σύμφωνα με τον Gibson, σε δήλωσή του στην εφημερίδα Haaretz, είναι πολύ περίεργο. Πρώτον, η γραφή προχωρά προς τα κάτω στις πτυχές της κούπας και όχι περιμετρικά της – έτσι, έπρεπε να κρατιέται στα πλάι όσο γινόταν η εγχάραξη – πράγμα ασυνήθιστο.
Δεύτερον, η γραφή, είναι με περίεργα γράμματα, χωρίς διαστήματα ανάμεσα στις λέξεις ή γενικά άλλα εμφανή κενά που να τις χωρίζουν. Δεν κατάφερε κανείς από την ομάδα να τα αποκρυπτογραφήσει. Είχε έρθει η ώρα να καλέσουν τους ειδικούς.
Σύμφωνα με τον Pfann, διακρίνονται περίπου 100 γράμματα στην κούπα, γραμμένα όχι σε ένα, αλλά τουλάχιστον σε τρία αλφάβητα: Την Κρυπτική Α, ένα άλλοτε άγνωστο κρυπτικό αλφάβητο, και μια εβραϊκή “τετραγωνισμένη” γραφή, για συγκεκριμένες λέξεις όπως η λέξη “Adonai” (ο εβραϊκός όρος για τον Θεό).
Η μία γραμμή ξεκινά με την Κρυπτική Α και καταλήγει με τετραγωνισμένη γραφή. Ωστόσο, τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας, έχουν κενά διαστήματα ανάμεσα στις λέξεις, παρατηρεί ο Pfann, κάτι που δεν υπάρχει στη γραφή της κούπας – δυσχεραίνοντας την ερμηνεία της.
Η Κρυπτική Α, είναι μια απλή κρυπτογράφηση, όπου τα γράμματα αντικαθίστανται, εξηγεί ο Ben Dov. Δηλαδή, κάθε εβραϊκό γράμμα, αντικαθίσταται από ένα σταθερό σημείο που, αντίθετα με τα εβραϊκά, δεν έχει χαρακτηριστικές καταλήξεις.
Ο Ben Dov παρατήρησε επίσης πως, πολλά από τα γράμματα της Κρυπτικής Α, μοιάζουν με άλλα, της ύστερης Παλαιό – Εβραϊκής – αν και οι γραφείς δεν χρησιμοποιούσαν με συνέπεια ούτε αυτά, για να δυσκολεύουν περισσότερο την αποκρυπτογράφηση.
Αντ’ αυτών, χρησιμοποιούσαν άλλα γράμματα, λες και το σύστημα ή η λογική της αντιστοίχισης των γραμμάτων έχει μετατοπιστεί πλευρικά (όχι ανακατεμένα ή τυχαία, αλλά βάσει σταθερής μετατόπισης). Μοιάζει λες και το σύστημα κρυπτογράφησης, επινοήθηκε από παιδιά, που θέλουν να κρατήσουν τα μυστικά τους ασφαλή, επισημαίνει ο Tov.
Το μυστήριο με την επιγραφή της κούπας
Τι αναφέρει όμως η επιγραφή της κούπας; Δεν γνωρίζουμε ακριβώς. Η επικρατούσα αντίληψη, λέει πως, η χρήση της είχε μυστικιστικό θρησκευτικό ή δεισιδαιμονικό πλαίσιο, όχι απαραίτητα για καλό σκοπό.
Ο Pfann προτείνει ερμηνείες για ορισμένα τμήματα, όπως δύο λέξεις που ενδέχεται να λένε «Adonai, shabti», οι οποίες ίσως παραφράζουν τη φράση από τον Ψαλμό 26:8 «Adonai ahabti me’on beteka», που σημαίνει «Κύριε, αγαπώ [την κατοικία του οίκου σου]».
Σε προηγούμενη έρευνά του, ο Pfann είχε δείξει ότι η κρυπτική γραφή στα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας εμφανιζόταν συνήθως στο πλαίσιο εσωτερικών διδασκαλιών, ευαίσθητων πληροφοριών ή ερμηνειών του ιερού νόμου.
Όπως εξηγεί ο Gibson, η χρήση τέτοιων γραφών ήταν προνόμιο της ιερατικής τάξης. Συνεπώς, ο Pfann συμπεραίνει ότι όποιος χάραξε εκείνη την κούπα που βρέθηκε στο Όρος Σιών δεν είχε σκοπό να κάνει τη γραφή της κατανοητή σε κάποιον αμύητο.
Ο Δρ. David Hamidović, ειδικός στην αρχαία εβραϊκή παλαιογραφία από το Πανεπιστήμιο της Λωζάνης στην Ελβετία, σημείωσε μια ακόμη ομοιότητα με κείμενα ψαλμών και αφορισμών από μια κάπως μεταγενέστερη περίοδο, τα οποία συχνά περιλαμβάνουν φαινομενικά ασυνάρτητες λέξεις ή γράμματα γνωστά ως “nomina barbara”. Αυτή η κούπα φαίνεται να είναι πλούσια σε nomina barbara.
Πάντως, τα αρχαία εβραϊκά ξόρκια, τα οποία έχουν βρεθεί αιώνες αργότερα, συνήθως στοχοποιούσαν κάποιο συγκεκριμένο άτομο. Στην προκειμένη περίπτωση, δεν έχει εντοπιστεί κανένα προσωπικό όνομα στην κούπα.
Έτσι, ο Hamidović προτείνει ότι η χρήση της κούπας είχε τελετουργικό και μη προσωπικό χαρακτήρα – πιθανώς για να ευλογεί γενικά τη μεταφορά κατάλληλου νερού στο μικβά κοντά στο σημείο της ανακάλυψης. Ίσως ο χρήστης πίστευε ότι το όνομα θα διατηρούσε το νερό αγνό κατά τη μεταφορά του στο λουτρό.
Βεβαίως, απαιτούνταν αρκετές διαδρομές μεταξύ της πηγής νερού και του λουτρού για να γεμίσει το μικβά με αυτή τη μικροσκοπική κούπα. Όμως, ίσως μια ποσότητα νερού αγιασμένη από το ιερό τετραγράμματο, να αρκούσε για να αγιάσει όλο το νερό του λουτρού.
Ή ίσως να ήταν χαραγμένο στην κούπα το όνομα κάποιου άτυχου στόχου του ξορκιού, αλλά να μην επέζησε από τη φθορά που προκάλεσαν οι Ρωμαίοι και οι αιώνες.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Gibson στην εφημερίδα Haaretz, αυτό που μπορεί να έχει διατηρηθεί πρέπει να εξεταστεί με βάση τη γενική νοοτροπία των Εβραίων που ασκούσαν την πίστη τους πριν από 2.000 χρόνια, σε μια εποχή που η «εβραϊκότητα» της θρησκείας ήταν ακόμη σε διαμόρφωση (και οδήγησε επίσης στον Χριστιανισμό), ενώ ο Ναός και οι θυσίες ήταν ακόμη μέρος της λατρείας.
“Οι ιστορικοί γοητεύονται από το πόσο διαφορετικός ήταν ο Ιουδαϊσμός του πρώτου αιώνα”, λέει. “Προσπαθούμε να κατανοήσουμε, ανατρέχοντας στο παρελθόν, μέσα από ένα τηλεσκόπιο από το παρόν, για να δούμε αν ο Ιουδαϊσμός όπως τον ξέρουμε σήμερα ήταν αυτός που υπήρχε τότε. Θα ήταν λάθος να επιβάλλουμε τις σημερινές αντιλήψεις”, προσθέτει, επισημαίνοντας ότι μεγάλο μέρος του σύγχρονου Ιουδαϊσμού βασίζεται σε μεσαιωνικές πρακτικές.
Διάφοροι άνθρωποι έχουν προσαρμόσει τις πεποιθήσεις τους στα δεδομένα τους και τον σκοπό των τελετουργικών τους. Οι απόψεις διαφέρουν, εξηγεί ο Gibson, ενώ εκείνη την περίοδο δεν υπήρχε μια κοινή πρακτική του Ιουδαϊσμού στον Ναό, ιδιαίτερα σε σχέση με τη θυσιαστική πρακτική των δεκάτων και των θυσιών στον βωμό.
Τα ερωτήματα για τις εβραϊκές πρακτικές
Υπήρχαν πολλές διαφορές ωστόσο, ανάμεσα στην πόλη και το χωριό και τίθενται πολλά ερωτήματα σε σχέση με τις πρακτικές των Εβραίων στα σπίτια τους. Έπρεπε να εξαγνίζουν το σώμα τους μόνο σε φυσικές πηγές, “ζωντανού” νερού (πηγές, ποταμούς και θάλασσα), ή μήπως επιτρεπόταν και η πρακτική του καθαρισμού σε τεχνητά, κατασκευασμένα μίκβα, με νερό της βροχής;
Έπρεπε κάθε Εβραίος που επισκεπτόταν το σπίτι ενός φίλου, να κάνει αμέσως μπάνιο στο μίκβα, ή μήπως αρκούσε να καθαρίσει τα πόδια του με λάδι και να πλύνει τα χέρια του με καθαρό νερό (Νετιλάτ Γιανταΐμ τελετουργικό πλύσιμο των χεριών), πριν κάτσει για φαγητό;
Τα πέτρινα αγγεία, ήταν πολύ διαδεδομένα από τα τέλη του πρώτου αιώνα π.Χ. Σε προγενέστερη μελέτη του, ο Gibson, δήλωσε πως εμφανίστηκαν στην Ιερουσαλήμ κατά την μαζική εισαγωγή λιθοξόων, στη διάρκεια της κατασκευαστικής φρενίτιδας του Βασιλιά Ηρώδη. Οι τεχνίτες κατασκεύαζαν πέτρινα κουζινικά σκεύη για τους πλούσιους Εβραίους σε συμφέρουσες τιμές.
Η χρησιμότητα των πέτρινων σκευών
Τα πέτρινα αγγεία, μπορούσαν να καθαριστούν, μετά την επαφή με ακάθαρτες ουσίες, όπως εκκρίσεις ή νεκρή σάρκα. Γι’ αυτό, έγιναν ιδιαίτερα δημοφιλή στην εβραϊκή κοινότητα ολόκληρης της χώρας, και της Γαλιλαίας, μέχρι που, οι Ρωμαίοι τους εκδίωξαν, μετά την εξέγερση του Μπαρ Κοχβά (132–135 μ.Χ).
Έρευνες έχουν δείξει πως, δεν είχαν όλα τα εβραϊκά νοικοκυριά της Ιερουσαλήμ του πρώτου αιώνα, πόσω μάλλον τα εβραϊκά χωριουδάκια, πέτρινα σκεύη. Ούτε είχε κάθε εβραϊκό σπίτι, το δικό του τελετουργικό λουτρό.
Σύμφωνα με τη γνώμη του Gibson, η χαραγμένη κούπα από την ανασκαφή του στο Όρος Σιών, αφηγείται την περίπλοκη φύση του αρχαίου Ιουδαϊσμού που βρίσκει ακόμη τον δρόμο του, πριν από 2.000 χρόνια.
Άραγε ήταν μια τελετουργική προσευχή που τηρούταν μόνο στον Ναό, ή στα εβραϊκά σπίτια; Ήταν μελωδική; Είχε επαναλήψεις λέξεων, με διακυμάνσεις της φωνής – και πού παρατηρούνταν αυτές;
Η κούπα είναι ένα μικρό κομμάτι από τα στοιχεία που δείχνουν έναν ολόκληρο κρυμμένο κόσμο, στον οποίο μπορούμε να ρίξουμε μια ματιά, λες και βλέπουμε μέσα από την μικρή ρωγμή ενός τοίχου.
Είχε η κούπα της Σιών καμία σχέση με τους συγγραφείς των Χειρόγραφων της Νεκράς Θάλασσας, είτε αυτοί ήταν Κουμρανίτες αιρετικοί ή ίσως ακόμη οι ίδιοι οι Εσσαίοι, δεδομένης τη κοινής χρήσης της κρυπτικής γραφής;
Ίσως η κρυπτική γραφή, να ήταν πολύ πιο διαδεδομένη εκείνη την εποχή απ’ όσο θεωρούσαν μέχρι τώρα οι ειδικοί – όχι μόνο μέσα σε αιρέσεις, αλλά και στους κατοίκους των πόλεων.
Δεν το γνωρίζουμε. Η ρωγμή μέσα από την οποία κοιτάμε δεν έχει ακόμη ανοίξει αρκετά ώστε να μας αποκαλύψει ένα σώμα κειμένων από κάθε άλλη περιοχή της χώρας. Ο Ιουδαϊσμός εκείνης της εποχής είχε ορισμένα κοινά στοιχεία, αλλά ήταν επίσης εξαιρετικά ποικιλόμορφος, υποστηρίζει ο Gibson.
Ο συγγραφέας των Χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας
Επικρατούν έντονες διαμάχες σχετικά με τον συγγραφέα των Χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας. Τα χειρόγραφα, χρονολογούνται ήδη στον τρίτο ή τον δεύτερο αιώνα π.Χ. έως τον πρώτο αιώνα μ.Χ., δηλαδή από την Ελληνιστική Περίοδο μέχρι τη Ρωμαϊκή Εποχή.
Σύμφωνα με τη δημοφιλέστερη άποψη, οι συγγραφείς τους ήταν οι Εσσαίοι, μία αρχαία, εξτρεμιστική εβραϊκή κοινότητα, η οποία έζησε στην Έρημο της Ιουδαίας κατά την περίοδο του Δεύτερου Ναού (περίπου 2ος αιώνας π.Χ. έως 1ος αιώνας μ.Χ.). Ζούσαν με αυστηρούς θρησκευτικούς και κοινοβιακούς κανόνες, με έμφαση στην καθαρότητα, τη νηστεία, την προσευχή και την αποχή από τις κοσμικές απολαύσεις.
Ενώ δεν είναι απόλυτα αποδεκτό από την ακαδημαϊκή κοινότητα, θεωρείται πως, οι Εσσαίοι ήταν οι συγγραφείς αυτών των χειρογράφων ενώ η κοινότητα του Κουμράν συνδέεται στενά με αυτούς, λόγω των κοινών στοιχείων που αποκαλύπτουν τα αρχαιολογικά και γραπτά ευρήματα.
Πριν από αρκετά χρόνια, ο Norman Golb διατύπωσε τη θεωρία πως, τα Χειρόγραφα είναι ένα συμπίλημα ετερόκλητων γραπτών, από διάφορες ομάδες της Ιερουσαλήμ, τα οποία τελικά κρύφτηκαν στο Κουμράν, με την φυγή των Εβραίων από τη Ρωμαϊκή πολιορκία της πόλης, το 70 π.Χ.
“Άραγε, έπλεναν όλοι τα χέρια τους στα πέτρινα αγγεία, λούζονταν στα εβραϊκά λουτρά, τα μικβά, πλήρωναν φόρο για τον Ναό, έκαναν θυσίες στον βωμό κατά τον πρώτο αιώνα; Αμφιβάλλω”, συμπεραίνει ο Gibson.
“Ουσιαστικά, θεωρώ ότι το σύγχρονο Ισραήλ, εμπεριέχει την ίδια ποικιλομορφία με τότε. Από ακραίους ορθόδοξους Εβραίους στην Μέα Σεαρίμ, μια από τις αρχαιότερες γειτονιές της Ιερουσαλήμ, έως τους παραδοσιακούς Εβραίους με προέλευση από την ετερόκλητη διασπορά και τους παραδοσιακούς και τους φανατικούς Εβραίους στο Τελ Αβίβ, όπως και όλες τις ενδιάμεσες ομάδες.
Πιστεύω πως, η τελική ιστορία στην κούπα του όρους Σιών, μας αφηγείται πως, δεν έχει αλλάξει τίποτα”.
Ένα από τα σπήλαια του Κουμράν, κοντά στη Νεκρά Θάλασσα, όπου ανακαλύφθηκαν τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας. Φωτογραφία: Mustang Joe/Wikimedia Commons
