Τα γκρίζα μαλλιά είναι το πρώτο σημάδι που μας κάνει να νιώθουμε πως μεγαλώνουμε. Τα μαλλιά συνεχίζουν να μεγαλώνουν κανονικά, αλλά το χρώμα τους αρχίζει να ξεθωριάζει εξαιτίας των κυττάρων μέσα στους θύλακες της τρίχας.
Αυτό δεν συμβαίνει επειδή ξαφνικά «γερνάει» ολόκληρο το σώμα σας. Η αλλαγή ξεκινά μέσα σε κάθε θύλακα της τρίχας, όπου τα βλαστοκύτταρα που παράγουν τη χρωστική, πρέπει να εγκαταλείψουν τη «ζώνη ασφαλείας» τους, να λάβουν ένα σήμα και να μετατραπούν σε μελανοκύτταρα — τα κύτταρα που δίνουν χρώμα σε κάθε νέα τρίχα.
Όταν όμως αυτά τα μελανοκυτταρικά βλαστοκύτταρα (McSCs) σταματούν να κινούνται όπως πρέπει, το βήμα του χρώματος παραλείπεται, παρόλο που η τρίχα εξακολουθεί να αναπτύσσεται κανονικά.
«Η μελέτη μας συμβάλλει στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν τα βλαστοκύτταρα μελανοκυττάρων για να δώσουν χρώμα στα μαλλιά», εξήγησε ο κύριος συγγραφέας της, Qi Sun, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο NYU Langone Health. «Οι νέοι μηχανισμοί που εντοπίσαμε υποδεικνύουν ότι η ίδια σταθερή τοποθέτηση των βλαστοκυττάρων μελανοκυττάρων μπορεί να υπάρχει και στους ανθρώπους. Αν αυτό ισχύει, ανοίγει ο δρόμος για πιθανές θεραπείες που θα μπορούσαν να αντιστρέψουν ή να αποτρέψουν το γκριζάρισμα των μαλλιών, βοηθώντας τα “μπλοκαρισμένα” κύτταρα να μετακινηθούν ξανά μεταξύ των διαφόρων τμημάτων του θύλακα της τρίχας.»
Κύτταρα του θύλακα και γκρίζα μαλλιά
Μέσα σε έναν θύλακα τρίχας, υπάρχουν δύο «γειτονιές» που παίζουν βασικό ρόλο στο χρώμα:
- Το φύτρο της τρίχας, δηλαδή το βλαστικό κέντρο, στέλνει ισχυρά χημικά σήματα που λένε στα βλαστοκύτταρα που παράγουν χρωστική, τα μελανοκυτταρικά βλαστοκύτταρα, να ωριμάσουν σε μελανοκύτταρα.
- Το διογκωμένο τμήμα του θύλακα (bulge) είναι μια ασφαλέστερη περιοχή, που δεν στέλνει κανένα μήνυμα για παραγωγή χρώματος.
Σε έναν υγιή κύκλο ανάπτυξης, τα βλαστοκύτταρα μετακινούνται από το ένα στο διογκωμένο τμήμα του θύλακα προς το φύτρο ακριβώς τη στιγμή που ξεκινά η ανάπτυξη μιας νέας τρίχας. Εκεί δέχονται τα σήματα από τις πρωτεΐνες WNT, μετατρέπονται σε McSCs και τροφοδοτούν τη νέα τρίχα με χρωστική ουσία.
Αργότερα, κάποια από τα κύτταρα που παράγουν γκρίζες τρίχες θα επανέλθουν σε μια κατάσταση παρόμοια με εκείνη των βλαστοκυττάρων για τον επόμενο κύκλο.
Μεθοδολογία της μελέτης
Οι ερευνητές παρακολούθησαν τη διαδικασία σε πραγματικό χρόνο, αντί να βασιστούν σε μεμονωμένες «στιγμές» ή εικόνες.
Χρησιμοποιώντας ζωντανή απεικόνιση μακράς διάρκειας και ανάλυση RNA σε επίπεδο μεμονωμένων κυττάρων σε πολλούς κύκλους ανάπτυξης τριχών σε ποντίκια, κατάφεραν να εντοπίσουν πού βρισκόταν κάθε κύτταρο και ποιες οδηγίες “διάβαζε” κάθε φορά.
Όταν η αναγέννηση των τριχών προκαλούνταν επανειλημμένα τεχνητά, περισσότερα βλαστοκύτταρα που παράγουν χρωστική παρέμεναν “κολλημένα” στην ήσυχη ζώνη του θύλακα, όπου συνήθως «ξεκουράζονται», δεν έφταναν στη ζώνη με μεγάλη περιεκτικότητα σε WNT με αποτέλεσμα να ωριμάζουν πιο σπάνια και έτσι, αυξάνονταν οι γκρίζες τρίχες..
Η τοποθεσία των κυττάρων μέσα στον θύλακα επηρέαζε το σήμα που λάμβαναν, αυτό το σήμα καθόριζε την απόφαση του κυττάρου, και η απόφαση αυτή οδηγούσε είτε στο κανονικό χρώμα της τρίχας, είτε στο γκριζάρισμα, όταν αυτή η αλυσίδα διεργασιών διακοπτόταν.
Θέση κίνηση και συγχρονισμός
Αυτή η διαδικασία αλλάζει εντελώς τον τρόπο που σκεφτόμαστε τα κύτταρα του θύλακα και το γκριζάρισμα των μαλλιών. Ο χρόνος έχει σημασία, αλλά όχι σαν ένα ρολόι που σιγά σιγά χάνει το χρώμα. Σημασία έχουν η κίνηση και η σωστή στιγμή.
Τα μελανοκυτταρικά βλαστοκύτταρα πρέπει να κινηθούν τη σωστή στιγμή. «Αυτό που ευθύνεται για το γκριζάρισμα και την απώλεια του χρώματος, μπορεί να είναι η απώλεια της ευελιξίας των μελανοκυτταρικών βλαστοκυττάρων», εξήγησε ο κύριος ερευνητής Δρ. Mayumi Ito, καθηγητής του τμήματος Δερματολογίας Ronald O. Perelman στο Τμήμα Κυτταρικής Βιολογίας του NYU Langone Health.
Η απώλεια της ευελιξίας – να μην φτάνουν δηλαδή στην κατάλληλη περιοχή, τη στιγμή που το σήμα είναι ισχυρό, σημαίνει ότι παραλείφθηκε ένα βήμα της διαδικασίας. Άρα, μπορεί να παραχθεί υγιής τρίχα, αλλά γκρι, επειδή το στάδιο της χρωστικής δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.
Περιορισμοί της μελέτης
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι υπήρχαν περιορισμοί στα συμπεράσματα της μελέτης τους. Το άγχος δεν είναι ένας απλός διακόπτης που κάνει τα μαλλιά γκρίζα για πάντα, ούτε η ενεργοποίηση των βλαστοκυττάρων αρκεί για να “θα διορθώσει το πρόβλημα”.
Τα κύτταρα του θύλακα που φτιάχνουν χρωστική μπορεί να υπάρχουν, αλλά να μην λειτουργήσουν σωστά αν ποτέ δεν φτάσουν στο σήμα που τα ενεργοποιεί. Οποιαδήποτε μελλοντική προσέγγιση θα πρέπει να βοηθήσει τα κύτταρα να μετακινηθούν την κατάλληλη στιγμή ή να κάνει το φύτρο της τρίχας πιο «φιλικό» προς αυτά, και όχι απλώς να στείλει ένα τυχαίο μήνυμα ανάπτυξης σε όλο τον θύλακα.
Μπορεί να αναρωτηθεί κανείς πώς εφαρμόζεται αυτό στους ανθρώπους, αφού τα πειράματα έγιναν σε ποντίκια. Οι ανθρώπινοι θύλακες έχουν την ίδια αρχιτεκτονική και τα ίδια είδη κυττάρων.
Λόγω αυτού, υπάρχουν δύο πιθανότητες που αξίζει να εξερευνηθούν σε βάθος:
- Επαναφορά της «μετακίνησης» ώστε τα μελανοκυτταρικά βλαστοκύτταρα να φτάνουν στο βλαστικό κέντρο του θύλακα τη στιγμή που ξεκινά μια νέα τρίχα.
- Ρύθμιση των τοπικών σημάτων, ώστε όταν τα κύτταρα φτάσουν εκεί, να «ακούν» καθαρά το μήνυμα να γίνουν McSCs.
Ο χρόνος και η μετρημένη δράση είναι κρίσιμα. Αν ωθήσει κανείς πάρα πολλά κύτταρα να ωριμάσουν ταυτόχρονα, μπορεί να εξαντληθούν τα αποθέματα, αν ωριμάσουν πολύ λίγα, δεν θα αλλάξει τίποτα.
Αντιστρέφοντας το γκριζάρισμα των μαλλιών
Ο στόχος δεν είναι ένας μόνιμος «διακόπτης» χρώματος – αλλά να διατηρείται ο ρυθμός, ώστε κάποια κύτταρα να χρωματίζουν την τρίχα τώρα, ενώ άλλα να «επαναρυθμιστούν» για αργότερα.
Όλα αυτά βασίζονται σε μια απλή ιδέα: τα κύτταρα παρατηρούν το περιβάλλον τους πριν πάρουν απόφαση να δράσουν. Το DNA τους δίνει διάφορες δυνατότητες, και το περιβάλλον τους λέει ποια να επιλέξουν κάθε φορά.
Στους θύλακες των γκρίζων μαλλιών, οι «γειτονιές» μέσα στον θύλακα αλλάζουν με τον χρόνο και τη θέση. Όταν τα μελανοκυτταρικά βλαστοκύτταρα, που παράγουν χρωστική, φτάσουν στο σωστό σημείο τη σωστή στιγμή, λαμβάνουν το μήνυμα, γίνονται μελανοκυττάρα και χρωματίζουν την τρίχα. Όταν η κίνηση ή ο χρόνος αποτυγχάνουν, το μήνυμα χάνεται και η τρίχα μεγαλώνει γκρίζα.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει θεραπεία – η μελέτη είναι απλώς ένας «χάρτης», όχι φάρμακο. Ωστόσο, οι επιστήμονες πιστεύουν ότι είναι πολύ κοντά σε μια πραγματική λύση.
Τα επόμενα βήματα
Αν μελλοντικές μελέτες σε ανθρώπους επιβεβαιώσουν το ίδιο μοτίβο, οι επιστήμονες θα μπορούν να δοκιμάσουν ήπιους τρόπους για να διευκολύνουν την «κίνηση» των κυττάρων, όπως να τα ωθήσουν έξω από την ήσυχη ζώνη του θύλακα ή να ενισχύσουν τα σήματα του βλαστικού κέντρου της τρίχας, χωρίς να διαταράξουν το υπόλοιπο σύστημα.
Η πρόκληση είναι να προστατεύσουν την ευελιξία. Πρέπει να ωριμάσουν αρκετά κύτταρα για τον χρωματισμό της τρίχας που μεγαλώνει, αλλά διατηρώντας το απόθεμα ώστε το σύστημα να λειτουργεί και τα επόμενα χρόνια.
Την επόμενη φορά που θα παρατηρήσετε μια γκρίζα τρίχα, θυμηθείτε ότι τα μαλλιά σας δεν ξέχασαν να αναπτύσσονται. Το «εργοστάσιο» λειτουργεί καλά, απλώς η «μετακίνηση» μέσα στον θύλακα έχει μπλοκάρει. Αν διορθωθεί η κυκλοφορία, θεωρητικά, το χρώμα μπορεί να επανέλθει.
Προς το παρόν, το γκρίζο δεν πρέπει να σημαίνει αδύναμα ή μη υγιή μαλλιά. Μπορεί να σημαίνει ότι η ομάδα της χρωστικής δεν έλαβε το σήμα της τη σωστή στιγμή. Έτσι, το γκρι παύει να είναι ένα ανεξήγητο φαινόμενο και γίνεται ένα πρόβλημα timing, που οι επιστήμονες πλέον μελετούν για να βρουν λύση.
Η πλήρης μελέτη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature.
