Για δεκαετίες, η Αρκτική αποτελούσε το πιο τρανταχτό και ανησυχητικό σύμβολο της κλιματικής αλλαγής, με τους πάγους της να λιώνουν με ολοένα και πιο γρήγορους, εφιαλτικούς ρυθμούς. Κι όμως, μια νέα μελέτη της NASA έρχεται να φέρει στο φως μια αναπάντεχη ανατροπή που ξάφνιασε την επιστημονική κοινότητα. Η διαρκής επιμήκυνση της περιόδου τήξης των πάγων, που έμοιαζε μη αναστρέψιμη, πάτησε ξαφνικά «φρένο».
Για το μεγαλύτερο μέρος της περιόδου καταγραφής από δορυφόρους, η περίοδος τήξης των θαλάσσιων πάγων στην Αρκτική γινόταν όλο και μεγαλύτερη. Στη συνέχεια, γύρω στο 2010, αυτή η μακροχρόνια τάση σταμάτησε απροσδόκητα να αυξάνεται, εμφανίζοντας μια σταθεροποίηση.
Κατά τη διάρκεια αρκετών δεκαετιών, οι θαλάσσιοι πάγοι της Αρκτικής άρχιζαν γενικά να λιώνουν νωρίτερα την άνοιξη και να παγώνουν ξανά αργότερα το φθινόπωρο. Αυτό παρέτεινε τον χρόνο που οι πάγοι έλιωναν κάθε χρόνο, συμβάλλοντας σε σημαντικές μειώσεις των θαλάσσιων πάγων σε ολόκληρη την Αρκτική.
Μια νέα μελέτη υπό την καθοδήγηση της NASA δείχνει τώρα ότι, αν και η περίοδος τήξης έχει επιμηκυνθεί δραματικά από τότε που ξεκίνησε η δορυφορική παρακολούθηση, η μέση διάρκειά της έχει αλλάξει σχετικά λίγο από το 2010 και μετά.
«Στο παρελθόν, υπήρχαν περισσότεροι πάγοι πολλών ετών (πολυετείς πάγοι) που δεν έλιωναν κάθε καλοκαίρι», δήλωσε η Λινέτ Μπουασβέρ (Linette Boisvert), συντάκτρια της μελέτης και επιστήμονας πάγων στο Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA. «Τώρα που ο πάγος είναι πιο λεπτός και η ποσότητά του μικρότερη, παρατηρείται πολύ μεγαλύτερη μεταβλητότητα».Σε γενικές γραμμές, ωστόσο, η ραγδαία μείωση του πάχους και της έκτασης των θαλάσσιων πάγων της Αρκτικής που χαρακτήρισε τη δεκαετία του 2000 φαίνεται, προς το παρόν, να έχει κάνει μια παύση.
Πηγή εικόνων: NASA Earth Observatory από τη Michala Garrison, βάσει δεδομένων των Boisvert, L., κ.ά.
Οι κρυφοί μηχανισμοί: Γιατί επιβραδύνθηκε το λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική
Για να κατανοήσουν τι μπορεί να προκάλεσε αυτή την αλλαγή, οι ερευνητές εξέτασαν το ενεργειακό ισοζύγιο της Αρκτικής. Αυτό περιγράφει τη διαφορά ανάμεσα στη θερμότητα που εισέρχεται στην περιοχή από τον Ήλιο, την ατμόσφαιρα και τον ωκεανό, και την υπέρυθρη ενέργεια που διαφεύγει πίσω στο διάστημα.
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2000, η ραγδαία απώλεια των θαλάσσιων πάγων άφησε έκθετες μεγαλύτερες εκτάσεις σκουρόχρωμων ωκεάνιων υδάτων. Ο ανοιχτόχρωμος, λαμπερός πάγος αντανακλά το μεγαλύτερο μέρος της ηλιακής ενέργειας, ενώ το πιο σκούρο θαλασσινό νερό απορροφά πολύ περισσότερη από αυτήν.
Αυτή η επιπλέον αποθηκευμένη θερμότητα συνέβαλε στο να διατηρηθεί ο ωκεανός θερμότερος μέχρι αργά μέσα στο έτος, καθυστερώντας τη φθινοπωρινή πήξη των πάγων και παρατείνοντας την περίοδο τήξης.
Στον αριστερό χάρτη παραπάνω, οι περιοχές με το πιο σκούρο κόκκινο χρώμα υποδεικνύουν τα μέρη όπου η περίοδος τήξης αυξήθηκε με τους ταχύτερους ρυθμούς κατά τη διάρκεια εκείνης της δεκαετίας. Σε ορισμένες τοποθεσίες, η διάρκειά της επιμηκυνόταν έως και κατά 5 ημέρες ανά έτος.
Την ίδια στιγμή, το ίδιο το κάλυμμα του αρκτικού πάγου υποβαλλόταν σε έναν θεμελιώδη μετασχηματισμό. Μεγάλο μέρος του θαλάσσιου πάγου που απομένει σήμερα είναι νεότερο και πιο λεπτό σε σύγκριση με τον πολυετή πάγο που κάποτε κάλυπτε ένα πολύ μεγαλύτερο τμήμα του Αρκτικού Ωκεανού.
Ο πιο λεπτός πάγος αντιδρά πολύ πιο έντονα σε βραχυπρόθεσμες μεταβολές της νέφωσης, των καταιγίδων και των ανέμων.
Πηγή εικόνων: NASA Earth Observatory από τη Michala Garrison, βάσει δεδομένων των Boisvert, L., κ.ά.
Ο ρόλος της νέφωσης: Ο «ρυθμιστής» που φρενάρει το λιώσιμο των πάγων
Από το 2010 και μετά, οι μεταβολές στα μοτίβα της νέφωσης έχουν μειώσει την ποσότητα του ηλιακού φωτός που φτάνει σε ορισμένα τμήματα του Αρκτικού Ωκεανού. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι αυτή η αλλαγή συνέβαλε σε μια περίοδο τήξης η οποία, αν και εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις από έτος σε έτος, εμφανίζει σχετικά μικρή μακροπρόθεσμη μεταβολή κατά την τελευταία δεκαετία και πλέον.
Ο δεξιός χάρτης παραπάνω αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη μετατόπιση. Οι πιο ανοιχτές κόκκινες και μπλε αποχρώσεις αντιπροσωπεύουν πολύ χαμηλότερους ρυθμούς μεταβολής κατά τη διάρκεια της συγκεκριμένης περιόδου.
Τα ευρήματα αυτά, ωστόσο, δεν υποδηλώνουν ότι η κλιματική αλλαγή έχει σταματήσει να αναδιαμορφώνει την Αρκτική. Η περιοχή συνεχίζει να υπερθερμαίνεται σχεδόν τέσσερις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, ενώ ο εναπομείνας θαλάσσιος πάγος είναι πολύ πιο λεπτός σε σχέση με πριν από μερικές δεκαετίες.
Αντίθετα, η μελέτη υποδεικνύει ότι η Αρκτική ενδέχεται να έχει εισέλθει σε ένα διαφορετικό στάδιο, όπου οι ετήσιες καιρικές συνθήκες διαδραματίζουν πλέον καθοριστικότερο ρόλο στη διάρκεια της περιόδου τήξης.
«Η διάρκεια της περιόδου τήξης εξαρτάται πλέον πολύ περισσότερο από τις ατμοσφαιρικές επιδράσεις», δήλωσε η Μπουασβέρ. «Φαίνεται να παίζουν μεγαλύτερο ρόλο επειδή ο πάγος είναι γενικά πιο λεπτός και, εξ ορισμού, πιο ευάλωτος».
Προειδοποίηση από τους επιστήμονες: Γιατί η «ανάπαυλα» στην Αρκτική μπορεί να είναι προσωρινή
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η πρόσφατη σταθεροποίηση ενδέχεται να μην συνεχιστεί επ’ αόριστον. Στρώματα παχέος αρκτικού πάγου εξακολουθούν να επιβιώνουν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους σε περιοχές βόρεια της Γροιλανδίας, καθώς και γύρω από το Αρκτικό Αρχιπέλαγος του Καναδά.
Εάν αυτός ο εναπομείνας παχύς πάγος συνεχίσει να λεπταίνει, η Αρκτική θα μπορούσε να εισέλθει σε μια νέα περίοδο ραγδαίας απώλειας των θαλάσσιων πάγων. Μια τέτοια μεταβολή ενδέχεται να προκαλέσει την εκ νέου επιμήκυνση της περιόδου τήξης.
Προς το παρόν, τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία της συνεχούς δορυφορικής παρακολούθησης των πάγων της Αρκτικής, καθώς και του ενεργειακού ισοζυγίου που καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο ο πάγος σχηματίζεται, λιώνει και παγώνει ξανά.