Η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων του Ιράν όρισε τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως νέο Ανώτατο Ηγέτη της χώρας, λιγότερο από δέκα ημέρες μετά τον θάνατο του πατέρα του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Ο επί δεκαετίες ηγέτης της Ισλαμικής Δημοκρατίας σκοτώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου σε ισραηλινοαμερικανικά πλήγματα, γεγονός που ενεργοποίησε άμεσα τις διαδικασίες διαδοχής στην κορυφή της πολιτικοθρησκευτικής ηγεσίας του Ιράν.
Ο 56χρονος Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δεύτερος γιος του εκλιπόντος ηγέτη, δεν έχει διεκδικήσει ποτέ εκλεγμένο δημόσιο αξίωμα. Ωστόσο, εδώ και χρόνια θεωρείται μία ιδιαίτερα ισχυρή προσωπικότητα στο εσωτερικό του ιρανικού κατεστημένου, καθώς διατηρεί στενές σχέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC) και διαθέτει σημαντική επιρροή στους μηχανισμούς εξουσίας της χώρας, σύμφωνα με το Al Jazeera.
Η διαδοχή στην κορυφή της εξουσίας στο Ιράν
Τα τελευταία χρόνια το όνομά του εμφανιζόταν συστηματικά μεταξύ των βασικών υποψηφίων για τη διαδοχή του πατέρα του. Αναλυτές εκτιμούν ότι η ανάδειξή του στην κορυφή της ιρανικής ηγεσίας αντανακλά τη διατήρηση της επιρροής των σκληροπυρηνικών τάσεων στο πολιτικό σύστημα της χώρας. Παράλληλα, θεωρείται ότι η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να δυσκολέψει οποιαδήποτε άμεση προοπτική διαπραγματεύσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το όνομα του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έχει συνδεθεί τα τελευταία χρόνια με έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό του Ιράν. Πολιτικοί αντίπαλοι και επικριτές του τον κατηγορούν ότι διαδραμάτισε ρόλο στη βίαιη καταστολή διαδηλώσεων που ξέσπασαν στη χώρα την τελευταία δεκαπενταετία.
Κατηγορίες για καταστολή διαδηλώσεων
Το μεταρρυθμιστικό στρατόπεδο της Ισλαμικής Δημοκρατίας τον είχε κατηγορήσει ήδη από το 2009 για εμπλοκή στην καταστολή των κινητοποιήσεων του λεγόμενου Πράσινου Κινήματος, το οποίο δημιουργήθηκε μετά την αμφιλεγόμενη επανεκλογή του τότε προέδρου Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ. Οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι χρησιμοποιήθηκαν οι παραστρατιωτικές δυνάμεις Basij, που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης, για τη διάλυση των διαδηλώσεων.
Έκτοτε, οι δυνάμεις Basij βρίσκονται συχνά στο επίκεντρο καταγγελιών για καταστολή κινητοποιήσεων σε ολόκληρη τη χώρα. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη και διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κρατικές δυνάμεις ασφαλείας ευθύνονται για μεγάλο αριθμό θανάτων κατά τη διάρκεια επεισοδίων διαμαρτυρίας τα τελευταία χρόνια.
Οι δεσμοί με τους Φρουρούς της Επανάστασης
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ανέπτυξε στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης ήδη από τα νεανικά του χρόνια. Υπηρέτησε στο Τάγμα Χαμπίμπ κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων στον πόλεμο Ιράν – Ιράκ τη δεκαετία του 1980, ενώ αρκετοί από τους τότε συντρόφους του κατέλαβαν αργότερα σημαντικές θέσεις στον μηχανισμό ασφάλειας και πληροφοριών της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ο ίδιος τελεί υπό αμερικανικές και δυτικές κυρώσεις, ενώ δυτικά μέσα ενημέρωσης έχουν αναφέρει ότι συνδέεται με ένα ευρύ οικονομικό δίκτυο και περιουσιακά στοιχεία σε διάφορες χώρες. Αν και το όνομά του δεν εμφανίζεται άμεσα σε συγκεκριμένες συναλλαγές, δημοσιεύματα υποστηρίζουν ότι μέσω συνεργατών του διακινήθηκαν μεγάλα χρηματικά ποσά τα τελευταία χρόνια.
Οικονομικές αναφορές και διεθνείς κυρώσεις
Το Bloomberg είχε συνδέσει το όνομά του με τον επιχειρηματία Αλί Ανσάρι, ο οποίος απασχόλησε τη δημοσιότητα μετά την αναγκαστική διάλυση της τράπεζας Bank Ayandeh από το ιρανικό κράτος λόγω χρεοκοπίας. Η κατάρρευση της τράπεζας συνδέθηκε με τη χορήγηση δανείων σε ανώνυμους εμπιστευματοδόχους και με τη συσσώρευση μεγάλων χρεών, εξέλιξη που συνέβαλε στην περαιτέρω επιδείνωση του ήδη υψηλού πληθωρισμού στη χώρα.
Ούτε ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ούτε ο Αλί Ανσάρι έχουν σχολιάσει δημόσια τις σχετικές αναφορές ή τις κατηγορίες που έχουν διατυπωθεί, οι οποίες περιλαμβάνουν επίσης αγορές πολυτελών ακινήτων σε ευρωπαϊκές χώρες.
Συζήτηση για τα θρησκευτικά προσόντα
Παράλληλα, στο εσωτερικό του Ιράν έχει τεθεί και το ζήτημα των θρησκευτικών προσόντων του νέου ηγέτη. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ φέρει τον τίτλο του χοτζατολεσλάμ, ο οποίος αντιστοιχεί σε μεσαίο βαθμό κληρικού και θεωρείται κατώτερος από τον βαθμό του αγιατολάχ.
Ωστόσο, παρόμοια συζήτηση είχε ανακύψει και το 1989, όταν ανέλαβε την ηγεσία της χώρας ο πατέρας του. Τότε η νομοθεσία τροποποιήθηκε ώστε να καταστεί δυνατή η ανάληψη της θέσης από τον Αλί Χαμενεΐ, γεγονός που αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο να εφαρμοστεί και σήμερα μια αντίστοιχη θεσμική λύση.
Η ανάδειξη του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ στην κορυφή της εξουσίας θεωρείται από πολλούς αναλυτές μια εξέλιξη με σημαντικές πολιτικές προεκτάσεις για το μέλλον της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τον ρόλο των σκληροπυρηνικών κύκλων στο ιρανικό κατεστημένο και ενδέχεται να επηρεάσει τις διεθνείς σχέσεις του Ιράν το επόμενο διάστημα.