Ενώ τα περιστατικά στρατιωτικής έντασης μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ πολλαπλασιάζονται στα νερά του Περσικού Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ και απειλούν να τινάξουν στον αέρα κάθε προσπάθεια αποκλιμάκωσης, η Τεχεράνη επιχειρεί παράλληλα να ανοίξει ένα παράθυρο διπλωματίας προς την Ουάσιγκτον, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο άμεσων διαπραγματεύσεων, την ίδια ώρα που ζητά αλλαγή τοποθεσίας για τις προγραμματισμένες συνομιλίες.
Ο πρόεδρος του Ιράν δήλωσε την Τρίτη ότι έδωσε εντολή στον υπουργό Εξωτερικών της χώρας να «επιδιώξει δίκαιες και ισότιμες διαπραγματεύσεις» με τις ΗΠΑ, στην πρώτη σαφή ένδειξη από την Τεχεράνη ότι επιθυμεί να δοκιμάσει τον δρόμο της διπλωματίας.
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, τα γεγονότα στη θάλασσα δείχνουν ότι το κλίμα κάθε άλλο παρά ήρεμο είναι.
Επεισόδια
Ένα αμερικανικό αεροπλανοφόρο κατέρριψε ιρανικό drone που «πλησίασε επιθετικά» το πλοίο στην Αραβική Θάλασσα την Τρίτη, λίγες ώρες πριν δύο ταχύπλοα σκάφη που επιχειρούν υπό το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) του Ιράν προσεγγίσουν δεξαμενόπλοιο υπό αμερικανική σημαία στα Στενά του Ορμούζ και απειλήσουν να επιβιβαστούν σ’ αυτό και να το καταλάβουν, σύμφωνα με εκπρόσωπο του αμερικανικού στρατού.
Το Ιράν δεν αναγνώρισε άμεσα κανένα από τα δύο περιστατικά.
Στο πρώτο συμβάν, οι αμερικανικές δυνάμεις κατέρριψαν το ιρανικό drone «καθώς το μη επανδρωμένο αεροσκάφος πλησίαζε επιθετικά» το αεροπλανοφόρο «USS Abraham Lincoln», το οποίο έπλεε στην Αραβική Θάλασσα, σε απόσταση περίπου 500 μιλίων από τις νότιες ακτές του Ιράν, όπως δήλωσε ο λοχαγός Τιμ Χόκινς, εκπρόσωπος της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM).
«Το ιρανικό drone συνέχισε να πετά προς το πλοίο παρά τα μέτρα αποκλιμάκωσης που έλαβαν οι αμερικανικές δυνάμεις που επιχειρούσαν σε διεθνή ύδατα», δήλωσε ο Χόκινς.
Ένα μαχητικό αεροσκάφος F-35C από το Lincoln κατέρριψε το drone για να προστατεύσει το αεροπλανοφόρο και το προσωπικό του, πρόσθεσε.
Το κρατικό πρακτορείο Tasnim μετέδωσε επίσης την Τρίτη ότι το Ιράν έχασε την επικοινωνία με ένα drone των Φρουρών της Επανάστασης ενώ αυτό εκτελούσε αποστολή «αναγνώρισης, επιτήρησης και καταγραφής» πάνω από διεθνή ύδατα της Αραβικής Θάλασσας.
Το drone είχε «με επιτυχία μεταδώσει το υλικό επιτήρησης και αναγνώρισης» στους χειριστές του στο κέντρο διοίκησης των Φρουρών της Επανάστασης πριν χαθεί, με το πρακτορείο να επικαλείται ενημερωμένη ιρανική πηγή.
«Ο λόγος αυτής της απώλειας επικοινωνίας διερευνάται και οι λεπτομέρειες θα ανακοινωθούν μόλις επιβεβαιωθούν».
Λίγες ώρες μετά το περιστατικό με το drone, δύο ιρανικά ταχύπλοα πλησίασαν το «M/V Stena Imperative», ένα δεξαμενόπλοιο που διαχειρίζονται Αμερικανοί και φέρει αμερικανική σημαία στα Στενά του Ορμούζ, περνώντας τρεις φορές με υψηλή ταχύτητα δίπλα από το πλοίο, ενώ ένα ιρανικό drone τύπου Mohajer πετούσε από πάνω, ανέφερε ο Χόκινς.
Σε μία από τις διελεύσεις, οι Ιρανοί απείλησαν μέσω ασυρμάτου ότι θα επιβιβαστούν και θα καταλάβουν το δεξαμενόπλοιο. Το πλοίο βρισκόταν σε διεθνή ύδατα, σύμφωνα με τον ίδιο.
Οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή αντέδρασαν μόλις ενημερώθηκαν για τις ιρανικές απειλές.
Το αντιτορπιλικό «USS McFaul» συνόδευσε το δεξαμενόπλοιο μακριά από την περιοχή, με αμυντική αεροπορική υποστήριξη από την Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ, πρόσθεσε ο Χόκινς. Η κατάσταση αποκλιμακώθηκε ως αποτέλεσμα αυτών των κινήσεων.
Ο Χόκινς χαρακτήρισε τη συμπεριφορά του Ιράν ως παράδειγμα «ανεπαγγελματισμού και επιθετικής συμπεριφοράς» που αυξάνει τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών για τα πλοία που επιχειρούν στην περιοχή και δήλωσε ότι η «παρενόχληση» σε διεθνή ύδατα δεν θα γίνει ανεκτή από τις ΗΠΑ.
Το «εμπόδιο» της Τρίτης
Τα περιστατικά σημειώνονται την ώρα που ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, εξετάζει το ενδεχόμενο ενός μεγάλου πλήγματος κατά του Ιράν, στο πλαίσιο συζητήσεων για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος και της παραγωγής βαλλιστικών πυραύλων της χώρας.
Τα δύο συμβάντα συνέβησαν λίγες ημέρες πριν από την προγραμματισμένη συνάντηση Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων την Παρασκευή, στο πλαίσιο διπλωματικών διαπραγματεύσεων που αποσκοπούν στην αποτροπή στρατιωτικής σύγκρουσης.
Παρότι τα περιστατικά επιβάρυναν το κλίμα, δεν φαίνεται να εκτροχίασαν πλήρως τις ελπίδες για συνομιλίες ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ.
Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Κάρολαϊν Λέβιτ, δήλωσε ότι ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, σχεδίαζε να πραγματοποιήσει συνομιλίες με Ιρανούς αξιωματούχους στην Τουρκία αργότερα αυτή την εβδομάδα.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος «θέλει πάντοτε πρώτα να επιδιώκει τη διπλωματία, αλλά προφανώς χρειάζονται δύο για να χορέψουν τανγκό», είπε η Λέβιτ. «Χρειάζεσαι έναν πρόθυμο εταίρο για να επιτύχει η διπλωματία και αυτό είναι κάτι που ο ειδικός απεσταλμένος Γουίτκοφ είναι αποφασισμένος να διερευνήσει και να συζητήσει».
Οι συνομιλίες που είχαν προγραμματιστεί για αργότερα μέσα στην εβδομάδα συνάντησαν εμπόδιο την Τρίτη, όταν η Τεχεράνη ζήτησε να αλλάξει η τοποθεσία.
Τα νέα αιτήματα του Ιράν ενδέχεται να περιπλέξουν τις προσπάθειες των συμμάχων των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή να μεσολαβήσουν για μια διπλωματική λύση στις εξαιρετικά υψηλές περιφερειακές εντάσεις.
Από την Κωνσταντινούπολη στο Ομάν
Οι συνομιλίες είχαν οριστεί να πραγματοποιηθούν στην Κωνσταντινούπολη, με τη συμμετοχή και των ΥΠΕΞ της Αιγύπτου, του Ομάν, του Πακιστάν, του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Η Τεχεράνη ζητά πλέον εναλλακτική τοποθεσία: το Ομάν, το μικρό σουλτανάτο του Κόλπου που έχει φιλοξενήσει στο παρελθόν συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Παράλληλα, επιθυμεί οι συνομιλίες να γίνουν σε διμερές σχήμα, μόνο με τις ΗΠΑ, και όχι με την παρουσία πολλών αραβικών και μουσουλμανικών χωρών ως παρατηρητών.
Πηγή με γνώση του θέματος ανέφερε ότι αυτό συμβαίνει επειδή οι Ιρανοί θέλουν να περιορίσουν τις συνομιλίες αποκλειστικά στα πυρηνικά ζητήματα και να μην συζητήσουν θέματα όπως οι πύραυλοι και οι ένοπλες ομάδες-πληρεξούσιοι, που αποτελούν προτεραιότητες για άλλες χώρες της περιοχής.
Αραβική πηγή δήλωσε στο Axios ότι οι συνομιλίες αναμένεται πλέον να πραγματοποιηθούν την Παρασκευή στο Ομάν, με την κυβέρνηση Τραμπ να συμφωνεί στο ιρανικό αίτημα.
Οι επαφές Γουίτκοφ – Νετανιάχου και το μήνυμα του Ισραήλ
Οι δύο βασικοί Αμερικανοί συμμετέχοντες στις συζητήσεις -ο Γουίτκοφ και ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ- έφτασαν στην περιοχή την Τρίτη για συνομιλίες με Ισραηλινούς αξιωματούχους.
Ο Γουίτκοφ συναντήθηκε με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου την Τρίτη και συζήτησαν σχέδια για τον αφοπλισμό της Χαμάς ενόψει πιθανής ανοικοδόμησης, καθώς και την κατάσταση στο Ιράν, σύμφωνα με το γραφείο του Νετανιάχου.
Ο Νετανιάχου προειδοποίησε τον Γουίτκοφ ότι «Το Ιράν έχει επανειλημμένα αποδείξει ότι δεν μπορεί να του έχει κανείς εμπιστοσύνη για την τήρηση των δεσμεύσεών του».
Το μήνυμα Σαμκανί και τα πυρηνικά
Ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι οι συνομιλίες βρίσκονται σε εξέλιξη, αλλά συνέχισε να επισημαίνει τη μεγάλη στρατιωτική συγκέντρωση δυνάμεων στην περιοχή ως απόδειξη της προθυμίας του να διατάξει πλήγματα.
Αργά τη Δευτέρα, το αραβικό δορυφορικό κανάλι Al Mayadeen, που πολιτικά συνδέεται με τη λιβανέζικη ένοπλη οργάνωση Χεζμπολάχ η οποία υποστηρίζεται από το Ιράν, μετέδωσε συνέντευξη με τον Αλί Σαμκανί, κορυφαίο σύμβουλο ασφαλείας του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Υπονόησε ότι, εάν πραγματοποιηθούν συνομιλίες, αυτές θα είναι αρχικά έμμεσες και θα μετατραπούν σε απευθείας μόνο εάν φανεί ότι μια συμφωνία μπορεί να επιτευχθεί.
Οι απευθείας συνομιλίες με τις ΗΠΑ αποτελούν εδώ και καιρό ιδιαίτερα φορτισμένο πολιτικό ζήτημα στο θεοκρατικό σύστημα του Ιράν, με μεταρρυθμιστές όπως ο Πεζεσκιάν να τις υποστηρίζουν και σκληροπυρηνικούς να τις απορρίπτουν.
Οι συνομιλίες θα επικεντρωθούν αποκλειστικά στα πυρηνικά ζητήματα, πρόσθεσε.
«Το Ιράν δεν επιδιώκει πυρηνικά όπλα, δεν θα επιδιώξει πυρηνικό όπλο και δεν θα αποθηκεύσει ποτέ πυρηνικά όπλα, αλλά η άλλη πλευρά πρέπει να πληρώσει ένα τίμημα σε αντάλλαγμα για αυτό», δήλωσε.
Το Ιράν είχε εμπλουτίσει ουράνιο με έως και 60% καθαρότητα, ένα μικρό, τεχνικό βήμα πριν από τα επίπεδα που απαιτούνται για όπλα. Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας είχε δηλώσει ότι το Ιράν ήταν η μόνη χώρα στον κόσμο που εμπλούτιζε σε αυτό το επίπεδο χωρίς να διαθέτει πυρηνικό όπλο.
Το Ιράν αρνείται αιτήματα του ΔΟΑΕ να επιθεωρήσει τις εγκαταστάσεις που βομβαρδίστηκαν στον πόλεμο του Ιουνίου.