Μια μέρα που ξεκίνησε με την προοπτική αμερικανικών επιθέσεων εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων του Ιράν, με την απειλή περαιτέρω κλιμάκωσης της σύγκρουσης, και με την προσμονή νέου άλματος στο πετρέλαιο και τα άλλα προϊόντα, ξαφνικά πήρε στροφή προς τις διαπραγματεύσεις, με την δήλωση του Τραμπ ότι διεξάγονται «πολύ, πολύ καλές συζητήσεις».
«Το Ιράν έχει ακόμα μία ευκαιρία να τερματίσει τις απειλές του εναντίον της Αμερικής και των συμμάχων της», είπε. «Ελπίζουμε να την εκμεταλλευτούν.» Η αισιοδοξία του ήταν συνέχεια του επίσης αισιόδοξου τόνου που χρησιμοποίησε σε μια ανάρτηση νωρίς το πρωί της Δευτέρας στην πλατφόρμα του Truth Social, καθώς και σε σχόλια προς τους δημοσιογράφους που τον συνόδευσαν πριν αναχωρήσει από τη Φλόριντα για το Τενεσί.
Οι αντικρουόμενες ανακοινώσεις
Δεν είναι ακόμη σαφές πόσο εκτενείς είναι μέχρι στιγμής οι συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, αλλά ο πρόεδρος Τραμπ υποδηλώνει ότι περιλαμβάνουν διαβεβαιώσεις ότι το Ιράν δεν θα προχωρήσει σε πρόγραμμα πυρηνικών όπλων.
Ακόμη και η προοπτική των συνομιλιών ήταν αρκετή για να προκαλέσει άνοδο στις αμερικανικές χρηματιστηριακές αγορές και πτώση στις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου. Αυτό που διαμορφωνόταν ως μια ζοφερή μέρα για τις μεγάλες παγκόσμιες οικονομίες έχει τώρα ίσως μια αχτίδα ελπίδας. Πάντως τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν επικαλούνται την ανάρτηση του Τραμπ στο Truth Social ως απόδειξη ότι υποχωρεί στην ουσία μπροστά στις απειλές του Ιράν.
Τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθούν να είναι σε μεγάλο βαθμό κλειστά για τη διεθνή ναυτιλία, και ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει παρατείνει μόνο κατά πέντε ημέρες την προθεσμία που έθεσε στο Ιράν για να επιτρέψει την πλήρη πρόσβαση.
Η Δευτέρα μπορεί να έδωσε την πρώτη ένδειξη μιας πραγματικής σημαντικής εξέλιξης. Αλλά θα μπορούσε επίσης να είναι η κίνηση ενός προέδρου που είχε βάλει τον εαυτό του σε μια δύσκολη θέση και απλώς κέρδισε λίγο περισσότερο χρόνο.
Οι αντιδράσεις στις αγορές
Οι μετοχές σημείωσαν άνοδο και οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν, όταν ο Τραμπ δήλωσε ότι αναβάλλονται για πέντε ημέρες περαιτέρω επιθέσεις κατά των ενεργειακών υποδομών του Ιράν, εν αναμονή της έκβασης των διαπραγματεύσεων. Ο Dow Jones σημείωσε άνοδο 975 μονάδων, ή 2,1%. Ο S&P 500 ήταν 2% υψηλότερος και ο Nasdaq σημείωσε άνοδο 2,3%.
Οι τιμές του πετρελαίου έπεσαν: το Brent υποχώρησε κατά 10,1% στα 100,87 δολάρια το βαρέλι, αφού έπεσε για λίγο στα 96 δολάρια το βαρέλι. Το αμερικανικό αργό έπεσε κατά 9,5% στα 88,90 δολάρια το βαρέλι.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης των μετοχών σημείωσαν άνοδο και το πετρέλαιο ήταν πολύ χαμηλότερα αμέσως μετά το μήνυμα του Τραμπ νωρίς τη Δευτέρα σχετικά με τη στρατιωτική παύση.
Η ενέργεια δύσκολα ανακάμπτει
Η ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν είναι χειρότερη από τις κρίσεις της δεκαετίας του 1970, όπως σημείωσε τη Δευτέρα ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας, προειδοποιώντας ότι θα χρειαστεί χρόνος για να επιλυθεί, ακόμη και αν ο πόλεμος τερματιζόταν σύντομα.
Προς επίρρωση των λόγων του οι αγορές είχαν στην διάρκεια της ημέρας πολλά σκαμπανεβάσματα, κυρίως όσο Ουάσινγκτον επέμενε ότι γίνονται συνομιλίες και η Τεχεάνη το αρνιόταν. Ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής της ΔΥΕ, κατηγόρησε τους παγκόσμιους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων ότι δεν εκτιμούν τη σοβαρότητα της κρίσης.
Μιλώντας σε εκδήλωση στην Καμπέρα της Αυστραλίας, πρόσθεσε ότι ο οργανισμός του, ο οποίος αποτελείται από 32 χώρες, βρίσκεται σε συνομιλίες με κυβερνήσεις στην Ασία και την Ευρώπη σχετικά με την απελευθέρωση περισσότερου πετρελαίου από τα στρατηγικά τους αποθέματα. Δεν έχουν περάσει 2 εβδομάδες από τότε που η ΔΥΕ συντόνισε τη μεγαλύτερη απελευθέρωση αποθεμάτων πετρελαίου στην ιστορία του.
Το απρόβλεπτο του πολέμου
Το γεγονός ότι σχεδόν όλη την ημέρα ο Τραμπ επέμενε για συνομιλίες, η Τεχεράνη τον διέψευδε και το Ισραήλ συνέχισε να επιτίθεται στο Ιράν, υπογραμμίζει πόσο ρευστή, ταχέως μεταβαλλόμενη – και απρόβλεπτη – έχει καταστεί η σύγκρουση, καθώς η αμερικανο-ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση ξεπερνά πλέον τις τρεις εβδομάδες.
Η νέα έμφαση σε μια διαπραγματευτική λύση αντιπροσωπεύει μια απότομη στροφή και υποδηλώνει ότι ο Λευκός Οίκος παρακολουθεί στενά τις αγορές – οι οποίες ηρέμησαν τη Δευτέρα – και ανησυχεί για τη συνεχιζόμενη διαταραχή του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου.
Η ακριβής κατάσταση των συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι κάθε άλλο παρά σαφής. Ο Τραμπ είναι γνωστός για το ότι πιέζει τους συνομιλητές του στις διαπραγματεύσεις, εν προκειμένω δηλώνοντας δημοσίως ότι οι συνομιλίες βρίσκονται σε εξέλιξη, ακόμη και αν η άλλη πλευρά δεν έχει συμφωνήσει.
Αντιστοίχως το Ιράν είναι γνωστό ότι αρνείται δημοσίως πως βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, ακόμη και όταν αυτές διεξάγονται πίσω από τα παρασκήνια. Το κενό ηγεσίας στο Ιράν έχει περιπλέξει περαιτέρω την κατάσταση.
Προς το παρόν, ο Τραμπ έχει δώσει στο Ιράν ένα χρονικό περιθώριο πέντε ημερών για να καταλήξει σε κάποιο είδος συμφωνίας, οπότε θεωρητικά ο χρόνος τρέχει. Εν τω μεταξύ πρόσθετες, και μάλιστα χερσαίες, αμερικανικές δυνάμεις κατευθύνονται στην Μέση Ανατολή.
Βέβαια, ο Τραμπ έχει θέσει και στο παρελθόν πολλές διπλωματικές προθεσμίες, μόνο για να τις παραβλέψει αργότερα ή για να ανακοινώσει νέες.
Οι περίπλοκες διαπραγματεύσεις και οι κόκκινες γραμμές
Εδώ πρέπει να ληφθεί ακόμα ένας παράγοντας υπόψη. Οι 3 εμπόλεμες χώρες υφίστανται πολύπλευρες επιπτώσεις. Και οι 3 ξοδεύουν οπλικά μέσα, τα οποία τους λιγοστεύουν. Και οι τρεις πληρώνουν ακριβά για να αντικαταστήσουν τα πυρομαχικά τους -αν και το Ιράν κάπως λιγότερο. Και οι τρεις έχουν θύματα, όπως και οι γύρω χώρες στην Μέση Ανατολή, που πλήττονται.
Με την παγκόσμια οικονομία να βρίσκεται σε ασταθή κατάσταση λόγω των φόβων για ανεξέλεγκτη κλιμάκωση των επιθέσεων εναντίον εγκαταστάσεων ηλεκτρικής ενέργειας, πετρελαίου και φυσικού αερίου στον Κόλπο, σημειώνει ο Guardian, o Τραμπ έκανε στροφή στις διαπραγματεύσεις.
Το Ιράν, θα βρεθεί σε ακόμη πιο δύσκολη κατάσταση μετά τον πόλεμο, και θα χρειαστεί χρηματοδότηση για την ανοικοδόμηση των υποδομών και του στρατού της, σημειώνουν οι Financial Times. Ήδη ζητεί αποζημιώσεις για τις ζημιές που έχει υποστεί και θέτει θέμα κυρώσεων.
Ο Τραμπ από την άλλη δεν έχει ποτέ εκφράσει δημοσίως την ιδέα να προσφέρει ελάφρυνση των κυρώσεων σε ένα καθεστώς που έχει περιγράψει ως τον «νούμερο ένα κρατικό χορηγό της τρομοκρατίας στον κόσμο», συμπληρώνει η εφημερίδα. Και οι 3 πλευρές έχουν τις κόκκινες γραμμές τους και η διαπραγμάτευση θα είναι λεπτή. Όσο απρόβεπτος είναι πόλεμος άλλο τόσο είναι και οι διαπραγματεύσεις.