Οι ΗΠΑ παραμένουν μια εξαιρετική χώρα, την ίδια μέρα που εκτοξεύθηκε η αποστολή Artemis II με προορισμό τη Σελήνη και αναβιώνουν την εποχή της διαστημικής εξερεύνησης, ο πρόεδρός τους κοιτά προς την άλλη πλευρά της Γης και λέει ότι θα γυρίσει το Ιράν «στη Λίθινη Εποχή». «Μπορεί να είναι ένα γιγαντιαίο άλμα για την ανθρωπότητα, αλλά προς ποια κατεύθυνση;» διερωτάται ο Σίμον Τζένκινς στον Guardian.
Δεν υπάρχει κανένας άλλος λόγος πέρα από το κύρος για την αποστολή ανθρώπων στη Σελήνη, γι’ αυτό και πέρασαν περισσότερα από 50 χρόνια από την τελευταία φορά που έγινε. Τα ρομπότ μπορούν να κάνουν ό,τι χρειάζεται στο διάστημα. Το να γυρίσεις τους Ιρανούς στη Λίθινη Εποχή είναι άλλο ζήτημα.
Την τελευταία φορά που οι ΗΠΑ καυχήθηκαν για κάτι παρόμοιο ήταν απέναντι στο Βιετνάμ, σε μια τυπική απειλή (που συχνά παρερμηνεύεται) από τον στρατηγό Κέρτις ΛεΜέι. Το Βιετνάμ συνέτριψε τις ΗΠΑ στον πόλεμο που ακολούθησε.
Ένας πόλεμος που φέρει τη σφραγίδα ενός ανθρώπου
Ο πόλεμος με το Ιράν έχει γίνει αδύνατο να ερμηνευτεί, γιατί είναι τόσο ξεκάθαρα δημιούργημα ενός ανθρώπου που καθοδηγείται από προσωπική ματαιοδοξία και θέλει να αναγκάσει τον κόσμο να χορέψει στον ρυθμό του. Στην επιδίωξη αυτή για παγκόσμια αποσταθεροποίηση τον συνοδεύει μια συγγενής ψυχή, ο Βλαντίμιρ Πούτιν.
Τέτοιοι άνθρωποι έχουν συχνά οδηγήσει έθνη σε συλλογικές καταστροφές, αλλά το να το κάνουν δύο ταυτόχρονα είναι μια τρομακτική ατυχία. Γι’ αυτό είναι επείγον να αναγνωρίσουμε τι είναι: απλώς δύο άνθρωποι με πρόσβαση σε τεράστια ισχύ. Δεν εκπροσωπούν τις χώρες τους. Μπορούμε μόνο να πούμε ότι χωρίς αυτούς, αυτοί οι πόλεμοι πιθανότατα δεν θα είχαν ξεκινήσει. Ο κόσμος πρέπει να αντιδράσει με ρεαλισμό και μέτρο.
Το γεγονός ότι το Ιράν αποτελεί εδώ και καιρό αποσταθεροποιητικό παράγοντα στη Μέση Ανατολή δεν αμφισβητείται. Όμως ο Τραμπ είχε έρθει στον Λευκό Οίκο καταγγέλλοντας σφοδρά τις παλαιότερες αμερικανικές επεμβάσεις στην περιοχή, που έγιναν από Ρεπουμπλικάνους και Δημοκρατικούς προέδρους. Αν τώρα βρισκόταν στην αντιπολίτευση, θα κατακεραύνωνε αυτόν τον πόλεμο. Είναι μόνο η γοητεία της εξουσίας που τον έχει παρασύρει, οδηγώντας τον σε φρικτή βία.
Αντιφάσεις και κλιμάκωση
Είναι πιθανό ο Τραμπ ήδη να μετανιώνει για όσα έκανε και ίσως να είναι προς το συμφέρον του κόσμου να τον βοηθήσει να απεμπλακεί. Μπορεί να στραφεί εναντίον του Μπενιαμίν Νετανιάχου, που φαίνεται να τον έπεισε να εμπλακεί. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να βρει τρόπο να αποσυρθεί, όπως έκανε ο Ρίτσαρντ Νίξον από το Βιετνάμ – κάτι που δεν κατάφερε ο Μπαράκ Ομπάμα στο Αφγανιστάν. Η μέθοδός του φαίνεται να είναι να αφήνει πίσω του μια αλυσίδα απειλών και καταστροφών.
Τη μία μέρα ισχυρίζεται ότι κατέστρεψε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, την άλλη το επικαλείται ως λόγο για να συνεχίσει τον πόλεμο. Τη μία μέρα προσφέρει στήριξη στους Ιρανούς διαδηλωτές, την άλλη βομβαρδίζει τους ίδιους δρόμους. Τη μία μέρα μιλά για αλλαγή καθεστώτος, την άλλη λέει ότι έχει ήδη επιτευχθεί.
Αν αυτό ήταν επανάληψη της απαγωγής στη Βενεζουέλα τον Ιανουάριο, θα μπορούσε να είχε τελειώσει «καθαρά» με τη δολοφονία της ιρανικής ηγεσίας. Αντίθετα, δείχνει σημάδια κλασικής στρατιωτικής κλιμάκωσης. Η αποτυχία κάθε φάσης οδηγεί σε μια επόμενη, πιο αιματηρή. Ο Τραμπ, που είχε υποσχεθεί ότι δεν θα στείλει ποτέ αμερικανικά στρατεύματα στο έδαφος, φαίνεται να έχει ενθουσιαστεί τόσο από το «σοκ και δέος» – το οποίο μάλιστα χαρακτήρισε «διασκεδαστικό» – ώστε να πιστεύει ότι μπορεί να διασώσει την εικόνα του με χερσαία επέμβαση.
Αδύναμοι θεσμικοί περιορισμοί
Σε αυτές τις συνθήκες, όλοι στρέφονται στους θεσμικούς περιορισμούς της προεδρίας. Στην πρώτη θητεία του Τραμπ, αυτοί βρίσκονταν μέσα στον Λευκό Οίκο, οι λεγόμενοι «ενήλικες» που συγκρατούσαν τις πιο ακραίες του παρορμήσεις. Όμως ο Τραμπ φρόντισε να μην υπάρχουν τέτοιοι στη δεύτερη θητεία του, παρά μόνο πιστοί και υποστηρικτές.
Γίνεται όλο και περισσότερη συζήτηση για την ενεργοποίηση της 25ης Τροπολογίας, που επιτρέπει την απομάκρυνση προέδρου αν κριθεί ανίκανος. Οι πιθανότητες όμως θεωρούνται μικρές.
Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι οι απειλές του Τραμπ για κλιμάκωση πριν από μια πιθανή υποχώρηση υποστηρίζονται από τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ή τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς. Πιο επιθετικοί φαίνεται να είναι ο Στίβεν Μίλερ και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ. Μέχρι στιγμής, όμως, κανείς δεν φαίνεται ικανός να τον συγκρατήσει. Είναι σχεδόν αδιανόητο ότι κανείς δεν τον απέτρεψε από το να απειλήσει με βομβαρδισμό μονάδων αφαλάτωσης νερού στο Ιράν. Μια τέτοια ενέργεια θα οδηγούσε σε αντίποινα κατά αντίστοιχων εγκαταστάσεων στο Κατάρ και το Μπαχρέιν, καθιστώντας τις χώρες αυτές ακατοίκητες. Πρόκειται για πολεμοχαρή ρητορική πέρα από κάθε υπευθυνότητα.
Ο χρόνος ως η μόνη απάντηση
Όσο για τους υποτιθέμενους περιορισμούς από το Κογκρέσο και το Ανώτατο Δικαστήριο, αυτοί είναι ουσιαστικά ανενεργοί και ο κόσμος μπορεί μόνο να παρακολουθεί και να περιμένει. Και οι δύο θεσμοί έχουν επηρεαστεί από την πολιτική ισχύ και τη λαϊκή στήριξη του Τραμπ.
Οι ενδιάμεσες εκλογές φέτος αναμένεται σχεδόν βέβαιο ότι θα αλλάξουν τα δεδομένα, οδηγώντας σε πλειοψηφία των Δημοκρατικών και σε πιθανές παρεμβάσεις κατά των «έκτακτων εξουσιών» του προέδρου, ακόμη και σε διαδικασία καθαίρεσης. Τουλάχιστον, θα υπάρξει σύγκρουση.
Σε ό,τι αφορά τη διεθνή αντίδραση, ο Τραμπ φαίνεται αποφασισμένος να εξοργίσει τους παραδοσιακούς συμμάχους του επειδή δεν τον στηρίζουν. Τους προσβάλλει σχεδόν καθημερινά, αυξάνει δασμούς και δηλώνει έτοιμος να εγκαταλείψει το ΝΑΤΟ. Κανείς δεν ξέρει τι θα κάνει. Το καλύτερο που έχουν να κάνουν είναι να κερδίσουν χρόνο.
Η μία βεβαιότητα στις ΗΠΑ είναι η 22η Τροπολογία, που θέτει χρονικό όριο στην προεδρία. Ο χρόνος είναι η ισχυρότερη δικλείδα ασφαλείας της αμερικανικής δημοκρατίας. Μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, η βάση στήριξης του Τραμπ θα αποδυναμωθεί. Οι αντίπαλοί του θα ενισχυθούν, όχι μόνο στο Κογκρέσο αλλά και στις πολιτείες, στη βιομηχανία, στα πανεπιστήμια και στα μέσα ενημέρωσης. Και το Κογκρέσο θα αρνηθεί κάθε ενδεχόμενο αποχώρησης από το ΝΑΤΟ.
Ένας κόσμος που εξαρτάται από καιρό από συμμαχίες και αφοσιώσεις, κατανόηση και εμπιστοσύνη, ίσως να βρέθηκε σε αμηχανία ως προς το πώς να χειριστεί τις ΗΠΑ του Τραμπ. Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις έδρασαν σοφά παραμένοντας αμέτοχες στον πόλεμο του Ιράν. Παρέμειναν πιστές στην Ουκρανία σε έναν πόλεμο που δεν προκλήθηκε από τη Δύση και η επίλυση του οποίου θα πρέπει τώρα να επανέλθει στο προσκήνιο.
Οι απαισιόδοξοι ισχυρίζονται ότι οι σχέσεις των ΗΠΑ με την Ευρώπη δεν θα επιβιώσουν ποτέ μετά τον Τραμπ. «Δεν υπάρχει λόγος να το πιστεύουμε αυτό» τονίζει ο Σίμον Τζένκινς. Θα χρειαστεί μεγάλη προσπάθεια για να επιδιορθωθεί η ζημιά που έχει προκαλέσει ο Τραμπ στη διεθνή εικόνα της χώρας του. Αλλά αυτή η προσπάθεια σίγουρα θα γίνει, από όποιον και αν τον αντικαταστήσει. Οι πιλότοι των βομβαρδιστικών του θα επιστρέψουν στις βάσεις τους και το πετρέλαιο θα ρέει και πάλι μέσω των Στενών του Ορμούζ. Οι φίλοι των ΗΠΑ θα αφιερωθούν στο να αφήσουν τον Τραμπ στο παρελθόν.
