Τα βασικά σημεία του άρθρου
- Η έξοδος του τουρκικού ερευνητικού πλοίου R/V TÜBİTAK MARMARA δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ένα ακόμη επεισόδιο τύπου «Oruç Reis», αλλά ως μεταφορά της τουρκικής αμφισβήτησης στο επίπεδο της επιστημονικής τεκμηρίωσης.
- Το TÜBİTAK MARMARA, πλοίο ωκεανογραφικών και γεωφυσικών ερευνών του κεντρικού τουρκικού οργανισμού TÜBİTAK, πραγματοποιεί εδώ και χρόνια έρευνες στο Αιγαίο, συνδέοντας τη θαλάσσια εξερεύνηση με ενεργειακά και ορυκτά ζητήματα.
- Η Τουρκία επενδύει σε υποδομή που συνδυάζει επιστήμη, τεχνολογία και γεωπολιτική στρατηγική, με το TÜBİTAK MARMARA να επιχειρεί να προσδώσει επιστημονικό υπόβαθρο και διάρκεια στις τουρκικές αμφισβητήσεις, καθιστώντας την πρόκληση πιο σύνθετη.
Η έξοδος του τουρκικού ερευνητικού πλοίου R/V TÜBİTAK MARMARA νοτιοδυτικά του Καστελλορίζου δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως ένα ακόμη επεισόδιο τύπου «Oruç Reis».
Ενδεχομένως να είναι κάτι πολύ πιο σύνθετο. Είναι η μεταφορά της τουρκικής αμφισβήτησης από το επίπεδο της επίδειξης ισχύος στο επίπεδο της επιστημονικής τεκμηρίωσης.
Την 1η Σεπτεμβρίου η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX για έρευνες του TÜBİTAK MARMARA στην περιοχή. Η Αθήνα απάντησε άμεσα με αντι-NAVTEX, υποστηρίζοντας ότι η περιοχή βρίσκεται εντός ελληνικής δικαιοδοσίας και της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Το ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται στο ίδιο το πλοίο και κυρίως στον οργανισμό που βρίσκεται πίσω από αυτό.
Το TÜBİTAK, δηλ. το Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu, είναι ο κεντρικός τουρκικός δημόσιος οργανισμός επιστημονικής και τεχνολογικής έρευνας. Υπό την ομπρέλα του λειτουργεί το Marmara Research Center (MAM), ένας μεγάλης κλίμακας οργανισμός εφαρμοσμένης έρευνας, με δραστηριότητες σε ενέργεια, κλίμα, θαλάσσιες και γεωεπιστήμες, υλικά και προηγμένες τεχνολογίες. Το ίδιο το TÜBİTAK κατατάσσει σήμερα μεταξύ των ερευνητικών του μονάδων, μεταξύ άλλων, το MAM, το Ινστιτούτο Αμυντικής Έρευνας και Ανάπτυξης (SAGE), το Ινστιτούτο Διαστημικών Τεχνολογιών και το Εθνικό Ινστιτούτο Μετρολογίας.
Εδώ βρίσκεται η ουσία.
Το TÜBİTAK MARMARA δεν είναι ένα συμβατικό ερευνητικό σκάφος. Είναι πλοίο ωκεανογραφικών και γεωφυσικών ερευνών, μήκους 41,2 μέτρων, εξοπλισμένο με πολυδεσμικά βυθόμετρα, συστήματα χαρτογράφησης του βυθού, sonar, εξοπλισμό γεωφυσικών ερευνών, Dynamic Positioning και εργαστήρια. Το ίδιο το TÜBİTAK αναφέρει ότι το πλοίο μπορεί να επιχειρεί σε διεθνή ύδατα και στις τουρκικές θαλάσσιες ζώνες και ότι η θαλάσσια ερευνητική υποδομή του συνδέεται, μεταξύ άλλων, με ενεργειακή και ορυκτή εξερεύνηση.
Και δεν πρόκειται για δυνατότητα που αποκτήθηκε τώρα. Το TÜBİTAK MARMARA πραγματοποιεί εδώ και χρόνια έρευνες στο Αιγαίο. Το ίδιο το TÜBİTAK έχει ανακοινώσει αποστολές για χαρτογράφηση του θαλάσσιου πυθμένα, γεωφυσικές μετρήσεις και μελέτη ενεργών ρηγμάτων. Το 2021, μάλιστα, πραγματοποίησε ερευνητική αποστολή στον κόλπο του Κουσάντασι, συλλέγοντας περίπου 1.300 χιλιόμετρα ακουστικών δεδομένων.
Αυτό διαφοροποιεί ποιοτικά την υπόθεση.
Ένα σεισμογραφικό ή ερευνητικό πλοίο που επιχειρεί για λογαριασμό μιας κρατικής εταιρείας ενέργειας μπορεί να αποτελεί άμεση πρόκληση. Ένα πλοίο όμως που εμφανίζεται ως επιστημονική υποδομή ενός εθνικού ερευνητικού οργανισμού δημιουργεί μια διαφορετική πραγματικότητα. Συλλέγει δεδομένα, παράγει επιστημονικά αποτελέσματα και μπορεί να εντάσσεται σε μακροχρόνια στρατηγική τεκμηρίωσης των τουρκικών θέσεων.
Το γεγονός ότι το TÜBİTAK συμμετέχει σε διεθνείς και ευρωπαϊκές ερευνητικές συνεργασίες καθιστά το ζήτημα ακόμη πιο σύνθετο. Το ίδιο το MAM αναφέρει συμμετοχή σε ευρωπαϊκά και διασυνοριακά ερευνητικά προγράμματα, μεταξύ άλλων στον τομέα των θαλάσσιων ερευνών.
Δεν σημαίνει βεβαίως ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση «νομιμοποιεί» οποιαδήποτε τουρκική έρευνα. Ούτε ότι μια επιστημονική δραστηριότητα δημιουργεί δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας. Το Δίκαιο της Θάλασσας δεν λειτουργεί με βάση το ποιος συνέλεξε περισσότερα επιστημονικά δεδομένα.
Το πρόβλημα είναι άλλο.
Η Τουρκία φαίνεται να επενδύει σε μια υποδομή που της επιτρέπει να συνδυάζει επιστήμη, τεχνολογία, θαλάσσια έρευνα και γεωπολιτική στρατηγική.
Και γι’ αυτό ίσως το TÜBİTAK MARMARA αξίζει μεγαλύτερη προσοχή από όσο του έχει μέχρι σήμερα δοθεί.
Το Oruç Reis και το Yavuz συμβολίζουν την ενεργειακή και επιχειρησιακή διάσταση της τουρκικής αμφισβήτησης.
Το TÜBİTAK MARMARA μπορεί να συμβολίζει κάτι διαφορετικό: την προσπάθεια να αποκτήσει η αμφισβήτηση επιστημονικό υπόβαθρο, δεδομένα και διάρκεια.
Και αυτή ίσως είναι η πιο δύσκολη πρόκληση να αντιμετωπιστεί.
Γράφει ο Δρ Δημήτρης Σταθακόπουλος