Βάσει νέων ευρημάτων, καταργείται η κρατούσα άποψη, ότι η ηλικία του είναι του 12ου αιώνος π.Χ.
Με την ευκαιρία του εορτασμού από την Βουλή των Ελλήνων της Αποφάσεως της UNESCO για τον εορτασμό της 9ης Φεβρουαρίου ως παγκόσμιας ημέρας της Ελληνικής Γλώσσης, ο κ. Αντώνης Κουνάδης καθηγητής Ε.Μ.Π. και πρώην Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, προέβη σε σημαντική ανακοίνωση στη Βουλή, στην κοινή Συνεδρίαση με την Μόνιμη Επιτροπή της Ελληνικές Διασποράς, σχετικά με τα νέα ευρήματα για την ηλικία και προέλευση του Ελληνικού Αλφαβήτου. Το πλήρες κείμενο της ομιλίας του που δημοσιεύεται εντός των ημερών στα Πρακτικά της Βουλής, έχει ως εξής:
ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ (18/2/2026, ΩΡΑ 10.00 Π.Μ.)
Κύριε Πρόεδρε, Κύριοι Υπουργοί, Κύριε Πρόεδρε της Διαρκούς Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής, Κύριε Πρόεδρε της Μόνιμης Επιτροπής του Ελληνισμού της Διασποράς, Κύριοι Βουλευτές, Εκλεκτοί Προσκεκλημένοι,
Εν πρώτοις, Κύριε Πρόεδρε, θέλω να ευχαριστήσω τον Πρόεδρο της Βουλής κ. Κακλαμάνη για την τιμητική πρόσκληση. Αποτελεί για μένα ιδιαίτερη χαρά και τιμή να χαιρετίσω τη συνδιοργανούμενη από δύο κορυφαία θεσμικά Όργανα σημερινή εκδήλωση, αφιερωμένη την Ελληνική Γλώσσα, αρρήκτως συνδεδεμένη με την ταυτότητα, συνέχεια, επιβίωση και προοπτική του Ελληνισμού. Εκδήλωση που γίνεται με αφορμή την ομόφωνη απόφαση της UNESCO να εορτάζεται από εφέτος και κάθε χρόνο, η 9η Φεβρουαρίου ως Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας, σε αναγνώριση της αρχαιότητας, διαχρονίας, δομής, σαφήνειας και λοιπών προτερημάτων της Ελληνικής Γλώσσας που χαρακτηρίζουν την “μοναδικότητά της”, ως αντικείμενο συνεχιζόμενης μελέτης και θαυμασμού! Ιδιαίτερα υψηλή διάκριση για τη Χώρα μας που επετεύχθη χάρις στις άοκνες, πολυετείς και μεθοδικές προσπάθειες του Μονίμου Αντιπροσώπου μας στην UNESCO και πρώην Υπουργού, Γ. Κουμουτσάκου, ο οποίος είναι άξιος παντός επαίνου.
Κυρίες και Κύριοι,
Η διαφύλαξη της Γλώσσας μας είναι Υπόθεση όλων μας με διάφορο βαθμό ευθύνης για τον καθένα μας. Βεβαίως και του ομιλούντος, ως πανεπιστημιακού διδασκάλου θετικών επιστημών για 50 και πλέον χρόνια, όπου είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω την αδυναμία σωστής εκφοράς λόγου των μαθητών μου, η οποία σήμερα έχει φτάσει σε απίστευτα χαμηλό σημείο λεξιπενίας με τα greeklish, τους σολοικισμούς και βαρβαρισμούς, που ακούμε ακόμη και από τα ΜΜΕ, την κακοποίηση της Ελληνικής, την αυξανόμενη χρήση ξένων όρων αλλά και ιδιαίτερα ξένων επιγραφών, κατάφωρα παράνομη κλπ.
Έχοντας μακράν ενασχόληση με τη γλώσσα μας, με πυκνή αρθρογραφία στον Τύπο, πληθώρα ομιλιών μου εντός και εκτός της Ελλάδος, αλλά και Δημόσιες Ανακοινώσεις μου και Διακηρύξεις στην Ακαδημία Αθηνών, στη σημερινή εκδήλωση, λόγω περιορισμένου χρόνου, θα αναφερθώ στο εξόχως ενδιαφέρον και πολυσυζητημένο θέμα της Προέλευσης και της Ηλικίας του Ελληνικού αλφαβήτου, παρουσιάζοντας συνοπτικά νέα ευρήματα, βάσει της πρόσφατης βιβλιογραφίας, περιλαμβανόμενα (σε μεγάλο βαθμό) στα μόλις εκδοθέντα Πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών της Πανηγυρικής Συνεδρίασης 6/5/2025, εορτασμού του τριπλού Ιωβηλαίου μου: 75 χρόνια στον Αθλητισμό, 50 στο ΕΜΠ, 25 στην Ακαδημία Αθηνών και ιδιαίτερα στη δράση μου ως Ακαδημαϊκού και Προέδρου αυτής.
Μία πρώτη διεπιστημονική προσέγγιση (για την προέλευση και την ηλικία του αλφαβήτου) εκτίθεται στην ο μ ι λ ί α μου “ Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ: ΠΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΠΤΗΣ” στην Ακαδημία Αθηνών (συνεδρία 15.1.2019) με την επίκληση αυθεντικών γνωμών κορυφαίων ειδικών, ιστορικών πηγών και ανασκαφικών ευρημάτων, συναφών επιστημονικών εξελίξεων, περιλαμβανομένης (για πρώτη φορά) της ανθρώπινης Αρχαιογενετικής (aDNA) και της πληθυσμικής γενετικής, καθώς και της τότε σχετικής βιβλιογραφίας.
Από τα ως άνω Πρακτικά της Ακαδημίας (6.5.2025), βάσει ανασκαφικών ευρημάτων στη Θήρα του επιφανούς Γερμανού επιγραφικού βαρώνου Φρειδερίκου Χίλλερ φον Γκέρτρινγκεν (σχετικών με λείψανα Καδμείων και Μινύων) και μετέπειτα του Καθηγητού Αρχαιολογίας Ανδρέα Βλαχόπουλου (για την ύπαρξη Μηκυναϊκού πληθυσμού το 1200 π.Χ.) στο Μονόλιθο Θήρας, φ α ί ν ε τ α ι ότι υπήρχε αλφαβητική γραφή στη Θήρα, προ του 12ου αι. π. Χ., όπως επιβεβαιώνει το χωρίο του Ηροδότου (Ηρόδ. 5.58, 59) ότι: “Ο Κάδμος έφερε από τη Φοινίκη το παλαιό Ελληνικό αλφάβητο των 16 γραμμάτων, απ’ όπου ονομάσθηκαν Καδμήϊα ή Φοινικήϊα. αυτά αργότερα αυξήθηκαν με την προσθήκη άλλων 8 γραμμάτων, των επονομαζομένων Ιωνικών η, ω, θ, φ, ζ, χ, ξ, ψ” (βλ. λήμμα Κάδμος στο Λεξικό Liddell Scott, ως και το Λεξικό της αρχαίας Ελληνικής του Καθηγητού της αρχαίας φιλολογίας και Ακαδημαϊκού Ιωάννη Σταματάκου).
Αξιοσημείωτη είναι, επίσης, η μαρτυρία του Ηροδότου, ο οποίος επισκεφθείς τον ναό του Ισμηνίου Απόλλωνος στη Θήβα, διαπίστωσε ιδίοις όμμασι Καδμήϊα γράμματα, χαραγμένα σε τρεις τρίποδες που είχαν μεγάλη ομοιότητα με τα Ιωνικά. Αξίζει να τονισθεί ότι ο Κάδμος πριν από τη Θήβα επεσκέφθη τη Θήρα (Ηρόδ. 147.1-148), που τότε λεγόταν Καλλίστη και ύστερα τη Θήβα περί το 1420 π.Χ..
Και έρχομαι τώρα σε νέες ξένες πηγές που βεβαιώνουν και ενισχύουν τα προαναφερθέντα.
Ξένες (νέες) πηγές χρονολόγησης Ελληνικού αλφαβήτου
Την αρχαιότητα του Ελληνικού αλφαβήτου προ του 8ου αι. π.Χ. (αλφαβητική επιγραφή στην Οινοχόη Διπύλου) αμφισβήτησε έντονα ο Αμερικανός ιστορικός κλασσικών τεχνών και αρχαιολογίας Δρ. Rhys Carpenter με άρθρο του, το 1933, στο περιοδικό Amer. J. of Archeology. Παρά δε τη σφοδρή κριτική που του ασκήθηκε από τον Αμερικανό Καθηγητή κλασσικών σπουδών B. L. Ullman, με άρθρο του το 1934 στο ίδιο περιοδικό, η άποψη Carpenter επηρέασε για κάποιες δεκαετίες αρκετούς ερευνητές αλλά με φθίνουσα πορεία, διότι από το 1980 εμφανίζεται η αντίθετη άποψη.
Την ύπαρξη Ελληνικού αλφαβήτου (προ του 11ου αι. π.Χ.) υποστηρίζουν με ισχυρά επιχειρήματα μέσω άρθρων τους σε έγκριτα διεθνή περιοδικά, ο Αμερικανός Καθηγητής (Εβραϊκής και Ανατολικών Γλωσσών) στο Πανεπιστήμιο Harvard, F.M. Cross (BASOR, 1980), ο Ολλανδός Καθηγητής Γλωσσολογίας C. Ruijgh (1995, 1997, 1998, 2011), Ο Εβραίος επιγραφικός και παλαιογράφος, Καθηγητής Αρχαιολογίας και Γλωσσολογίας J. Naveh (1982, 1987, 1991, 1997, 2005), καθώς και άλλοι ερευνητές αναφερόμενοι στην εκτεταμένη επισκόπηση της Ολλανδέζας ερευνήτριας στο Πανεπιστήμιο Leiden Δρος W. Waal, με άρθρο της το 2018.
Με νεότερο άρθρο της η Δρ. W. Waal, τo 2022, με τίτλο “Η Αποδόμηση του Φοινικικού Μύθου…” ( J.H.S., v. 142, pp. 219-254, 2022)που αναδημοσιεύθηκε το 2023 στις εκδόσεις Cambridge University Press, ερειδόμενο επί ενδελεχούς επισκοπήσεως 130 συναφών εργασιών, ΑΜΦΙΣΒΗΤΕΙΤΑΙ η υποτιθέμενη ως ΚΡΑΤΟΥΣΑ άποψη: ότι οι Έλληνες πήραν το αλφάβητο από τους Φοίνικες, διότι η κατά τον Ηρόδοτο έκφραση “Φοινικήϊα Γράμματα” (βλ. Ηρόδ. 5.58, 59) αναφέρεται στον τόπο προέλευσης, την Φοινίκη, στην οποίαν από το 3.000 π.Χ. και ιδιαίτερα το 1.800 π.Χ. κατοικούσαν κυρίως Πελασγοί και αυτόχθονες Χαναανίτες. Σχετική είναι και η (προς εμένα) επιστολή, 9.7.2025, της Δρος W. Waal: “Εκτιμώ την πρότασή σας ότι ο Κάδμος θα είχε εισαγάγει μία παλαιότερη παραλλαγή του αλφαβήτου περί το 1420 π.Χ. και θα το έχω υπόψη μου”. Με νεότερη επιστολή της (5.8.2025) μου εγνώρισε: “ Συμφωνώ πλήρως ότι το Ελληνικό αλφάβητο πρέπει να είναι πολύ παλαιότερο από ότι σήμερα θεωρείται, και βεβαίως δεν θα απέκλεια την συνύπαρξή του με τη γραμμική Β, χρησιμοποιούμενη στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του τέλους της ύστερης εποχής του χαλκού”. Συνεπώς, το αλφάβητο δεν ήταν επινόηση ενός Σημιτικού φύλου που ονομάσθηκαν Φοίνικες, αφού αυτοί, ως γνωστόν, εγκαταστάθηκαν στη Φοινίκη περί το 1.100 π.Χ., δηλαδή μετά την εμφάνιση (κατά τα ανωτέρω) του Ελληνικού αλφαβήτου, αναμειχθέντες με τους Πελασγούς και Χαναανίτες. Ενδεικτική είναι, εν προκειμένω, η πρόσφατη δημοσίευση, το 2025, στο έγκριτο περιοδικό Nature (v. 643, pp 139-147, Apr. 2025) η οποία, με βάση γενετικό υλικό, aDNA 210 σκελετών από Φοινικικούς αρχαιολογικούς χώρους (Μέσης Ανατολής, Ευρώπης, Βόρειας Αφρικής), καταλήγει στο συμπέρασμα (σύμφωνο με τα προρρηθέντα) ότι οι τότε Φοίνικες ήταν ελληνικής καταγωγής!
Ως εκ τούτου, η υποτιθέμενη άποψη ότι δήθεν το Ελληνικό αλφάβητο στηρίχθηκε στο Φοινικικό συλλαβάριο και όχι στη γραμμική Β είναι εσφαλμένη, αφού η προέλευση (του Ελληνικού Αλφαβήτου) ανάγεται σε χρόνο προγενέστερο της εμφάνισης των (κατά τα ανωτέρω) κληθέντων “Φοινίκων” στην ομώνυμη περιοχή. Το Φοινικικό ήταν ένα συμφωνογραφικό σύστημα γραφής, δεν ήταν αλφάβητο εφόσον δεν περιείχε φωνήεντα, τα οποία κατά γενική ομολογία εισήγαγαν οι Έλληνες, σύμφωνα και με την Καθηγήτρια γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Cambridge Philippa M. Steele (βλ. “Πρώιμα Ελληνικά Αλφάβητα”, Εκδ. Oxbow 2020). Αλλά και κατά τους Ventris και Chadwick η ελληνική γραμμική Β είναι ο πρόγονος του Ελληνικού αλφαβήτου.
Χαρακτηριστική είναι, επίσης, η απορία που εξέφρασε ο M. Ventris σε ραδιοφωνική εκπομπή στο BBC (Μάιος 1956) για το πώς χάθηκε ξαφνικά η γνώση της γραφής περί το 1.200 π.Χ. (με την πτώση της Πύλου), διερωτώμενος, στη συνέχεια, αν πράγματι υπήρξε περίοδος “400 ετών κατά την οποία οι Έλληνες ήταν τελείως αναλφάβητοι μέχρι την εισαγωγή του Ελληνικού αλφαβήτου που γνωρίζουμε (δηλ. τον 8ο αι. π.Χ.)”.
Η άποψη “περί Φοινικικής ή Σημιτικής ή Εβραϊκής” προέλευσης και ηλικίας του πρώτου αλφαβήτου, συνδέθηκε με δύο ανακαλυφθείσες αλφαβητικές επιγραφές στις αρχαίες πόλεις της Βύβλου (πλησίον της Βηρυτού) και Γκέζερ (δυτικά της Ιερουσαλήμ), οι οποίες ανάγονται περί το 950 π.Χ., δηλαδή είναι μεταγενέστερες του Ελληνικού αλφαβήτου (χρονολογουμένου προ του 11ου αι. π.Χ.) σύμφωνα με δημοσιεύσεις των Καθηγητών F.M. Cross, C. Ruijgh, J, Naveh κ.α..
Τελειώνοντας, θέλω να προσθέσω ότι η βαθειά και πολύπλευρη οικονομική, πολιτική και κοινωνική κρίση που διέρχεται η χώρα μας, είναι Κρίση Θεσμών και Αξιών, οφειλόμενη στο σοβαρό έλλειμμα ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, που παρατηρείται στην Εκπαίδευση της χώρας μας τις τελευταίες δεκαετίες. Σήμερα είναι περισσότερο παρά ποτέ αναγκαία η Αναβάθμιση της Κλασσικής ή Θύραθεν Παιδείας, κυρίαρχο στοιχείο της οποίας είναι η Γλώσσα. Η Γλώσσα, κατά τον Καζαντζάκη (και όχι μόνο), είναι η αληθινή πατρίδα ενός λαού, εάν χαθεί η γλώσσα ενός λαού, χάνεται και ο λαός μαζί της! Η Αναβάθμιση της Κλασσικής Παιδείας είναι οφειλόμενη υποχρέωση της Πολιτείας έναντι της ένδοξου ιστορίας μας, της υψηλής διάκρισης από την UNESCO και έναντι της Νέας Γενιάς, το εθνικό μας αύριο. Αυτό το μήνυμα, φρονώ, ότι πρέπει να εκπέμψει η σημερινή εκδήλωση.
Αντώνιος Ν. Κουνάδης
Ομ. Καθηγητής ΕΜΠ-Ακαδημαϊκός
Πρώην Πρόεδρος Ακαδημίας Αθηνών
