Μια αναπάντεχη ανακάλυψη σε έναν κήπο της βόρειας Δανίας έρχεται να ανατρέψει τα όσα γνωρίζαμε για τους θησαυρούς των Βίκινγκς. Αυτό που ξεκίνησε ως ένα συνηθισμένο έργο κηπουρικής, εξελίχθηκε γρήγορα σε μια ιστορική αρχαιολογική στιγμή, φέρνοντας στο φως έναν ανεκτίμητο πλούτο κρυμμένο για αιώνες κάτω από το χώμα.
Ένα συνηθισμένο έργο κηπουρικής στη βόρεια Δανία έφερε στο φως τον μεγαλύτερο γνωστό θησαυρό ασημιού της Εποχής των Βίκινγκ που έχει βρεθεί ποτέ στη χώρα: 18,5 κιλά ασημιού που αποτελούνται από περίπου 700 αντικείμενα και θραύσματα.
Η ανακάλυψη έγινε σε έναν ιδιωτικό κήπο κοντά στο Ρέμπιλντ (Rebild), όπου ο ιδιοκτήτης προετοίμαζε το έδαφος για μια νέα βεράντα.
Τρεις φορές μεγαλύτερος από κάθε άλλη ανακάλυψη στη Δανία
Ένα αντικείμενο που αρχικά φαινόταν ως κομμάτια παλιού σιδήρου και κεραμικής, σύντομα έδωσε τη θέση του σε ράβδους ασημιού, κοσμήματα και νομίσματα θαμμένα πριν από περισσότερα από χίλια χρόνια.
Σύμφωνα με τα Μουσεία της Βόρειας Γιουτλάνδης (Nordjyske Museer), ο θησαυρός είχε τοποθετηθεί μέσα σε ένα πήλινο αγγείο κάποια στιγμή κατά τον 10ο αιώνα.
Το μέγεθός του και μόνο καθιστά το εύρημα εξαιρετικό.
Ο προηγούμενος μεγαλύτερος γνωστός θησαυρός ασημιού της Εποχής των Βίκινγκ στη Δανία, ο Θησαυρός του Τέρσλεβ (Terslev Hoard), ζύγιζε περίπου 6.5 κιλά.
Επομένως, ο πρόσφατα ανακαλυφθείς θησαυρός του Ρέμπιλντ είναι σχεδόν τρεις φορές βαρύτερος.
Ωστόσο, οι αρχαιολόγοι επισημαίνουν ότι η σημασία του ξεπερνά το βάρος-ρεκόρ του.
Η ασυνήθιστη συγκέντρωση ράβδων ασημιού, κομμένου ασημιού και κοσμημάτων παρέχει αποδείξεις για μια οικονομία στην οποία το ίδιο το ασήμι —και όχι η ονομαστική αξία ενός νομίσματος— μπορούσε να λειτουργήσει ως χρήμα.
Μια περιουσία των Βίκινγκς που ζυγιζόταν σε ασήμι
Ο θησαυρός περιέχει πολυάριθμες ράβδους ασημιού και βραχιόλια, κομμάτια εσκεμμένα κομμένου ασημιού, ένα μικρό σφυρί του Θωρ και 47 νομίσματα καθώς και θραύσματα νομισμάτων.
Περίπου 320 αντικείμενα, βάρους 6.4 κιλών, βρίσκονταν ακόμα μέσα στα υπολείμματα του πήλινου αγγείου, ενώ τα υπόλοιπα περισυνελέγησαν από το γύρω έδαφος.
Αυτή η σύνθεση είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή τα νομίσματα αντιστοιχούν σε ένα μικρό μόνο ποσοστό του συνολικού βάρους του θησαυρού.
Αντίθετα, οι ράβδοι και τα θραύσματα ασημιού κυριαρχούν στο σύνολο των ευρημάτων.
Ο Τόρμπεν Σάραου (Torben Sarauw), αρχαιολόγος και επικεφαλής πολιτιστικής κληρονομιάς στα Μουσεία της Βόρειας Γιουτλάνδης (Nordjyske Museer), δήλωσε ότι τα αντικείμενα φαίνεται να ανήκουν σε ένα δομημένο σύστημα αξίας, παρά να αποτελούν μια τυχαία συλλογή πολύτιμων μετάλλων.
Αρκετές ράβδοι συγκεντρώνονται γύρω από συγκεκριμένες ομάδες βάρους, και παρόμοια μοτίβα μπορούν να παρατηρηθούν σε ορισμένα θραύσματα βραχιολιών και κομμάτια κομμένου ασημιού (hacksilver).
Αυτό το μοτίβο ταιριάζει με όσα είναι ήδη γνωστά για το εμπόριο της Εποχής των Βίκινγκ.
Το Εθνικό Μουσείο της Δανίας σημειώνει ότι το ασήμι αποκτούσε όλο και μεγαλύτερη σημασία στο εμπόριο κατά την περίοδο των Βίκινγκ και κυκλοφορούσε με τη μορφή νομισμάτων, ράβδων, κοσμημάτων και θραυσμάτων.
Οι συναλλαγές μπορούσαν να υπολογιστούν με τη ζύγιση του μετάλλου με φορητές ζυγαριές και τυποποιημένα βάρη, πράγμα που σημαίνει ότι ένα ξένο νόμισμα μπορούσε ουσιαστικά να αντιμετωπιστεί ως μια μετρημένη ποσότητα ασημιού και όχι απλώς ως ένα νόμισμα που εκδόθηκε από κάποιον μακρινό ηγεμόνα.
Ο θησαυρός του Ρέμπιλντ προσφέρει ένα ασυνήθιστα μεγάλο αρχαιολογικό στιγμιότυπο αυτού του συστήματος.
Τα κοσμήματα μπορούσαν να κοπούν σε κομμάτια, τα νομίσματα να διαιρεθούν και το ασήμι να λιώσει ή να ξαναχυθεί, επειδή το μέταλλο διατηρούσε την αξία του ακόμα και όταν το αρχικό αντικείμενο έχανε τη μορφή του.
Μία ράβδος ασημιού φέρει μια μυστηριώδη ουνική επιγραφή
Ανάμεσα στα εκατοντάδες κομμάτια υπάρχει μια ράβδος που ξεχωρίζει για έναν άλλον λόγο. Ρούνοι έχουν χαραχθεί στην επιφάνειά της, σχηματίζοντας μια επιγραφή που πιθανόν διαβάζεται ως «hutu».
Οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη εξακριβώσει τι σημαίνει η λέξη.
Τα Μουσεία της Βόρειας Γιουτλάνδης (Nordjyske Museer) αναφέρουν ότι θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει ένα προσωπικό όνομα, ένα σήμα ιδιοκτησίας ή μια άλλη μορφή σημαντικής ταυτοποίησης.
Η επιγραφή εγείρει ένα ερώτημα που το μέταλλο από μόνο του δεν μπορεί να απαντήσει:
Αν ορισμένα από αυτά τα τυποποιημένα κομμάτια ασημιού έφεραν επίσης προσωπικές ταυτότητες ή ιστορίες προτού ενταχθούν στον θησαυρό.
Περαιτέρω μελέτη ενδέχεται τελικά να αποσαφηνίσει εάν η επιγραφή έχει ανάλογα παράλληλα σε άλλα μέρη του κόσμου των Βίκινγκς.
Παγκόσμιο δίκτυο: Τα νομίσματα που συνδέουν τη Δανία με την Αγγλία και την Ανατολή
Τα νομίσματα προσθέτουν ακόμη μία διάσταση στον θησαυρό του Ρέμπιλντ.
Αντιπροσωπεύονται τόσο αραβικά ασημένια ντιρχάμ όσο και αγγλοσαξονικά νομίσματα, γεγονός που δείχνει ότι ένα μέρος του ασημιού που θάφτηκε στη βόρεια Γιουτλάνδη είχε κυκλοφορήσει μέσω δικτύων που εκτείνονταν πολύ πέρα από τη Δανία.
Τα ντιρχάμ έφταναν στη Σκανδιναβία σε μεγάλους αριθμούς μέσω των ανατολικών εμπορικών δρόμων κατά την Εποχή των Βίκινγκ. Πολλά από αυτά κόβονταν σε μικρότερα κομμάτια και η αξία τους υπολογιζόταν με βάση την περιεκτικότητά τους σε ασήμι, και όχι σύμφωνα με την αρχική νομισματική τους ονομασία.
Αρκετά θραύσματα νομισμάτων στον θησαυρό του Ρέμπιλντ ταιριάζουν με αυτό το ευρύτερο μοτίβο μιας οικονομίας ασημιού που βασιζόταν στο βάρος.
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό νόμισμα δείχνει προς την αντίθετη κατεύθυνση, προς τη βικινγκική Αγγλία.
Σύμφωνα με την Κίρστιν Πόμεργκαρντ (Kirstine Pommergaard), επιμελήτρια στο Εθνικό Μουσείο της Δανίας, το νεότερο αναγνωρισμένο νόμισμα στον θησαυρό κόπηκε στο Υόρκη (York) μεταξύ 921 και 925, όταν η πόλη βρισκόταν υπό την κυριαρχία των Βίκινγκς.
Το σπαθί, το σφυρί και ο Άγιος Πέτρος: Όταν δύο κόσμοι έγιναν ένα νόμισμα
Αυτή η ημερομηνία παρέχει στους αρχαιολόγους έναν χρήσιμο χρονολογικό δείκτη.
Ο θησαυρός δεν μπορεί να είχε ταφεί πριν από την κοπή και την κυκλοφορία του νομίσματος, αν και το νόμισμα από μόνο του δεν προσδιορίζει με ακρίβεια το πότε κατατέθηκε το ασήμι.
Το νόμισμα ανήκει στη νομισματοκοπία του Αγίου Πέτρου (St. Peter coinage) της υπό βικινγκική κυριαρχία Υόρκης.
Το σχέδιό του συνδυάζει ένα σπαθί και ένα σφυρί με μια επιγραφή που αναφέρεται στον Άγιο Πέτρο.
Η Πόμεργκαρντ ερμηνεύει αυτόν τον συνδυασμό ως χαρακτηριστικό μιας περιόδου κατά την οποία χριστιανικά και αρχαία σκανδιναβικά σύμβολα μπορούσαν να εμφανίζονται το ένα δίπλα στο άλλο στο πολιτισμικό τοπίο της Υόρκης των Βίκινγκς.
Εξεταζόμενα μαζί, τα ισλαμικά και αγγλικά νομίσματα αποκαλύπτουν κάτι περισσότερο από τον πλούτο του ιδιοκτήτη τους.
Δείχνουν πώς το ασήμι που έφτανε στη βόρεια Δανία μπορούσε να μετακινηθεί μέσω οικονομικών δικτύων που εκτείνονταν ανατολικά προς τον ισλαμικό κόσμο και δυτικά σε όλη τη Βόρεια Θάλασσα, προτού τελικά ζυγιστεί, διαιρεθεί και αποθηκευτεί σε έναν θησαυρό της Εποχής των Βίκινγκς στο Ρέμπιλντ.
Το Ρέμπιλντ εξελίσσεται σε «χρυσωρυχείο» για τους θησαυρούς των Βίκινγκς
Η νέα ανακάλυψη γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα όταν τοποθετηθεί στον χάρτη.
Ένας άλλος μεγάλος θησαυρός ασημιού των Βίκινγκς είχε ανακαλυφθεί στην περιοχή του Ρέμπιλντ το 1971.
Εκείνο το σύνολο ευρημάτων περιείχε περίπου τέσσερα κιλά ασημιού, συμπεριλαμβανομένων ράβδων, κομματιασμένων κοσμημάτων και μικρότερων κομματιών που αρχικά ήταν τυλιγμένα σε τομάρι ζώου.
Έπειτα, μόλις λίγους μήνες πριν από την ανακοίνωση του νέου ασημένιου θησαυρού, μια άλλη εξαιρετική ανακάλυψη ήρθε στο φως εκεί κοντά. Ο Θησαυρός του Ρολντ (Rold Hoard) αποτελείται από έξι άθικτα χρυσά βραχιόλια της Εποχής των Βίκινγκς, συνολικού βάρους 762.5 γραμμαρίων.
Τα τρία αυτά ευρήματα είναι πολύ διαφορετικά μεταξύ τους.
Τα σύνολα του ασημιού αντικατοπτρίζουν έντονα μια οικονομία που βασιζόταν στο ζυγισμένο πολύτιμο μέταλλο, ενώ τα άθικτα χρυσά βραχιόλια συνδέονται πιο εύκολα με την επιδεικτική επίδειξη πλούτου, την κοινωνική ελίτ και την εξουσία.
Η συγκέντρωσή τους στην ίδια ευρύτερη περιοχή δίνει παρ’ όλα αυτά στους αρχαιολόγους έναν λόγο να εξετάσουν πιο προσεκτικά τον ρόλο του Ρέμπιλντ κατά τον 10ο αιώνα.
Τα Μουσεία της Βόρειας Γιουτλάνδης (Nordjyske Museer) υποστηρίζουν ότι τα ευρήματα αυτά αμφισβητούν κάθε άποψη που ήθελε την περιοχή περιφερειακή σε σχέση με τα οικονομικά δίκτυα της Εποχής των Βίκινγκς.
Ταυτόχρονα, οι αρχαιολόγοι δεν μπορούν ακόμη να προσδιορίσουν τις ακριβείς συνθήκες υπό τις οποίες θάφτηκε ο πρόσφατα ανακαλυφθείς θησαυρός.
Το μεγάλο ερώτημα: Γιατί θάφτηκαν 18.5 κιλά ασημιού;
Το σημείο της ανακάλυψης βρίσκεται πλέον μέσα σε μια σύγχρονη δομημένη περιοχή, γεγονός που εμποδίζει τους αρχαιολόγους να πραγματοποιήσουν μια μεγάλης κλίμακας ανασκαφή γύρω από το εύρημα.
Αυτό αφήνει αναπάντητο ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της ανακάλυψης.
Ο θησαυρός μπορεί να είχε κρυφτεί κοντά σε έναν οικισμό της Εποχής των Βίκινγκς, δίπλα σε μια διαδρομή της εποχής εκείνης ή εσκεμμένα μακριά από κατοικημένες περιοχές.
Χωρίς ένα ευρύτερο αρχαιολογικό πλαίσιο, οι ερευνητές δεν μπορούν ακόμη να προσδιορίσουν ποια εξήγηση είναι η πιο πιθανή.
Όποιο κι αν ήταν το κίνητρο που ώθησε τον ιδιοκτήτη του να θάψει ένα τόσο τεράστιο απόθεμα πλούτου, κανείς δεν φαίνεται να επέστρεψε ποτέ με επιτυχία για να το ανακτήσει.
Ο θησαυρός θα υποβληθεί τώρα σε αξιολόγηση από το Εθνικό Μουσείο της Δανίας στο πλαίσιο του εθνικού συστήματος «danefæ», το οποίο διέπει σημαντικά αρχαιολογικά αντικείμενα που θεωρούνται μέρος της εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Τα Μουσεία της Βόρειας Γιουτλάνδης (Nordjyske Museer) ελπίζουν ότι τελικά θα εκτεθεί στο Μουσείο των Βίκινγκς στο Φύρκατ (Viking Museum Fyrkat) μαζί με τα χρυσά βραχιόλια του Ρολντ που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα.
Για τους αρχαιολόγους, ωστόσο, ο θησαυρός του Ρέμπιλντ αντιπροσωπεύει κάτι πολύ περισσότερο από μια εντυπωσιακή κρύπτη θησαυρού των Βίκινγκς.
Τα 18.5 κιλά ασημιού του διασώζουν αποδείξεις για τον τρόπο με τον οποίο ο πλούτος μετριόταν, διαιρούνταν, μεταφερόταν και αποθηκευόταν σε έναν κόσμο των Βίκινγκς που ήταν συνδεδεμένος από το Υόρκη μέχρι την ισλαμική Ανατολή.
