Το αποκαλυπτικό δημοσίευμα των Financial Times την Τετάρτη 19 Αυγούστου, που ανάφερε πως το Ιράν φέρεται να σχεδιάζει πλήγματα σε αμερικανικούς στόχους επί ευρωπαϊκού εδάφους -βάζοντας στο στόχαστρο τη Βουλγαρία και την Κύπρο- σήμανε αμέσως «συναγερμό» στη Σόφια.
Λίγες ημέρες μετά, σήμερα Δευτέρα 24 Αυγούστου, το Ιράν επισήμως, μέσω του εκπροσώπου του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ, δήλωσε πως η φιλοξενία εγκαταστάσεων για στρατιωτικές δράσεις κατά του Ιράν συνιστά επιθετική ενέργεια, αναφέροντας χαρακτηριστικά τη Βουλγαρία.
«Η συνεργασία της Βουλγαρίας με τις ΗΠΑ για την επίθεση στο Ιράν αποτελεί πράξη επιθετικότητας, και η στοχοποίηση της πηγής κάθε επιθετικότητας είναι δικαίωμα του Ιράν», τόνισε.
Πώς λοιπόν θα μπορούσε πραγματικά το Ιράν να απειλήσει τη Βουλγαρία;
Η αποχώρηση των αμερικανικών KC-135 και το παρασκήνιο
Ο υπουργός Άμυνας της Βουλγαρίας, Ντιμίταρ Στογιάνοφ, δήλωσε το Σάββατο ότι δύο αμερικανικά αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού αποχώρησαν από τη βουλγαρική αεροπορική βάση Μπέζμερ, σχεδόν έναν μήνα μετά την ανάπτυξή τους στη βαλκανική χώρα που είχε προκαλέσει την οργή του Ιράν.
Οι ΗΠΑ, οι οποίες κήρυξαν πόλεμο στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, είχαν ζητήσει την προσωρινή ανάπτυξη των αεροσκαφών βάσει συμφωνίας που διέπει την κοινή χρήση στρατιωτικών εγκαταστάσεων.
Σύμφωνα με τον Στογιάνοφ, τα δύο αεροσκάφη KC-135 της Αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας αποχώρησαν από τη Βουλγαρία την Παρασκευή.
Η ανάπτυξη των αεροσκαφών, η οποία εγκρίθηκε από το βουλγαρικό κοινοβούλιο στις 22 Ιουλίου, είχε προκαλέσει διαμαρτυρίες από κατοίκους της περιοχής, οι οποίοι φοβούνταν ότι τα αεροσκάφη θα μπορούσαν να δεχθούν επίθεση από ιρανικούς πυραύλους και drones, αναφέρει το Defence News.
Ο Στογιάνοφ ανέφερε ότι όλες οι πτήσεις των αεροσκαφών κατά τη διάρκεια της προσωρινής τους ανάπτυξης ήταν εκπαιδευτικές αποστολές πάνω από συμμαχικές χώρες και ότι η Βουλγαρία δεν είχε «Καμία πληροφορία για άμεσες απειλές κατά της εθνικής μας ασφάλειας».
«Εργαζόμαστε σε πλήρη συντονισμό με την κυβέρνηση των ΗΠΑ και είχαμε εκ των προτέρων πληροφόρηση, γι’ αυτό και όλες οι αποφάσεις μας ήταν απολύτως τεκμηριωμένες», πρόσθεσε.
Ωστόσο, όπως αναφέρει το Ynet, τα συγκεκριμένα αεροσκάφη έχουν χρησιμοποιηθεί σε επιχειρήσεις που συνδέονται με πλήγματα κατά του Ιράν.
Η Σόφια επέμεινε ότι τα αεροσκάφη ήταν σταθμευμένα στη Βουλγαρία μόνο για εκπαιδευτικές αποστολές στον εναέριο χώρο των συμμάχων και δεν χρησιμοποιήθηκαν για επιθέσεις στο Ιράν.
Η πίεση της Τεχεράνης και η απάντηση της Σόφιας
Μέχρι τώρα, η ιρανική πίεση προς τη Σόφια είχε τη μορφή διπλωματικών ανακοινώσεων και δημόσιων προειδοποιήσεων, όπως αυτή που εξέδωσε ο Εσμαΐλ Μπαγκαΐ στα τέλη Ιουλίου, όταν δήλωσε ότι οποιαδήποτε χώρα παρέχει βάσεις ή λογιστική υποστήριξη για επιθέσεις κατά του Ιράν θα μοιραστεί την ευθύνη των συνεπειών.
Ενώ η προειδοποίηση του Ιράν αφορούσε αρχικά ένα ευρύτερο σύνολο χωρών, το δημοσίευμα των Financial Times άλλαξε τα δεδομένα. Η ονομαστική αναφορά της Βουλγαρίας στις εσωτερικές συζητήσεις της Τεχεράνης συνιστούσε μια σαφώς σοβαρότερη εξέλιξη, ακόμη κι αν το ενδεχόμενο μιας πραγματικής επίθεσης παραμένει μακριά.
Εξάλλου, το ίδιο το δημοσίευμα βασίστηκε σε σενάρια, χαρτογραφώντας τις πιθανές αντιδράσεις του Ιράν σε περίπτωση που η Ουάσινγκτον οξύνει την κρίση – μια κλιμάκωση που τροφοδοτείται συχνά από τις δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ότι τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν «αμερικανικό έδαφος» και ότι οι διαπραγματεύσεις έχουν περιέλθει σε πλήρες αδιέξοδο.
Ωστόσο, όπως σημειώνει το novinite, ξεπερνώντας τη συνήθη καθησυχαστική τακτική, ο Ντιμίταρ Στογιάνοφ υιοθέτησε μια σαφώς πιο επιθετική στάση, προβαίνοντας παράλληλα σε μια ασυνήθιστη αποκάλυψη.
Όπως ανέφερε, οι βουλγαρικές μυστικές υπηρεσίες —και ειδικότερα η Στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών— βρίσκονται σε στενό συντονισμό με τις αντίστοιχες βρετανικές, επισημαίνοντας ότι τα στοιχεία που λαμβάνει η Σόφια από τους συμμάχους της «Είναι σημαντικά διαφορετικές από εκείνες που δημοσίευσαν οι Financial Times».
Ο Στογιάνοφ πρόσθεσε ότι έλαβε έγγραφο από τις υπηρεσίες την προηγούμενη ημέρα που κατατάσσει τον κίνδυνο ως «εξαιρετικά χαμηλό», χωρίς άμεση απειλή για τη Βουλγαρία, για τις εγκαταστάσεις που φιλοξενούν αμερικανικά αεροσκάφη ή για άλλες υποδομές στη βουλγαρική επικράτεια.
Παράλληλα, έθεσε την πιθανότητα η ίδια η διαρροή να αποτελεί κίνηση στον ανταγωνισμό μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον, καταλήγοντας στο ότι η Βουλγαρία δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος σε αυτή τη διαμάχη.
Από την πλευρά του, ο Γιορντάν Μποζίλοφ, πρώην υφυπουργός Άμυνας και διευθυντής του Sofia Security Forum, εστίασε στο πιο σημαντικό σημείο σχετικά με την προέλευση των πληροφοριών.
Επισημαίνει ότι οι FT επικαλούνται δύο άτομα προσκείμενα στους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC) και όχι Ιρανούς αξιωματούχους που μιλούν επώνυμα, κάτι που ο ίδιος ερμηνεύει ως «ελεγχόμενη διαρροή». Επομένως, το χρήσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν η απειλή είναι πραγματική, αλλά τι αποσκοπεί να πετύχει η διαρροή.
Παρόμοια παρατήρηση έκανε και η δημοσιογράφος Νίνα Σπάσοβα, σημειώνοντας ότι η επιλογή ενός έγκριτου και αξιόπιστου μέσου ενημέρωσης είναι αμφίβολο να ήταν τυχαία.
Δεν χρειάζεται πυραύλους
Ο κίνδυνος για τη Βουλγαρία δεν σχετίζεται με μια άμεση ιρανική πυραυλική επίθεση, αλλά με μια σειρά από ασύμμετρα και υβριδικά εργαλεία, εξηγούν οι Ρουσλάν Τραντ και Λιούμπεν Γιόβτσεφ σχετικά με την απειλή του Ιράν να επιτεθεί σε αμερικανικές εγκαταστάσεις στην Ευρώπη.
Θεωρητικά και μόνο, οι ιρανικοί βαλλιστικοί πύραυλοι και τα drones θα μπορούσαν να φτάσουν στο Μπέζμερ, παρόλο που η στρατιωτική βάση βρίσκεται στο όριο του βεληνεκούς τους, αναφέρει το βουλγαρικό μέσο Fakti. Ωστόσο, αυτό το σενάριο είναι απίθανο, πιστεύει ο στρατιωτικός αναλυτής Ρουσλάν Τραντ.
«Η αποστολή στο Μπέζμερ είναι καθαρά θέμα logistics —ανεφοδιασμός και όχι μαχητικές πτήσεις από βουλγαρικό έδαφος— ενώ ο στόχος που επλήγη στην Κύπρο, το “Ακρωτήρι” (βρετανική βάση), σχετιζόταν άμεσα με πολεμικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν», σημείωσε.
«Το άνοιγμα ενός νέου μετώπου εναντίον ενός μέλους του ΝΑΤΟ για μερικά μη οπλισμένα αεροσκάφη θα απέφερε στο Ιράν ελάχιστο όφελος, ενώ ο κίνδυνος να προκληθούν διαβουλεύσεις για το Άρθρο 5 [του ΝΑΤΟ] αποτελεί σοβαρό αποτρεπτικό παράγοντα, την ώρα που η Τεχεράνη εμπλέκεται ήδη με το Ισραήλ, τον Περσικό Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα», εξηγεί επίσης ο Τραντ.
Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχουν εμπλακεί μέχρι στιγμής άμεσα στη σύγκρουση, γεγονός που έχει προκαλέσει σοβαρή κριτική από τον ίδιο τον Τραμπ. Η ενεργοποίηση του Άρθρου 5 έπειτα από επίθεση σε χώρα της Ευρώπης θα το άλλαζε αυτό.
Μια επίθεση με βαλλιστικούς πυραύλους ή πυραύλους cruise είναι απίθανη, αναφέρει ο Λιούμπεν Γιόβτσεφ από τη στρατιωτική εταιρεία Terem-Holding EAD.
«Ο κύριος κίνδυνος δεν προέρχεται από πλήγμα με βαλλιστικούς πυραύλους ή πυραύλους cruise, ούτε από drones μεγάλου βεληνεκούς. Είναι μια δολιοφθορά ή επίθεση με ένα μικρό FPV drone, τοπικά σε κοντινή απόσταση από τη βάση, κυβερνοεπιχειρήσεις κατά κρίσιμων υποδομών, τρομοκρατία κατά “μαλακών” στόχων που σχετίζονται με το Ισραήλ, τις ΗΠΑ ή την εβραϊκή κοινότητα, καθώς και επιχειρήσεις πληροφοριών», προσθέτει ο επικεφαλής καινοτομίας και ανάπτυξης της κρατικής εταιρείας.
Πόσο έτοιμη είναι η αεράμυνα του ΝΑΤΟ να προστατεύσει τη Βουλγαρία;
Υπάρχει μια ομάδα ιρανικών πυραυλικών συστημάτων και drones στο βεληνεκές των οποίων εμπίπτουν η Βουλγαρία και το Μπέζμερ: Shahab-3 (έως περίπου 2.000 χλμ.), Sejil (2.000-2.500 χλμ.), Khorremshahr (2.000-3.000 χλμ.), πύραυλοι cruise Sumar (περίπου 2.000-2.500 χλμ.) και το drone Shahed-136 (περίπου 2.500 χλμ.), εξηγεί ο Τραντ.
Ωστόσο, μια επίθεση σημαίνει πτήση πάνω από τρίτο έδαφος, και μάλιστα νατοϊκό.
«Πιθανότατα πάνω από τον τουρκικό εναέριο χώρο, και όχι μέσω μιας απευθείας διαδρομής μέσω Κύπρου και Καυκάσου, όπως συχνά υποτίθεται. Αυτό αυτόματα ενεργοποιεί την πιο πυκνά προστατευμένη ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, πριν ακόμα ο πύραυλος ή το drone πλησιάσει τον βουλγαρικό ουρανό», σημείωσε.
Το ΝΑΤΟ διαθέτει το δικό του αντιβαλλιστικό σύστημα, ενώ επιπλέον η Τουρκία διατηρεί ένα από τα πιο ισχυρά συστήματα αεράμυνας στον κόσμο, αναφέρει η Fakti.
Απέναντι σε μεμονωμένους βαλλιστικούς πυραύλους στον νοτιοανατολικό άξονα η κάλυψη είναι καλή και η Βουλγαρία δεν υπερασπίζεται μόνη τον εαυτό της, λέει ο Λιούμπεν Γιόβτσεφ.
Ιδιαίτερης σημασίας για τη Βουλγαρία είναι το σύστημα «Aegis Ashore» στο Δεβεσέλου της Ρουμανίας, το οποίο προορίζεται για την αναχαίτιση βαλλιστικών πυραύλων από τη Μέση Ανατολή, οι συστοιχίες Patriot στην Ελλάδα και την Τουρκία, καθώς και τα άλλα συστήματα αεράμυνας της Άγκυρας.
«Η Τουρκία φιλοξενεί τη βάση του Ιντσιρλίκ και αποτελεί την πιο βαριά προστατευμένη ανατολική πτέρυγα της συμμαχίας. Τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους, η βαλλιστική απειλή με στόχο την Τουρκία αναχαιτίστηκε από το ΝΑΤΟ σε λιγότερο από 10 λεπτά από τον εντοπισμό έως την εξουδετέρωση», τονίζει ο Τραντ.
«Ο αδύναμος κρίκος παραμένει το χαμηλό ύψος και η ικανότητα των drones Shahed να παρακάμπτουν την κάλυψη — έτσι το drone που έπληξε το “Ακρωτήρι” στην Κύπρο την 1η-2α Μαρτίου κατάφερε να διαπεράσει την κατά τα άλλα ανεπτυγμένη αεράμυνα της βρετανικής βάσης», προσθέτει.
Η Βουλγαρία λοιπόν βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στους εταίρους της.
«Η ίδια η αεράμυνα της Βουλγαρίας εξακολουθεί να αποτελείται κυρίως από σοβιετικής κατασκευής συστήματα S-300, τα οποία είναι αποτελεσματικά έναντι παλαιότερων στόχων, αλλά δεν είναι βελτιστοποιημένα για μαζικές επιθέσεις με σύγχρονους πυραύλους cruise ή καμικάζι drone χαμηλής πτήσης. Σε περίπτωση πραγματικής απειλής, η Βουλγαρία θα ζητούσε την επείγουσα ανάπτυξη συμμαχικών συστοιχιών Patriot ή γαλλικών SAMP/T», αναφέρει ο Τραντ.
«Το βουλγαρικό σκέλος παραμένει ο πιο αδύναμος κρίκος», προσθέτει ο Γιόβτσεφ. «Το σύστημα αεράμυνας S-300PMU δεν έχει πραγματική αντιπυραυλική ικανότητα, το μελλοντικό IRIS-T SLM αναχαιτίζει αεροσκάφη, πυραύλους cruise και μεγάλα drone, αλλά όχι βαλλιστικούς πυραύλους και FPV, ενώ τα σχεδιαζόμενα 10 συστήματα SHORAD (μικρού βεληνεκούς) θα μπορούσαν να παράσχουν κάποια προστασία, αλλά θα ήταν πιο αποτελεσματικά με ένα σύστημα έγκαιρης ανίχνευσης, το οποίο αυτή τη στιγμή λείπει».
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος: Proxies, μισθοφόροι και εγκληματικά δίκτυα
Με την πάροδο των ετών, το Ιράν έχει βασιστεί σε διάφορες περιφερειακές οργανώσεις (proxies) για τη διενέργεια προκλήσεων και επιθέσεων, ώστε το καθεστώς να μπορεί να αποστασιοποιηθεί από αυτούς εάν χρειαστεί. Η κατάσταση είναι παρόμοια με την επίθεση στο αεροδρόμιο «Σαράφοβο» στο Μπούργκας της Βουγλγαρίας το 2012.
«Η έρευνα διαπίστωσε διασυνδέσεις με τη στρατιωτική πτέρυγα της Χεζμπολάχ και όχι απευθείας με το ιρανικό κράτος, ενώ τόσο η Χεζμπολάχ όσο και η Τεχεράνη αρνήθηκαν την εμπλοκή τους», υπενθυμίζει ο Ρουσλάν Τραντ.
«Παρόμοιοι φιλοϊρανικοί πυρήνες ενδέχεται επίσης να προσπαθήσουν να μεταφέρουν drones σε ευρωπαϊκό έδαφος, κάτι που θα ήταν δυνατό μέσω των βουλγαρικών συνόρων, καθώς δεν υπάρχει σοβαρή επίγνωση του προβλήματος που σχετίζεται με τα δίκτυα του Ιράν».
«Πρόσφατα, η προτιμώμενη ιρανική μέθοδος στην Ευρώπη είναι η ανάθεση σε εγκληματικά δίκτυα — οικονομικά παρακινούμενους εργολάβους χωρίς σύνδεση με τους επικεφαλής αξιωματικούς, συχνά ανηλίκους ή μικροεγκληματίες. Αυτό μεγιστοποιεί τη δυνατότητα άρνησης ευθύνης και δυσκολεύει την απόδειξη της ιρανικής χορηγίας», εξηγεί ο Λιούμπεν Γιόβτσεφ.
«Δεν χρειάζεται “πυρήνας” για μια πρόκληση κοντά στο Μπέζμερ. Αρκεί ένα στρατολογημένο ντόπιο άτομο με ένα drone των 1.000 ευρώ και πληροφορίες που είναι ήδη δημόσιες», προσθέτει.
Τον Μάιο, η Europol ανακοίνωσε μια εκστρατεία ευρείας κλίμακας κατά της παραπληροφόρησης που διαδίδεται από προφίλ προσκείμενα στους Φρουρούς της Επανάστασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η οποία περιλάμβανε 14.200 δημοσιεύσεις και λογαριασμούς, με τη συμμετοχή διωκτικών αρχών από 19 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Βουλγαρίας.
Με υβριδικές και προπαγανδιστικές μεθόδους, το Ιράν μπορεί να συνεχίσει να αποσταθεροποιεί την Ευρώπη και τους εταίρους του στο ΝΑΤΟ τους επόμενους μήνες, προβλέπει επίσης ο Ρουσλάν Τραντ.
Η επίσημη απάντηση του ΝΑΤΟ
Το ΝΑΤΟ, μετά το επίμαχο δημοσίευμα των Financial Times, εξέδωσε την επίσημη θέση του σχετικά με τις πληροφορίες ότι το Ιράν εξετάζει πιθανές επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών στόχων στην Ευρώπη.
Στην ανακοίνωση αναφέρεται ότι η Συμμαχία είναι έτοιμη να απαντήσει σε οποιαδήποτε απειλή και θα κάνει πάντα ό,τι είναι απαραίτητο για την προστασία των μελών της.
«Η ικανότητα αποτροπής και άμυνάς μας είναι ισχυρή και αποτελεσματική, όπως αποδείχθηκε φέτος, όταν η αεράμυνα του ΝΑΤΟ αναχαίτισε σε τέσσερις περιπτώσεις βαλλιστικούς πυραύλους που κατευθύνονταν προς την Τουρκία από το Ιράν», δήλωσε εκπρόσωπος της συμμαχίας.
