Ανέκαθεν, η επιστημονική κοινότητα απέδιδε τον θάνατο των κατοίκων της Πομπηίας και του Ερκολάνο, στη δύναμη των πυροκλαστικών ροών από την έκρηξη του Βεζούβιου. Ένα νέο εύρημα ωστόσο, κλονίζει τις παγιωμένες αντιλήψεις και εγείρει νέα ερωτήματα σχετικά με τη διαδικασία που οδήγησε στον θάνατο και τη διατήρηση του εγκεφάλου ενός νέου άνδρα, ο οποίος αντιμετώπισε τον θάνατο εγκλωβισμένος στο δωμάτιό του κατά την ιστορική έκρηξη που “πάγωσε” στον χρόνο τις πόλεις γύρω από τον Βεζούβιο.
Στη σκιά του όρους Βεζούβιου, ένας νέος άνδρας ήταν ξαπλωμένος στο κρεβάτι του, τη στιγμή που επικρατούσε χάος γύρω του και ο κόσμος βυθιζόταν στον θάνατο.
Ήταν το 79 μ.Χ., όταν το ηφαίστειο ξέσπασε με μανία, θάβοντας τις Ρωμαϊκές πόλεις της Πομπηίας και του Ερκολάνο κάτω από στρώματα στάχτης και λιωμένων βράχων.
Ενώ οι περισσότεροι έτρεξαν να σωθούν, ο άνδρας αυτός έμεινε πίσω και ήρθε αντιμέτωπος με το πεπρωμένο του, μέσα στο υπνοδωμάτιό του, μια απόφαση που θα οδηγούσε σε μια απρόσμενη μορφή διατήρησης του εγκεφάλου του.
Δύο χιλιετίες αργότερα, οι επιστήμονες ανέλυσαν το κρανίο του και βρήκαν μια μαύρη, υαλώδη ουσία. Στην ουσία, επρόκειτο για απολιθωμένο εγκεφαλικό ιστό, ο οποίος είχε υποστεί υαλοποίηση από την ακραία θερμότητα της έκρηξης. Πρόκειται για ανατριχιαστική πλευρά της ολέθριας δύναμης του Βεζούβιου και στις μοναδικές συνθήκες που μετέτρεψαν τον ανθρώπινο ιστό σε γυαλί.
Γυάλινος εγκέφαλος
Το γυαλί σπάνια σχηματίζεται από οργανικά υλικά. Αντίθετα, απαιτείται ένα υγρό να ψυχθεί τόσο γρήγορα, ώστε τα μόριά του να «παγώσουν», σχηματίζοντας μια στέρεη, σκληρή και άκαμπτη δομή που δεν είναι ούτε ακριβώς κρυστάλλινη, ούτε υγρή.
Ενώ το ηφαιστειακό γυαλί, όπως ο οψιδιανός είναι κοινό, η ιδέα της μετατροπής του ανθρώπινου ιστού σε γυαλί, έμοιαζε ασύλληπτη – μέχρι σήμερα τουλάχιστον. Τα λείψανα του νεαρού άνδρα βρέθηκαν στο Αρχαίο Ηράκλειο (Ερκολάνο – Herculaneum), μια παραλιακή πόλη που αφανίστηκε από τον Βεζούβιο. Εντοπίστηκε ξαπλωμένος μπρούμυτα σε ένα κρεβάτι, με το κρανίο και τον νωτιαίο μυελό του να περιέχουν θραύσματα του μυστηριώδους αυτού γυαλιού.
Ερευνητές, με επικεφαλής τον ηφαιστειολόγο Guido Giordano από το πανεπιστήμιο Roma Tre, ανέλυσαν τα δείγματα και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, ο ιστός είχε θερμανθεί τουλάχιστον στους 510 βαθμούς Κελσίου πριν ψυχθεί απότομα.
«Η διαδικασία μετατροπής οποιουδήποτε υγρού σε γυαλί εξαρτάται από την ταχεία ψύξη, όχι από τη γρήγορη θέρμανση», εξήγησε ο Giordano. «Το ηφαιστειακό γυαλί, όπως ο οψιδιανός, σχηματίζεται όταν η λάβα ψύχεται πολύ γρήγορα, για παράδειγμα όταν έρχεται σε επαφή με το νερό».
Ωστόσο, οι πυροκλαστικές ροές – τα ταχέως κινούμενα ρεύματα από θερμό αέριο και ηφαιστειακό υλικό – οι οποίες έθαψαν το Ερκολάνο, δεν γινόταν να προκαλέσουν αυτόν τον μετασχηματισμό. Η θερμοκρασία τους, η οποία έφτασε μέχρι τους 465 βαθμούς Κελσίου, ήταν πολύ χαμηλή και η ψύξη ήταν πολύ αργή.
Αντίθετα, οι επιστήμονες καταδεικνύουν μια ακόμη πιο θανάσιμη δύναμη: Ένα υπερθερμασμένο σύννεφο στάχτης.
Σε αντίθεση με τις πυροκλαστικές ροές, που κινούνται κοντά στο έδαφος, τα σύννεφα στάχτης αιωρούνται και μπορούν να διαλυθούν γρήγορα. Ο Giordano και η ομάδα του θεωρούν πως, με θερμοκρασίες που ξεπερνούσαν του 510 βαθμούς Κελσίου, το σύννεφο αυτό “καταβρόχθισε” το Ερκολάνο μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, σκοτώνοντας ακαριαία τους κατοίκους του.
Έτσι, η έντονη θερμοκρασία υγροποίησε τον εγκέφαλο του άνδρα και, καθώς το σύννεφο διαλυόταν, η ταχεία ψύξη, τον μετέτρεψε σε γυαλί.
Ανατροπή των παγιωμένων αντιλήψεων
Είναι πιθανόν, το κρανίο και η σπονδυλική στήλη του άνδρα να προστάτευσαν τον εγκέφαλό του από την πλήρη θερμική αποσύνθεση, επιτρέποντας έτσι τον σχηματισμό κάποιων θραυσμάτων από το γυαλί που παρατηρήθηκε. Ανέκαθεν οι επιστήμονες θεωρούσαν πως, τα θύματα του Βεζούβιου πέθαναν από τις πυροκλαστικές ροές, τα νέα ευρήματα ωστόσο, υποδηλώνουν πως ένα απειλητικό σύννεφο στάχτης μπορεί να ήταν το πρώτο, και πιο θανατηφόρο, χτύπημα.
Δεν έχουν πειστεί όμως όλοι. Η Alexandra Morton-Hayward, ιατροδικαστική ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, αμφισβητεί το αν η γυάλινη ουσία είναι πράγματι εγκεφαλικός ιστός.
«Οι οργανικοί ιστοί, οι οποίοι που αποτελούνται κυρίως από νερό, μπορούν να μετατραπούν σε γυαλί, μόνο με γρήγορη ψύξη σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες», δήλωσε στο CNN, αναφερόμενη στις τεχνικές κρυοσυντήρησης που χρησιμοποιούνται στη σύγχρονη επιστήμη.
Ο Giordano, ωστόσο, παραμένει προσηλωμένος στα ευρήματα. Προγενέστερες μελέτες, έχουν ταυτοποιήσει διατηρημένους νευρώνες και πρωτεΐνες στο γυαλί, επαληθεύοντας την οργανική του προέλευση. «Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως το γυαλί είναι οργανικής προέλευσης», ξεκαθαρίζει.
Όσο για τον άτυχο, νεαρό άνδρα που έμεινε πίσω, οι τελευταίες στιγμές της ζωής του, ήταν τόσο τραγικές όσο και μοναδικές. Ο εγκέφαλός του, ο οποίος διατηρήθηκε σε μορφή γυαλιά, πλέον αφηγείται μια ιστορία της φωτιάς, της στάχτης και της παροδικής φύσης της ανθρώπινης ζωής που βρίσκεται στο έλεος ενός ηφαιστείου.
