Πριν από περίπου 1.000 χρόνια, ειδωλολάτρες που ζούσαν κοντά στη Βαλτική Θάλασσα εισήγαγαν άλογα από τους πρόσφατα αφιχθέντες τότε Χριστιανούς βόρειους γείτονές τους, και στη συνέχεια υπέβαλαν τα ζώα σε φρικτές δημόσιες θυσίες, σύμφωνα με νέα έρευνα.
Τα άλογα στη Βαλτική κουλτούρα
Τα άλογα ήταν ένα σημαντικό τμήμα της Βαλτικής κουλτούρας μεταξύ του πρώτου και του 13ου αιώνα. Έχουν ανακαλυφθεί πολυάριθμα αρχαία αντικείμενα που μεταφέρονταν με άλογα, και οι ταξιδιώτες έχουν αναφέρει ότι η ελίτ Μπαλτς έπινε γάλα φοράδας που είχε υποστεί ζύμωση.
Επειδή όμως οι άνθρωποι της Βαλτικής, δεν ήταν εγγράμματοι πριν από τον προσηλυτισμό τους στον Χριστιανισμό, οι περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή τους, συμπεριλαμβανομένης και της παγανιστικής θρησκείας τους, προέρχονται από την αρχαιολογική έρευνα.
Σε μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances, οι ερευνητές περιέγραψαν λεπτομερώς τη βιομοριακή ανάλυσή τους για 80 θυσιασμένα άλογα από εννέα αρχαιολογικούς χώρους στην περιοχή της ανατολικής Βαλτικής — τη σύγχρονη Πολωνία, τη Λιθουανία και τη ρωσική επαρχία του Καλίνινγκραντ (η οποία είναι εγκλωβισμένη, ανάμεσα στις άλλες χώρες στην περιοχή) και διαπίστωσαν ότι τόσο τα αρσενικά όσο και τα θηλυκά άλογα επελέγησαν για θυσία και ότι μερικά άλογα εισήχθησαν από αρκετή απόσταση.
Η δημόσια θυσία
Μια προηγούμενη υπόθεση στην αρχαιολογία της Βαλτικής, σύμφωνα με τη μελέτη, ήταν ότι οι επιβήτορες επιλέχθηκαν ειδικά για δημόσια θυσία και ότι αυτό το τελετουργικό — το οποίο συχνά περιλάμβανε αποκεφαλισμό, εκδορά (γδάρσιμο), τεμαχισμό των αλόγων ή ταφή ενώ ήταν ζωντανά — ενεργοποιήθηκε στις κηδείες των ελίτ αρρένων πολεμιστών στη Βαλτική κουλτούρα.
Για να το εξακριβώσει, η ομάδα ανέλυσε το DNA των αλόγων και διαπίστωσε ότι περίπου το 66% ήταν επιβήτορες και το 34% ήταν φοράδες.
«Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι οι άνθρωποι της Βαλτικής, δεν επέλεξαν αποκλειστικά αρσενικά άλογα για αυτήν την τελετουργία, όπως πιστευόταν προηγουμένως», δήλωσε στο Live Science η επικεφαλής συγγραφέας Κάθριν Φρεντς, ζωοαρχαιολόγος παλαιότερα στο Πανεπιστήμιο του Κάρντιφμ στο Ηνωμένο Βασίλειο και τώρα με έδρα το Κρατικό Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον.
Η προέλευση των αλόγων
Επειδή τα άλογα ήταν κοινά στην περιοχή της Βαλτικής, οι ερευνητές δεν είχαν προηγουμένως αναρωτηθεί αν τα ζώα προέρχονταν από την περιοχή ή από κάπου αλλού. Αλλά η νέα μελέτη έκανε μία ισοτοπική ανάλυση του στροντίου στο σμάλτο των δοντιών των αλόγων για να εντοπίσει την προέλευση των ζώων και βρήκε ότι δεν είχαν γεννηθεί σε τοπικό επίπεδο.
Το ισότοπο του στροντίου που περιέχεται στις κορώνες των δοντιών προέρχεται από την πρώιμη διατροφή των ζώων. Με την μέτρηση της αναλογίας δύο παραλλαγών του στροντίου σε ένα δόντι ή μεταξύ των δοντιών που μεγάλωσαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, οι ερευνητές μπορούν να ταιριάξουν με το πού μεγάλωσε το ζώο ή να δουν πού κινήθηκε όταν μεγάλωσε.
«Τα αποτελέσματα επιβεβαιώνουν ότι δεν υπάρχει πιθανότητα τα άλογα να προέρχονται από τα εδάφη των Βαλτικών φυλών και πως η περιοχή με τη μεγαλύτερη πιθανότητα για τα άλογα αυτά είναι η Χερσόνησος Φεννοσκανδιάν, ιδιαίτερα η ανατολική-κεντρική Σουηδία ή η νότια Φινλανδία», ανέφεραν οι ερευνητές.
Και τα τρία άλογα χρονολογούνται με άνθρακα περίπου από τον 11ο έως τον 13ο αιώνα, μια εποχή όπου τα εμπορικά δίκτυα στη Βαλτική Θάλασσα, ιδιαίτερα με τη Σουηδία, ήταν εδραιωμένα. Ήταν επίσης μια περίοδος κατά την οποία υπήρχε ακόμη παγανιστική αντίσταση εντός του βασιλείου της Σουηδίας, το οποίο επίσημα προσηλυτίστηκε στον Χριστιανισμό το 1164.
Το γεγονός ότι ένα μη τοπικό άλογο στο Καλίνινγκραντ θάφτηκε με ένα τεχνούργημα που έχει επηρεαστεί από τη Σκανδιναβία — ένα βάρος, που πιθανώς εμπλέκεται στο εμπόριο — μπορεί να υποδηλώνει ότι ο ιδιοκτήτης στη Βαλτική, ήταν ένας έμπορος ειδωλολατρών, ανέφεραν οι ερευνητές στη μελέτη.
Είναι επίσης πιθανό, σημειώνουν, τα εισαγόμενα άλογα να έφτασαν με τους Σκανδιναβούς ιδιοκτήτες τους, οι οποίοι είχαν θαφτεί σε «Βαλτικό στιλ». «Και στις δύο περιπτώσεις» , έγραψαν οι ερευνητές, «τα αποτελέσματά μας αποδεικνύουν ότι τα άλογα διέσχιζαν τη Βαλτική Θάλασσα με πλοία, ένα επίπεδο κινητικότητας που δεν είχε αναγνωριστεί προηγουμένως αρχαιολογικά».
Ο Flint Dibble, ένας ζωοαρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, είπε στο Live Science, ότι η νέα έρευνα είναι καινοτόμος και καταδεικνύει πώς οι επιστημονικές μέθοδοι μπορούν να εφαρμοστούν για τη μελέτη των αρχαίων πληθυσμών των ζώων.
«Το εντυπωσιακό μέγεθος δείγματος – 80 μεμονωμένα άλογα – αποκαλύπτει τη σημασία της εφαρμογής αυτών των μεθόδων σε ένα σημαντικό, τοπικό σύνολο δεδομένων, προκειμένου να παραποιηθούν τα σχετικά αρχαιολογικά μοτίβα», είπε ο Dibble, και «το εμπόριο αλόγων μεγάλων αποστάσεων στη Βόρεια Ευρώπη αποτελεί πλέον θέμα το οποίο χρήζει πρόσθετης έρευνας».
Η Γαλλία σχεδιάζει να ασχοληθεί περαιτέρω με το θέμα αυτό με νέα έρευνα. «Αυτήν τη στιγμή εργάζομαι σε ένα ξεχωριστό πρόγραμμα το οποίο εξετάζει τη σύγχρονη τεχνολογία πλοίων για να καθορίσει πως — και πόσα — άλογα θα μπορούσαν να έχουν μεταφερθεί σε μεταφορικά πλοία της Εποχής των Βίκινγκ».