Μια σπουδαία άμυνα απέναντι σε ό,τι μας «εκτοξεύει» το διάστημα, το μαγνητικό πεδίο της Γης ενδέχεται να προστατεύει ακόμα και τη Σελήνη από τις καταστροφικές γαλαξιακές κοσμικές ακτίνες. Διασχίζοντας το σύμπαν με απίστευτη ισχύ και ταχύτητα, οι γαλαξιακές κοσμικές ακτίνες αποτελούν κύρια πηγή ακτινοβολίας στο διάστημα.
Όμως, χάρη στο ισχυρό μαγνητικό πεδίο της Γης, αυτά τα φορτισμένα σωματίδια συνήθως δεν φτάνουν απευθείας στον πλανήτη μας, κι έτσι προστατευόμαστε από τις καταστροφικές επιπτώσεις της ακτινοβολίας.
Τα αποκαλυπτικά δεδομένα του Chang’e 4
Το πεδίο αυτό, ίσως κάνει πολύ περισσότερα: νέα δεδομένα που συλλέχθηκαν από το κινεζικό σεληνιακό σκάφος Chang’e 4 δείχνουν ότι η επιρροή του μαγνητικού μας πεδίου είναι τόσο ισχυρή, που εκτείνεται στο διάστημα μακρύτερα από όσο πιστεύαμε προηγουμένως — φτάνοντας ακόμη και πέρα από τη Σελήνη.
Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, 25 Μαρτίου στο περιοδικό Science Advances, οι ερευνητές περιγράφουν μια «κοιλότητα» στο διάστημα μεταξύ Γης και Σελήνης, όπου οι κοσμικές ακτίνες εκτρέπονται από το μαγνητικό πεδίο της Γης.
Μια απρόσμενη ανακάλυψη στην αθέατη πλευρά
Αυτό υποδηλώνει ότι οι επιδράσεις του μαγνητισμού του πλανήτη μας είναι παρούσες πολύ μακρύτερα από ό,τι θα μπορούσε κανείς να φανταστεί. Το Chang’e 4, που εκτοξεύτηκε το 2018, ήταν το πρώτο διαστημικό σκάφος που προσεδαφίστηκε στην αθέατη πλευρά της Σελήνης.
Ανάμεσα στα πολλά επιστημονικά όργανα που μετέφερε ήταν το πείραμα Lunar Lander Neutron and Dosimetry, το οποίο σχεδιάστηκε για να μετρήσει την ακτινοβολία που ενδέχεται να βιώσουν οι μελλοντικοί αστροναύτες αν προσεδαφίζονταν εκεί.
Η έκπληξη των επιστημόνων
Οι επιστήμονες υπέθεταν επί μακρόν ότι το μεγαλύτερο μέρος της Σελήνης βρισκόταν πέρα από την προστασία του μαγνητικού πεδίου της Γης, αλλά το 2019 άρχισαν να παρατηρούν κάτι περίεργο στα δεδομένα του πειράματος, που υποδήλωνε ότι η Σελήνη προστατευόταν κάπως από τις γαλαξιακές κοσμικές ακτίνες.
Το εύρημα ήρθε ως «έκπληξη», λέει ο Robert Wimmer-Schweingruber, συν-συγγραφέας της μελέτης και φυσικός στο Πανεπιστήμιο του Κιέλου στη Γερμανία. «Προσωπικά, δεν το πίστευα για πολύ, πολύ καιρό. Νόμιζα ότι ήταν κάποιο σφάλμα (artifact) στα δεδομένα, μέχρι που κάναμε πολλούς στατιστικούς ελέγχους».
Οι γαλαξιακές κοσμικές ακτίνες προέρχονται από ποικίλες πηγές στο διάστημα, όπως αστέρια, σουπερνόβα και μαύρες τρύπες.
Οι διαφορετικές προελεύσεις σημαίνουν ότι μέχρι τη στιγμή που οι ακτίνες πλησιάζουν τη Γη, δεν φέρουν όλες το ίδιο επίπεδο ενέργειας. Τα σωματίδια με την υψηλότερη ενέργεια κινούνται γρήγορα μέσα στο ηλιακό σύστημα, ενώ ορισμένα από τα πιο αδύναμα σωματίδια καθυστερούν — και η ακτινοβολία τους θα μπορούσε να επηρεάσει τους αστροναύτες, λέει ο Wimmer-Schweingruber.
Οι γαλαξιακές κοσμικές ακτίνες κινούνται σπειροειδώς μέσα στην ηλιόσφαιρα, αλλά η μαγνητική επιρροή της Γης θωρακίζει μια μεγάλη περιοχή του διαστήματος από ορισμένα από αυτά τα σωματίδια.
Από το: «Μια κοιλότητα γαλαξιακών κοσμικών ακτίνων στον χώρο Γης-Σελήνης», των Wensai Shang κ.ά., στο Science Advances, Τόμος 12, Αρ. 13· 25 Μαρτίου 2026
Η ασπίδα της Γης: Προστασία πέρα από τα αναμενόμενα όρια
«Τα σωματίδια χαμηλής ενέργειας δεν μας ενδιέφεραν τόσο μέχρι που είδαμε αυτό το φαινόμενο, και τότε συνειδητοποιήσαμε ότι αυτό είναι στην πραγματικότητα σημαντικό για τη δόση ακτινοβολίας στο δέρμα των αστροναυτών», λέει ο ίδιος.
Η προστασία των αστροναυτών από τους κινδύνους της ακτινοβολίας είναι κρίσιμη για τη διασφάλιση της ανθρώπινης παρουσίας στο διάστημα.
Αυτό σημαίνει τη δημιουργία υλικών που είναι αρκετά ελαφριά για να μεταφερθούν στο διάστημα, αλλά και επαρκώς προστατευτικά για να αναχαιτίζουν την ακτινοβολία, λέει ο Philip Metzger, καθηγητής πλανητικής επιστήμης και διαστημικής τεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κεντρικής Φλόριντα, ο οποίος δεν συμμετείχε στη νέα μελέτη.
Η βαθύτερη γνώση για την κατανομή της ακτινοβολίας στο διάστημα, και ειδικότερα μεταξύ Σελήνης και Γης, θα μπορούσε να βοηθήσει τους επιστήμονες να σχεδιάσουν ασφαλέστερες αποστολές.
Για παράδειγμα, εάν το σχέδιο της NASA για την αποστολή ανθρώπων στη Σελήνη για ημιμόνιμη παραμονή πραγματοποιηθεί, τότε θα είχε νόημα για τους αστροναύτες να προγραμματίζουν δραστηριότητες εκτός των προστατευμένων καταλυμάτων την περίοδο που η Σελήνη βρίσκεται υπό την επιρροή του μαγνητικού πεδίου της Γης.
«Πρόκειται για μια λαμπρή έρευνα, η οποία μας δείχνει ότι όσο περισσότερο μελετάμε φαινόμενα έξω από τον πλανήτη μας, τόσο περισσότερο ανακαλύπτουμε όσα δεν γνωρίζουμε», λέει ο Metzger. «Γι’ αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε τις διαστημικές αποστολές».