Γιγάντια ρήγματα που «καταπίνουν» πόλεις στην επιφάνεια της Γης αποτελούν έναν «νέο γεω-υδρολογικό κίνδυνο», απειλώντας εκατομμύρια κατοίκους πόλεων στον Παγκόσμιο Νότο και πέραν αυτού, σύμφωνα με μια νέα μελέτη που εξετάζει τα μεγάλα αστικά φαράγγια που εξαπλώνονται στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ΛΔΚ), στην Κεντρική Αφρική.
Χαρτογραφώντας 26 πόλεις, η ομάδα εντόπισε 2.922 μεγάλες τάφρους, γνωστές ως «φαράγγια», που είχαν ανοίξει. Κάποιες ήταν τόσο μεγάλες που καταπίνουν σπίτια και δρόμους. Αυτές οι τεράστιες τάφροι λόγω της διάβρωσης – βαθιές, διευρυνόμενες ρωγμές που συχνά σχηματίζονται από τη ροή όμβριων υδάτων σε ασταθή εδάφη – έχουν εξαπλωθεί σε όλη τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό σε μια περίοδο ραγδαίας αύξησης του αστικού πληθυσμού.
Το μέγεθος του φαινομένου
Ο απολογισμός είναι ήδη συγκλονιστικός. Μεταξύ 2004 και 2023, η διάβρωση εκτόπισε περίπου 118.600 ανθρώπους, αναγκάζοντας οικογένειες να εγκαταλείψουν σπίτια και κοινότητες.
Και ο κίνδυνος επιταχύνεται. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι από το 2010 έως το 2023, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν σε περιοχές απειλούμενες από τα επεκτεινόμενα φαράγγια διπλασιάστηκε, από 1,6 εκατομμύρια σε 3,2 εκατομμύρια.
Β) Ένα άλλο φαράγγι στο Μπουκάβου τον Ιούλιο του 2021
Γ και Δ) Εικόνες από το Google Earth με αστικά φαράγγια στο Κικουίτ τον Ιούλιο του 2004 (Φωτογραφία: Image credit: G I Mawe et al./Nature/2025 (CC BY 4.0)
Αν και η μελέτη επικεντρώθηκε στη ΛΔΚ, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι είναι πιθανό να αποτελεί πρόβλημα για πολλές χώρες σε ολόκληρο τον Παγκόσμιο Νότο, από την υποσαχάρια Αφρική έως τη Νότια Αμερική.
Οι ερευνητές επισημαίνουν την ταχεία και άναρχη αστικοποίηση ως τον κύριο ένοχο του φαινομένου. Τα ασταθή εδάφη, η ανεξέλεγκτη δόμηση και η έλλειψη συστημάτων αποστράγγισης, αφήνουν τις πόλεις απροετοίμαστες να αντιμετωπίσουν τις έντονες βροχοπτώσεις. Σε περιοχές που είναι ήδη επιρρεπείς σε διάβρωση – προειδοποιούν οι ειδικοί – η απουσία υποδομών για την ασφαλή διοχέτευση και αποθήκευση του βρόχινου νερού συμβάλλει ώστε τα φαράγγια να εξαπλώνονται σαν ανοιχτές πληγές μέσα στις αστικές γειτονιές.
Δυσοίωνες προβλέψεις
Η κατάσταση πιθανότατα θα επιδεινωθεί και τις επόμενες δεκαετίες. Οι πληθυσμοί πολλών αφρικανικών χωρών αυξάνονται ραγδαία και η ήπειρος βιώνει μια ταχεία μετάβαση προς την αστικοποίηση.
Σε συνδυασμό με αυτό, η περιοχή αυτή του κόσμου γίνεται ολοένα και πιο υγρή και επιρρεπής σε ακραίες καταιγίδες.
«Η κλιματική αλλαγή ενδέχεται να επιδεινώσει περαιτέρω το πρόβλημα», γράφουν οι συγγραφείς. «Οι μελλοντικές προβλέψεις δείχνουν ότι η ένταση των βροχοπτώσεων στην τροπική Αφρική ενδέχεται να αυξηθεί κατά 10 έως 15 τοις εκατό τις επόμενες δεκαετίες».
Ωστόσο, τα έντονα φαινόμενα βροχόπτωσης αποτελούν επίσης τον κύριο παράγοντα σχηματισμού και επέκτασης των χαράδρων.
Μια μετα-ανάλυση δεδομένων σε παγκόσμιο επίπεδο υποδηλώνει ότι αυτές οι προβλεπόμενες αυξήσεις θα μπορούσαν εύκολα να διπλασιάσουν τους ρυθμούς επέκτασης των φαραγγιών, εάν οι υπόλοιποι παράγοντες παραμείνουν οι ίδιοι.
Η ομάδα πιστεύει ότι πρόκειται για μια πρόκληση που πολλές χώρες πρέπει να αρχίσουν να αντιμετωπίζουν σοβαρά. Δεδομένου ότι η σταθεροποίηση των υπάρχοντων φαραγγιών είναι δαπανηρή και περίπλοκη, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η πρόληψη μπορεί να είναι το κλειδί.
Απλές μηχανικές λύσεις, όπως ρηχά κανάλια αποστράγγισης και «swales» που επιτρέπουν στο βρόχινο νερό να διεισδύει στο έδαφος αντί να κυλάει πάνω του, θα μπορούσαν να κάνουν τη διαφορά. Μια άλλη τακτική είναι η ανακατεύθυνση των υδάτων μακριά από επικλινείς περιοχές επιρρεπείς σε διάβρωση, μειώνοντας την πίεση από αποχετεύσεις δρόμων και εμποδίζοντας τη δημιουργία νέων φαραγγιών.
Προς το παρόν, τα ρήγματα επισκιάζονται από πιο γνωστούς κινδύνους της κλιματικής αλλαγής, όπως πλημμύρες, καύσωνες και καταιγίδες, αλλά οι ερευνητές προειδοποιούν ότι σύντομα θα μπορούσαν να αναγνωριστούν ως ένας από τους καθοριστικούς αστικούς κινδύνους του Παγκόσμιου Νότου.