Αίσθηση προκαλεί το εγχείρημα μίας μικρής ομάδας επιστημόνων που επιδιώκει αντικαταστήσει τα πειραματόζωα των εργαστηρίων με ζωντανούς «σάκους οργάνων» που θα προέρχονται από ανθρώπινα κύτταρα.
Η R3 Bio, μια startup βιοτεχνολογίας που υποστηρίζεται από δισεκατομμυριούχους, έχει δεσμευτεί να σχεδιάσει «ολοκληρωμένα συστήματα οργάνων», προκειμένου να χρησιμοποιηθούν στην έρευνα και την ανάπτυξη φαρμάκων και, δυνητικά, ως πηγή ιστών και οργάνων για τον άνθρωπο.
Με έδρα το Σαν Φρανσίσκο, η R3 στοχεύει να εξαλείψει τη δυστυχία των ζώων, αντικαθιστώντας τη χρήση πειραματόζωων με αυτά τα εξελιγμένα συστήματα. Η ονομασία της εταιρείας προέρχεται από τη φιλοσοφία των «τριών R» στις δοκιμές σε ζώα – Replacement (Αντικατάσταση), Reduction (Μείωση) και Refinement (Βελτίωση). Αυτή η προσέγγιση αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1950 με σκοπό την προώθηση πιο ανθρώπινων μεθόδων πειραμάτων.
Βιολογία χωρίς συνείδηση: Το τέλος του πόνου;
Τα συστήματα οργάνων που προτείνει να κατασκευάσει η R3 Bio θα περιλαμβάνουν όλα τα ζωτικά όργανα εκτός από τον εγκέφαλο, καθιστώντας αυτούς τους «σάκους» ανίκανους για συνείδηση, αίσθηση ή επεξεργασία πόνου.
Φαινομενικά, το να μείνει ο εγκέφαλος εκτός της συζήτησης που έχει ανοίξει, δηλαδή εκτός… σάκου, θα απομάκρυνε τα ηθικά ζητήματα που προκύπτουν από την εξαγωγή ιστών από ζωντανούς οργανισμούς.
Ωστόσο, η συνιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλος της R3, Alice Gilman, προτιμά να μην αναφέρεται στους εν λόγω σάκους ως «ακέφαλους» ή ως σάκους «χωρίς εγκέφαλο».
«Δεν τους λείπει τίποτα, επειδή τους σχεδιάζουμε για να έχουν μόνο τα πράγματα που θέλουμε», δήλωσε στο περιοδικό Wired.
Τι είναι τα «Bodyoids»
Αυτοί οι «σάκοι οργάνων» χωρίς εγκέφαλο έχουν τραβήξει την προσοχή, όπως είναι λογικό, και έχουν εξασφαλίσει τη χρηματοδότηση επενδυτών, οι οποίοι τους θεωρούν αναπόσπαστο κομμάτι του μέλλοντος της ιατρικής της μακροζωίας.
«Πιστεύουμε ότι η αντικατάσταση είναι πιθανώς καλύτερη από την επιδιόρθωση όταν πρόκειται για τη θεραπεία ασθενειών ή τη ρύθμιση της διαδικασίας γήρανσης στο ανθρώπινο σώμα», δήλωσε ο Boyang Wang, Διευθύνων Σύμβουλος του επενδυτικού ταμείου Immortal Dragons με έδρα τη Σιγκαπούρη, ένας από τους κύριους υποστηρικτές της R3 Bio.
«Αν μπορέσουμε να δημιουργήσουμε ένα μη αισθανόμενο, ακέφαλο σωματοειδές (bodyoid) για έναν άνθρωπο, αυτό θα είναι μια εξαιρετική πηγή οργάνων».
Αν και η Gilman αποκάλυψε ότι η R3 διαθέτει πλέον την τεχνολογία για τη δημιουργία σάκων οργάνων από ποντίκια, διευκρίνισε ότι δεν έχουν εφαρμόσει ακόμα την επιστήμη στην πράξη. Ωστόσο, μόλις κατασκευαστούν οι σάκοι οργάνων από τρωκτικά, η εταιρεία ελπίζει να επεκταθεί σε σάκους οργάνων από πιθήκους και, τελικά, σε σωματοειδή φτιαγμένα από ανθρώπινα κύτταρα.
Σωτηρία για χιλιάδες πειραματόζωα
«Το όφελος από τη χρήση μοντέλων που είναι πιο ηθικά και αποτελούνται αποκλειστικά από συστήματα οργάνων, είναι ότι οι δοκιμές μπορούν να γίνουν σημαντικά πιο κλιμακωτές», δήλωσε η Gilman.
Η Gilman ανέφερε ότι, ιδανικά, οι «σάκοι οργάνων» πιθήκων θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τον έλεγχο της τοξικότητας φαρμάκων, ειδικά σε δοκιμές εμβολίων. Μια τέτοια υποκατάσταση θα μπορούσε να γλιτώσει μια ολόκληρη «λεγεώνα» πιθήκων από μια ζωή μέσα στην αιχμαλωσία και τα εργαστηριακά πειράματα.
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Επιθεώρησης Υγείας Ζώων και Φυτών, που αποτελεί τμήμα του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ, το 2024 χρησιμοποιήθηκαν 60.000 πρωτεύοντα πλην του ανθρώπου (πίθηκοι και μαϊμούδες) σε πειράματα σε διάφορες ερευνητικές εγκαταστάσεις.
Παρότι περισσότερα από τα μισά δεν υποβλήθηκαν σε πόνο, 26.000 βίωσαν έστω και ελάχιστο πόνο, ενώ 1.200 υπέστησαν ακραίο πόνο ή τους αρνήθηκαν την ανακούφιση από τον πόνο ως μέρος του πρωτοκόλλου του πειράματος.
Το σώμα ως ενιαίο σύστημα και το μέλλον των μεταμοσχεύσεων
Η Gilman υποστηρίζει ότι, πέρα από το ότι απαλλάσσουν τα πρωτεύοντα από τον πόνο, τα σωματοειδή θα επέτρεπαν στους ερευνητές να δουν πώς τα φάρμακα επηρεάζουν το ανθρώπινο σώμα συνολικά και ταυτόχρονα θα είχαν ένα σαφές πλεονέκτημα έναντι των σημερινών μοντέλων «οργάνων σε τσιπ» ή ιστών.
«Το ανθρώπινο σώμα δεν είναι μια συλλογή από μεμονωμένα μέρη, είναι ένα σύστημα. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να μελετάμε τις ασθένειες κομμάτι-κομμάτι, ελπίζοντας ότι τα αποτελέσματα θα έχουν καθολική εφαρμογή», έγραψε η Gilman σε μια ανάρτηση στο blog της.
«Είτε δοκιμάζουμε νέα φάρμακα, είτε χαρτογραφούμε σπάνιες διαταραχές, είτε εκπαιδεύουμε μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, η βιολογία που χρησιμοποιούμε πρέπει να αντικατοπτρίζει τη βιολογία με την οποία ζούμε».
Ο Gilman πιστεύει ότι για να ξεπεράσουμε τις δοκιμές σε ζώα και να προχωρήσουμε προς τη μοντελοποίηση σε επίπεδο συστήματος, η τεχνολογία αυτή θα πρέπει να αποτελεί μέρος της εθνικής υποδομής.
«Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να χρηματοδοτηθεί σαν δημόσιο αγαθό, να επικυρωθεί σαν κανονιστικό πρότυπο και να οικοδομηθεί με τον επείγοντα χαρακτήρα ενός εξαιρετικά φιλόδοξου εγχειρήματος».
Η Gilman τόνισε ότι, αν και οι σάκοι οργάνων από πιθήκους και ανθρώπους δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί, θα μπορούσαν, θεωρητικά, να δημιουργηθούν χρησιμοποιώντας τεχνολογία βλαστοκυττάρων και γονιδιακής επεξεργασίας. Ιδανικά, αυτά τα όργανα θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως βιώσιμα μοσχεύματα για τα εκατομμύρια των ανθρώπων που περιμένουν μια σωτήρια μεταμόσχευση.