Ένα ρωμαϊκό φορτίο έχει γίνει το επίκεντρο μιας συνεχιζόμενης υποβρύχιας αρχαιολογικής ανασκαφής στη λίμνη Νοσατέλ (Neuchâtel) της Ελβετίας. Εκατοντάδες αντικείμενα, τα τελευταία εναπομείναντα στοιχεία ενός εξαφανισμένου πλέον ρωμαϊκού ναυαγίου, ταυτοποιήθηκαν, τεκμηριώθηκαν και στη συνέχεια απομακρύνθηκαν από τον πυθμένα της λίμνης.
Ο πλούτος και η ποικιλομορφία αυτής της συλλογής, που διατηρήθηκε σε εξαιρετική κατάσταση, καθιστούν την ανακάλυψη εξαιρετική και μοναδική για τα δεδομένα της Ελβετίας και των εσωτερικών υδάτων βόρεια των Άλπεων.
Η τοποθεσία προσφέρει ένα σπάνιο και καλοδιατηρημένο “στιγμιότυπο” των ρωμαϊκών μεταφορών και του εμπορίου σε περιβάλλον γλυκού νερού.
Το φορτίο ανακαλύφθηκε μέσω αεροφωτογραφιών τον Νοέμβριο του 2024, στο πλαίσιο ενός εν εξελίξει προγράμματος παρακολούθησης της κατάστασης του βυθού της λίμνης και της υποβρύχιας κληρονομιάς, υπό την καθοδήγηση του Αρχαιολογικού Γραφείου του Καντονιού του Νοσατέλ (OARC).
Από τους αιθέρες στον βυθό: Η ανακάλυψη μέσω αεροφωτογράφισης
Ακολούθησαν διερευνητικές καταδύσεις και μια πρώτη ανασκαφική αποστολή, τον Μάρτιο του 2025, με στόχο την αξιολόγηση των δυνατοτήτων της τοποθεσίας και των προκλήσεων που παρουσιάζει, ιδιαίτερα όσον αφορά τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Αυτές οι πρώτες έρευνες επιβεβαίωσαν τόσο την κλίμακα του ευρήματος όσο και την αρχαιολογική του σημασία.
Αγώνας δρόμου για τη διάσωση των ευρημάτων
Τέτοιες επιχειρήσεις είναι πλέον απαραίτητες για τη βραχυπρόθεσμη προστασία του φορτίου. Παρόλο που τα αντικείμενα βρίσκονται σε εξαιρετική κατάσταση, παραμένουν εξαιρετικά εύθραυστα και εκτεθειμένα σε αρκετούς καταστροφικούς παράγοντες, όπως η διάβρωση του βυθού, η αγκυροβολία σκαφών αναψυχής στα ανοιχτά και, κυρίως, πράξεις βανδαλισμού και λεηλασίας.
Η φυσική μετακίνηση των ιζημάτων, καθώς και οι μεταβαλλόμενες συνθήκες του νερού μπορεί να επιταχύνουν τη σταδιακή φθορά. Ως προληπτικό μέτρο για τη μείωση αυτών των κινδύνων, τα πιο ευάλωτα αντικείμενα έχουν τεκμηριωθεί συστηματικά και απομακρυνθεί.
Το φορτίο είναι πλούσιο και ποικίλο, αποτελούμενο κυρίως από αρκετές εκατοντάδες κεραμικά σκεύη, εξαιρετικά καλά διατηρημένα στον πυθμένα της λίμνης.
Αυτά περιλαμβάνουν είδη επιτραπέζιας σκευής –δίσκους, πιάτα, κούπες και μπολ- που κατασκευάστηκαν τοπικά στο ελβετικό οροπέδιο.
Αμφορείς που χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά ελαιόλαδου, εισαγόμενοι από την Ισπανία, μαρτυρούν τα εμπορικά δίκτυα μεγάλων αποστάσεων της ρωμαϊκής περιόδου. Αυτά τα εμπορικά αγαθά συνοδεύονταν από σκεύη και εργαλεία, προσφέροντας μια εικόνα για την καθημερινή ζωή των λεμβούχων και την οργάνωση των μεταφορικών δραστηριοτήτων.
Σπάνια άρματα και στρατιωτική συνοδεία στα βάθη της λίμνης
Ανακαλύφθηκαν επίσης εξαρτήματα ιπποσκευών και αρμάτων, συμπεριλαμβανομένων τροχών σε αξιοσημείωτη κατάσταση διατήρησης -τα μοναδικά ρωμαϊκά δείγματα του είδους τους που έχουν βρεθεί στην Ελβετία.
Τα ευρήματα αποδεικνύουν τη χρήση ενός διπλού συστήματος μεταφορών, που συνδύαζε χερσαίες και λιμναίες διαδρομές. Τέλος, η παρουσία όπλων, συμπεριλαμβανομένων σπαθιών, υποδηλώνει ότι το ναυάγιο, το οποίο συνέβη μεταξύ 20 και 50 μ.Χ., αφορούσε ένα πολιτικό εμπορικό πλοίο που ταξίδευε υπό στρατιωτική συνοδεία.
Ο πλούτος, η ποικιλομορφία και η εξαιρετική κατάσταση διατήρησης του φορτίου αποτελούν μια ανεκτίμητη πηγή πληροφοριών, ανοίγοντας νέους δρόμους στην έρευνα για τα εμπορικά δίκτυα, την τεχνική τεχνογνωσία, τα εργαστήρια παραγωγής κεραμικών και τη διανομή μεταποιημένων αγαθών.
Πέρα από την εξειδικευμένη μελέτη, θα είναι σημαντική η κοινοποίηση των αποτελεσμάτων αυτής της σπουδαίας ανακάλυψης στο ευρύ κοινό, ιδιαίτερα μέσω της έκθεσής τους στο Laténium, το αρχαιολογικό πάρκο και μουσείο του Νοσατέλ.
Προτού συμβεί αυτό, ωστόσο, όλα τα αντικείμενα πρέπει να υποβληθούν σε σχολαστική επεξεργασία, συντήρηση και αποκατάσταση — ένα απαραίτητο βήμα για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης διατήρησής τους και την εγγύηση των κατάλληλων συνθηκών για τη δημόσια έκθεσή τους.
